Темистокл: Афина саяхаты мен өмірі

Кіріспе

Афиналық саясаткер және генерал (б.з.д. 524–459)

Темистокл ( /θ//ə/'/m//ɪ//s//t//ə//k//l//iː//z/; wikt:Θεμιστοκλῆς (Θεμιστοκλῆς)); б.з.д. 524 – б.з.д. 459) – афиналық саясаткер және генерал. Ол Афина демократиясының алғашқы жылдарында көзге түскен аристократиялық емес саясаткерлердің жаңа буынының өкілі болды. Темистокл саясаткер ретінде халыққа жақын болды, төменгі топтағы афиналықтардың қолдауын алды және көбінесе афиналық дворяндармен келіспейтін. 493 ж. архонт болып сайланған ол полисті Афинаның теңіз күшін арттыруға көндірді, бұл оның саяси мансабында жиі кездесетін мәселе болды. Персияның Грекияға бірінші шабуылы кезінде ол Марафон шайқасында (б.з.д. 490) шайқасты және бұл шайқаста он афиналық стратегтың (генералдың) бірі болған болуы мүмкін. Марафоннан кейінгі жылдары және 480–479 ж.ж. екінші персиялық шабуылға дейінгі кезеңде Темистокл Афинадағы ең белгілі саясаткерге айналды. Ол Афинаның күшті теңіз флотын қолдауды жалғастырды және б.з.д. 483 ж. афиналықтарды 200 триремадан тұратын флот құруға көндірді; бұл Персиямен болатын болашақ қақтығыста маңызды рөл атқарды. Екінші шабуыл кезінде ол гректермен одақтасқан флотқа б.з.д. 480 ж. Артемисий және Саламис шайқастарында басшылық етті. Оның хитролығының арқасында одақтастар парсы флотын Саламис бұғазына тартып алды, ал гректердің шешуші жеңісі соғыстың бағытын өзгертіп берді. Шабуыл келесі жылы Платея шайқасында парсылардың жеңіліске ұшырауынан кейін толықтай тоқтатылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Темистокл афиналық саясаткерлер арасындағы беделін сақтап қалды. Алайда, Афинаны қайтадан нығайтуға бұйрық бергені үшін Спартаның наразылығын тудырды, ал оның мақтанышпен әрекет етуі афиналықтардан алыстады. 472 немесе 471 ж. ол Аргосқа жер аударылды. Спартандықтар енді Темистоклді жоюға мүмкіндік көріп, оны б.з.д. 478 ж. өзінің генералы Паузанияның сатқындыққа қатысты деп айыптады. Осылайша Темистокл Оңтүстік Грекиядан қашып кетті. Македонияның Александр I (б.з.д. 498–454) оған уақытша Пыднада пана берді, содан кейін Кіші Азияға сапар шекті, онда ол парсы патшасы Артаксеркс I-нің (б.з.д. 465–424) қызметіне кірді. Ол Магнезияның губернаторы болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Темистокл б.з.д. 459 ж., мүмкін, табиғи себептерден қайтыс болды.

Themistocles (/θ//ə/'/m//ɪ//s//t//ə//k//l//iː//z/; wikt:Θεμιστοκλῆς (Θεμιστοκλῆς]]); c. 524 – c. 459 BC) was an Athenian politician and general. He was one of a new breed of non aristocratic politicians who rose to prominence in the early years of the Athenian democracy. As a politician, Themistocles was a populist, having the support of lower class Athenians, and generally being at odds with the Athenian nobility. Elected archon in 493 BC, he convinced the polis to increase the naval power of Athens, a recurring theme in his political career. During the first Persian invasion of Greece, he fought at the Battle of Marathon (490 BC), and may have been one of the ten Athenian strategoi (generals) in that battle. In the years after Marathon, and in the run up to the second Persian invasion of 480–479 BC, Themistocles became the most prominent politician in Athens. He continued to advocate for a strong Athenian navy, and in 483 BC he persuaded the Athenians to build a fleet of 200 triremes; these proved crucial in the forthcoming conflict with Persia. During the second invasion, he commanded the Greek allied navy at the battles of Artemisium and Salamis in 480 BC. Due to his subterfuge, the Allies successfully lured the Persian fleet into the Straits of Salamis, and the decisive Greek victory there was the turning point of the war. The invasion was conclusively repulsed the following year after the Persian defeat at the land Battle of Plataea. After the conflict ended, Themistocles continued his pre eminence among Athenian politicians. However, he aroused the hostility of Sparta by ordering the re fortification of Athens, and his perceived arrogance began to alienate him from the Athenians. In 472 or 471 BC, he was ostracised, and went into exile in Argos. The Spartans now saw an opportunity to destroy Themistocles, and implicated him in the alleged treasonous plot of 478 BC of their own general Pausanias. Themistocles thus fled from southern Greece. Alexander I of Macedon (r. 498–454 BC) temporarily gave him sanctuary at Pydna before he traveled to Asia Minor, where he entered the service of the Persian king Artaxerxes I (reigned 465–424 BC). He was made governor of Magnesia, and lived there for the rest of his life. Themistocles died in 459 BC, probably of natural causes.

Отбасы

Темистокл б.з.б. 524 жылы Фреаррийдің Аттика аймағында дүниеге келген. Оның анасы туралы мәлімет аз; оның есімі Еутерпе немесе Абротон болған, ал оның туған жері Халикарнасс, Фракия немесе Акарнания деп айтылады. Көптеген замандастары сияқты, оның ерте жылдары туралы да көп мәлімет жоқ. Кейбір авторлар оның бала кезінде тәртіпсіз болғанын, сондықтан әкесі одан бас тартқанын жазады. Плутарх мұны жалған деп есептейді. Плутархтың сөзінше, анасының тегіне байланысты Темистокл белгілі бір дәрежеде сырттан келген адам ретінде қарастырылған; сонымен қатар, отбасы Афинаның иммигранттар тұратын ауданында, қала қабырғаларының сыртындағы Киносаргте тұрған сияқты. Темистоклдің осы үшеуінен үлкен екі ұлы болған: Неокл мен Диокл. Неокл жас кезінде жылқы шағып қайтыс болды, ал Диоклды оның әкесі Лисандр асырап алды. 514 жылы Гиппарх өлтірілді, ал оған жауап ретінде Гиппиас алаңдап, билікті сақтап қалу үшін шетелдік жалдамалы әскерлерге көбірек сүйенді. Әулеттің қуатты, бірақ қуылған Алкмеонидтерінің басшысы Клистен Гиппиасты құлатып, Афинаға оралуды жоспарлай бастады. 510 жылы ол Спарта патшасы Клеомен I-ді Афинаға толыққанды шабуыл жасауға көндірді, нәтижесінде Гиппиас құлатылды. Демократияның орнауы Афинаны түбірімен өзгертті: «Осылайша афиналықтар кенеттен өте үлкен күшке ие болды және теңдік пен сөз бостандығы қандай жетістіктерге жетелеуі мүмкін екенін анық көрсетті».

Демократияның алғашқы жылдары

Афинадағы жаңа үкімет жүйесі бұрын билікке қол жеткізе алмайтын Темистокл сияқты адамдарға көптеген мүмкіндіктер ашты. Темистокл Афинаның төмен деңгейдегі ауданы – Керамикусқа көшіп барды. Бұл қадам оны «халықтың адамы» ретінде көрсетті және қарапайым азаматтармен оңай қарым-қатынас жасауға мүмкіндік берді. Ол осылайша жаңадан күш алған азаматтар арасында қолдау базасын құруға кірісті: «Ол кедейлерге жол тартты; олар бұрын ешкімнің қамқорлығын сезінбегендіктен, оған шынайы құрметпен жауап берді. Мейрамханаларды, базарларды, кемежайларды аралап, ешбір саясаткердің ойламаған жерлерде үгіт жүргізіп, бірде-бір сайлаушының есімін ұмытпауға тырысты. Темистокл бұл жаңа, радикалды сайлау округіне көз тікті».

Архонттық

Темистокл б.з.д. 494 жылы шамамен 30 жасқа толған болуы мүмкін, бұл оны Афинадағы ең жоғары лауазымға – архонт болуға қабілетті етті. Оның танымалдылығына сүйене отырып, ол осы лауазымға үміткер болып қатысуға шешім қабылдады және келесі жылы (б.з.д. 493) ең жоғары мемлекеттік лауазым – Архонт Эпоним болып сайланды. Б.з.д. V ғасырда Афина негізінен теңіздік державаға айналғандықтан, Темистоклдің саясаты Афинаның және жалпы Грекияның болашағы үшін маңызды рөл атқарды. Теңіз күшін нығайту арқылы Темистокл Афинаның ұзақ мерзімді мүдделері үшін қажет деп санайтын бағытты қолдаған болуы мүмкін. Афина аристократиясы, тіпті жалпы грек аристократиясы, бір адамның өте биік тұруын қаламайтын, мұндай амалдар жиі кездесетін. Он жыл бойы Темистокл Афинаның теңіз күшін кеңейтуді жақтады. Темистокл гректердің алдағы шабуылдан аман қалуы үшін парсы флотына қарсы тұра алатын грек флотының қажеттігін түсінгендіктен, афиналықтарды осындай флот құруға көндіруге тырысты. Б.з.д. 483 жылы Лауриумдағы афиналық кен орындарында үлкен күміс кені табылды. Темистокл күмісті 200 триремадан тұратын жаңа флот құруға жұмсауды ұсынды, ал Аристид оны афиналық азаматтарға бөлуді ұсынды. Темистокл парсылар туралы айтудан аулақ болды, өйткені олар афиналықтар үшін әрекет етуге тым алыс қауіп деп санады, және оның назарын Эгинаға аударды. Б.з.д. 481 жылы грек қалаларының съезі өтті, онда 30-ға жуық мемлекет алдағы шабуылға қарсы одақтасуға келісті. Спарталықтар мен афиналықтар парсылардың жаулары болғандықтан, осы одақта ең маңыздылары болды. Спарталықтар құрлық әскерлеріне басшылық етуді талап етті, ал грек флоты (кейін "Одақтас" деп аталатын) Афинаның бағынында болғандықтан, Темистокл теңіз күштеріне басшылық етуге тырысты. Келісім бойынша, Еврибиадтың тұлғасында спарталықтар (теңіз күштерінде көп емес) теңіз күштеріне басшылық етуі керек болды. Алайда Геродот Темистоклдің теңіз флотына де-факто басшылық еткенін нақты айтады. Спарталық полиарх Евенет пен Темистоклдің басшылығымен 10 000 гоплиттен тұратын күштер Темпе сарқырамасына жіберілді, олар парсы әскерінің осы сарқырама арқылы өтуіне сенді. Бірақ Македония патшасы Александр I ескерткендей, олар сарқыраманы бірнеше жолмен айналып өте алады және Ксеркс әскерінің саны олардан көп. Көп ұзамай олар Ксеркс Геллеспонтты кешіп өткенін естіді. Темпедегі сәтсіздіктен кейін спарталықтардың Пелопоннес жартыаралынан қайтадан шығуы күмәнді болды. Спарталықтарды Аттиканы қорғауға көндіру үшін Темистокл афиналықтардың одақтың табысы үшін барлық қажетті шараларды жасауға дайын екенін көрсетуі керек болды. Қысқасы, Афинаның барлық флоты Артемизиумға жіберілуі керек еді. Бұл үшін барлық еңбекке қабілетті афиналық еркектер кемелерді басқаруға керек болды. Бұл афиналықтардың Афинаны тастап кетуге дайындық жасауы керек дегенді білдірді. Темистокл қандай биік ораторлық деңгейге жеткенін, қандай қоздыратын және есте қаларлық сөздер айтқанын білудің жолы жоқ, бірақ оның жиналысқа тигізген әсерінен оның электрлендіретін және жандандыратын қасиеттерін болжауға болады. Афина халқы өз тарихындағы ең қауіпті сәтте теңіздің жат элементіне толықтай беріліп, көптен бері қорқынышты амбициялары бар адамға сенім білдірді. Ол одақтастардың кездесуіне қатысып, өзінің стратегиясын ұсынды; Афина флоты Грекияны қорғауға толықтай берілгендіктен, басқа одақтастар оның ұсыныстарын қабылдады. Темистокл афиналық контингентке басшылық етіп Артемизиумға барды. Персия флоты Артемизиумға келген кезде, Геродот пен Плутархтың айтуынша, Еврибиад, ең ықпалды қолбасшы емес, шайқаспай кетуге ниеттенді. Сонда Темистокл флоттың Артемизиумда қалуы үшін жергілікті тұрғындардан үлкен пара алды және оның бір бөлігін Еврибиадқа пара беруге, ал қалғанын өзіне алды. Осыдан бастап Темистокл Артемизиумдағы одақтастардың күш-жігерін басқарып отырған сияқты көрінді. Бірақ Термопиль шайқасындағы жеңілістен кейін Артемизиумдағы олардың қалуы маңызсыз болды, сондықтан одақтастар эвакуацияланды. Геродоттың айтуынша, Темистокл парсы флотының су ішуге тоқтаған жеріне хабар қалдырып, парсы флотындағы иониялықтарды дезертирлікке шақырды немесе кем дегенде нашар күресуге шақырды. Бұл әрекет нәтиже бермесе де, Темистокл Ксеркс иониялықтарға күдік тудырып, парсы қатарында ымырасыздық сезімін тудыруды көздеді. Пелопоннес одақтастары енді Коринф бұғазын қорғауға дайындалды, осылайша Афинаны парсыларға тастап кетті. Артемизиумнан одақтас флот Саламис аралына бет алды, онда афиналық кемелер Афинаны эвакуациялауға көмектесті. Пелопоннес контингенті күштерді армиямен шоғырландыру үшін бұғаз жағалауына шығуды қалады. Алайда Темистокл оларды Саламис бұғазында қалуға көндіруге тырысты, Артемизиумнан алынған сабақтарды еске салып: "жақын жағдайда шайқас бізге тиімді". Сондықтан Афина парсылардың қолына түскеннен кейін де, парсы флоты Саламис жағалауына жеткеннен кейін де одақтас флот бұғазда қалды. Темистокл парсы флотын мүкіп тұратын шайқас өткізуге тырысқан сияқты, осылайша Пелопоннестің қауіпсіздігін қамтамасыз етуді көздеді. Темистокл өзінің құлы Сикиннсті Ксеркске, Темистоклдің "патша жағында екенін және сіздің ісіңіздің гректерге қарағанда жоғары болуын қалайтынын" жариялап, хабарлама жіберді. Темистокл одақтас қолбасшылардың араздасып жатқанын, пелопоннестіктертің сол түні эвакуациялауды жоспарлап жатқанын және парсылардың жеңіске жетуі үшін бұғазды жабу жеткілікті екенін мәлімдеді. Хабарламаның екінші мақсаты да болды: егер одақтастар жеңіліске ұшыраса, афиналықтар Ксеркске бағынуға дайын екенін көрсете отырып, біршама жеңілдік алуы мүмкін. Шамасы, өзін тым сенімді сезініп, қарсылық күтпеген парсы флоты бұғазға кірді, бірақ одақтас флот күшті қарсылық көрсетуге дайын екенін көрді. Геродоттың айтуынша, парсы флоты маневрлеуді бастағаннан кейін Аристид Эгинадан одақтас лагеріне келді. Аристид Темистоклге парсы флоты одақтастарды қоршап алғанын айтты, бұл Темистоклді қуантты, өйткені ол парсылар оның тұзағына түскенін білді. Одақтас қолбасшылар бұл жаңалықты шағымсыз қабылдады, сондықтан Холланд олардың Темистоклдің алдауына білікті екенін болжайды. Қалай болса да, одақтастар шайқасқа дайындалды және Темистокл кемеге отырған теңізшілерге сөз сөйледі. Келесі шайқаста бұғаздағы тарлық парсы флотының қиындықтарын тудырды, олар шатастырылып, одақтастар осы мүмкіндікті жеңіске жетіру үшін пайдаланды. Саламис парсылардың екінші шабуылындағы шешуші нүкте болды және жалпы грек-парсы соғыстарындағы маңызды оқиға болды. Шайқас парсы шабуылын тоқтатпаса да, Грекияның толығымен басып алынуына жол бермеді және одақтастарға б.з.д. 479 жылы шабуылға өтуге мүмкіндік берді. Көптеген тарихшылар Саламис адамзат тарихындағы ең маңызды шайқастардың бірі екеніне сенеді. Темистоклдің афиналық теңіз күшін нығайтуға жасаған ұзақ мерзімді күш-жігері одақтас флотқа шайқасуға мүмкіндік берді және оның стратегиясы Саламис шайқасына әкелді, сондықтан Платардың айтуынша...

Themistocles probably turned 30 in 494 BC, which qualified him to become an archon, the highest of the magistracies in Athens. On the back of his popularity, he evidently decided to run for this office and was elected Archon Eponymous, the highest government office in the following year (493 BC). Since Athens was to become an essentially maritime power during the 5th century BC, Themistocles' policies were to have huge significance for the future of Athens, and indeed Greece. In advancing naval power, Themistocles was probably advocating a course of action he thought essential for the long term prospects of Athens. The Athenian aristocracy, and indeed Greek aristocrats in general, were loath to see one person pre eminent, and such maneuvers were commonplace. During the decade, Themistocles continued to advocate the expansion of Athenian naval power. Themistocles seems to have realised that for the Greeks to survive the coming onslaught required a Greek navy that could hope to face up to the Persian navy, and he therefore attempted to persuade the Athenians to build such a fleet. In 483 BC, a massive new seam of silver was found in the Athenian mines at Laurium. Themistocles proposed that the silver should be used to build a new fleet of 200 triremes, while Aristides suggested it should instead be distributed among the Athenian citizens. Themistocles avoided mentioning Persia, deeming that it was too distant a threat for the Athenians to act on, and instead focused their attention on Aegina.]] In 481 BC a congress of Greek city states was held, during which 30 or so states agreed to ally themselves against the forthcoming invasion. The Spartans and Athenians were foremost in this alliance, being sworn enemies of the Persians. The Spartans claimed the command of land forces, and since the Greek (hereafter referred to as "Allied") fleet would be dominated by Athens, Themistocles tried to claim command of the naval forces. Instead, as a compromise, the Spartans (an insignificant naval power), in the person of Eurybiades, were to command the naval forces. Herodotus is clear, however, that Themistocles commanded the fleet in all but name. A force of 10,000 hoplites was dispatched under the command of the Spartan polemarch Euenetus and Themistocles to the Vale of Tempe, which they believed the Persian army would have to pass through. However, once there, Alexander I of Macedon warned them that the vale could be bypassed in several ways and that the army of Xerxes was overwhelmingly large, and the Greeks retreated. Shortly afterwards, they received the news that Xerxes had crossed the Hellespont. However, after the Tempe debacle, it was uncertain whether the Spartans would be willing to march out from the Peloponnesus again. To persuade the Spartans to defend Attica, Themistocles had to show them that the Athenians were willing to do everything necessary for the success of the alliance. In short, the entire Athenian fleet must be dispatched to Artemisium. To do this, every able bodied Athenian male would be required to man the ships. This in turn meant that the Athenians must prepare to abandon Athens. As Holland has it: <blockquote> "What precise heights of oratory he attained, what stirring and memorable phrases he pronounced, we have no way of knowing only by the effect it had on the assembly can we gauge what surely must have been its electric and vivifying quality—for Themistocles' audacious proposals, when put to the vote, were ratified. The Athenian people, facing the gravest moment of peril in their history, committed themselves once and for all to the alien element of the sea, and put their faith in a man whose ambitions many had long profoundly dreaded." He was then able to travel to a meeting of the Allies, at which he proposed his strategy; with the Athenian fleet fully committed to the defence of Greece, the other Allies accepted his proposals. Themistocles himself took command of the Athenian contingent of the fleet and went to Artemisium. When the Persian fleet finally arrived at Artemisium after a significant delay, Eurybiades, who both Herodotus and Plutarch suggest was not the most inspiring commander, wished to sail away without fighting. At this point Themistocles accepted a large bribe from the local people for the fleet to remain at Artemisium, and he used some of it to bribe Eurybiades to remain, while pocketing the rest. From this point on, Themistocles appears to have been more or less in charge of the Allied effort at Artemisium. However, the loss of the simultaneous Battle of Thermopylae to the Persians made their continued presence at Artemisium irrelevant, and the Allies thus evacuated. According to Herodotus, Themistocles left messages at every place where the Persian fleet might stop for drinking water, asking the Ionians in the Persian fleet to defect, or at least fight badly. Even if this did not work, Themistocles apparently intended that Xerxes would at least begin to suspect the Ionians, thereby sowing dissension in the Persian ranks. The Peloponnesian Allies prepared to now defend the Isthmus of Corinth, thus abandoning Athens to the Persians. From Artemisium, the Allied fleet sailed to the island of Salamis, where the Athenian ships helped with the final evacuation of Athens. The Peloponnesian contingents wanted to sail to the coast of the Isthmus to concentrate forces with the army. However, Themistocles tried to convince them to remain in the Straits of Salamis, invoking the lessons of Artemisium; "battle in close conditions works to our advantage". Therefore, even after Athens had fallen to the Persians, and the Persian navy had arrived off the coast of Salamis, the Allied navy remained in the Straits. Themistocles appears to have been aiming to fight a battle that would cripple the Persian navy, and thus guarantee the security of the Peloponnesus. Themistocles sent a servant, Sicinnus, to Xerxes, with a message proclaiming that Themistocles was "on the king's side, and prefers that your affairs prevail, not the Hellenes'." Themistocles claimed that the Allied commanders were infighting, that the Peloponnesians were planning to evacuate that very night, and that to gain victory all the Persians needed to do was to block the straits. The message also had a secondary purpose: In the event of an Allied defeat, the Athenians might receive some degree of mercy from Xerxes (having indicated their readiness to submit). Perhaps overconfident and expecting no resistance, the Persian navy sailed into the Straits, only to find that, far from disintegrating, the Allied navy was ready for battle. According to Herodotus, after the Persian navy began its maneuvers, Aristides arrived at the Allied camp from Aegina. Aristides told Themistocles that the Persian fleet had encircled the Allies, which greatly pleased Themistocles, as he now knew that the Persians had walked into his trap. The Allied commanders seem to have taken this news rather uncomplainingly, and Holland therefore suggests that they were party to Themistocles' ruse all along. Either way, the Allies prepared for battle, and Themistocles delivered a speech to the marines before they embarked on the ships. In the ensuing battle, the cramped conditions in the Straits hindered the much larger Persian navy, which became disarrayed, and the Allies took advantage to win a famous victory. Salamis was the turning point in the second Persian invasion, and indeed the Greco Persian Wars in general. While the battle did not end the Persian invasion, it effectively ensured that all Greece would not be conquered, and allowed the Allies to go on the offensive in 479 BC. A number of historians believe that Salamis is one of the most significant battles in human history. Since Themistocles' long standing advocacy of Athenian naval power enabled the Allied fleet to fight, and his stratagem brought about the Battle of Salamis, it is probably not an exaggeration to say, as Plutarch does, that Themistocles, " is thought to have been the man most instrumental in achieving the salvation of Hellas." Mardonius wintered in Boeotia and Thessaly, and the Athenians were thus able to return to their city, which had been burnt and razed by the Persians, for the winter. For the Athenians, and Themistocles personally, the winter would be a testing one. The Peloponnesians refused to countenance marching north of the Isthmus to fight the Persian army; the Athenians tried to shame them into doing so, with no success. During the winter, the Allies held a meeting at Corinth to celebrate their success, and award prizes for achievement. However, perhaps tired of the Athenians pointing out their role at Salamis, and of their demands for the Allies to march north, the Allies awarded the prize for civic achievement to Aegina. Furthermore, although the admirals all voted for Themistocles in second place, they all voted for themselves in first place, so that no one won the prize for individual achievement. In response, realising the importance of the Athenian fleet to their security, and probably seeking to massage Themistocles's ego, the Spartans brought Themistocles to Sparta. Furthermore, Plutarch reports that at the next Olympic Games:

"[when] Themistocles entered the stadium, the audience neglected the contestants all day long to gaze on him, and pointed him out with admiring applause to visiting strangers, so that he too was delighted, and confessed to his friends that he was now reaping in full measure the harvest of his toils in behalf of Hellas."

479 ж. б. з. б. көктем/жаз

Алайда, Афина демократиясының көптеген көрнекті тұлғаларына болғандай, Темистоклдің азаматтары оның жетістіктеріне қызғанышпен қарады, және мүмкін, оның мақтаныш айтуларынан жалықты. Б.з.д. 479 жылдың басында Темистоклдің қолбасшылықтан айырылғаны мүмкін; оның орнына Ксантипп афиналық флотқа, ал Аристид құрлық әскерлеріне басшылық етуі тиіс еді. Темистокл науқанның қалған бөлігінде саяси және әскери тұрғыдан белсенді болғанына қарамастан, б.з.д. 479 жылғы оның іс-әрекеттері туралы ежелгі деректерде ешқандай мәлімет жоқ. Сол жылдың жазында, афиналық ультиматумды алғаннан кейін, пелопоннесликтер ақыры әскер жинап, маусым айында Афинаны қайта басып алған Мардонийге қарсы жорыққа шығуға келісті. Платея шайқасында одақтастар парсы әскерін талқан етті, ал сол күні одақтас флот Микале шайқасында парсы флотының қалдықтарын жойды.

Парсы шапқыншылығынан кейін Афинаның қайта құрылуы

479 ж.б.д. Темистоклдің танымалдылығының себебі қандай болғанымен, ол ұзаққа созылмады. Диодор мен Плутарх екеуі де оның афиналықтардың құрметіне тез қайта оралғанын көрсетеді. Шындығында, 479 ж.б.д.дан кейін ол салыстырмалы түрде ұзақ уақыт бойы танымал болды. Ахеменидтердің Афинаға шабуылынан және Афинаның қирауынан кейін, афиналықтар Темистоклдің басшылығымен 479 ж.б.д. күзінде қалаларын қайта жасай бастады. Елшілер келген кезде афиналықтар құрылысты аяқтаған еді, содан кейін бекіністердің болуына шағымданған спарталық елшілерді ұстап алды. Ол Пирейдегі порт кешенін одан әрі кеңейтіп, нығайтты және «қаланы [Афинаны] Пирейге, ал құрлықты теңізге бекітті». Темистокл Афинаны ірі сауда орталығына айналдыру үшін қалаға адамдар мен сауданы тарту мақсатында саудагерлер мен шеберлерге салық жеңілдіктерін енгізді. Сонымен қатар, ол афиналықтарға теңіз ісіндегі үстемдігін сақтап қалу үшін жылына 20 трирема салып тұруды бұйырды.

Құлау және жер аударылу

Онжылдықтың соңына қарай Темистоклдің жаулары көбейе бастағаны және ол мақтанға берілгені, сондай-ақ оның беделі мен билігіне азаматтары қызғанышпен қарағаны анық байқалады. Осы арада спарталықтар оған қарсы белсенді түрде жұмыс істеп, Мильтиадтың ұлы Кимонды Темистоклдің қарсыласы ретінде ілгері жылжытуға тырысты. Сонымен қатар, спарталық генерал Паузанияның сатқындыққа ұшырап, жаңғырығы күшті болғаннан кейін, спарталықтар Темистоклді осы құйрыққа тіркеуге тырысты, бірақ ол бұл айыптамалардан ақталды. Мұның өзі Темистоклдің қандай да бір жамандық жасағанын білдірмейді; Плутарх айтқандай, остракизм – «жаза емес, керісінше, биік тұрғандарды төмендетуге құштар қызғанышты басып тастап, жеңілдетудің бір жолы, осы құқықтан айыру арқылы өшпенділігін көріне лақтырған нәрсе». Темистокл алғаш рет Аргосқа жер аударылды. Бірақ, енді Темистоклді толығымен құлатуға тиімді мүмкіндік туғанын сезген спарталықтар, Темистоклдің Паузанияның сатқындығына қатысқандығы туралы айыптауларын қайтадан көтерді. Темистоклдің қашуы, оның айыптаушыларын кінәлі екеніне көндірді, және ол Афинада сатқын деп жарияланды, оның мүлігі тәркіленді. Диодор да, Плутарх та бұл айыптамалардың жалған екенін және олардың жалғыз мақсаты Темистоклді жою болғанын мәлімдеді.

Ахеменидтер империясындағы кейінгі өмір, өлім және ұрпақтары

Молоссиядан Темистокл Пиднаға қашып, содан Кіші Азияға кемемен аттанды. Диодор Темистоклдің Азияға белгісіз жолмен барғанын айтады. "Мен, Темистокл, сенің үйіңе гректердің ешқайсысынан артық зиян келтірген адаммын, өйткені мен әкеңнің басып кіруіне қарсы өзімді қорғауға мәжбүр болдым. Бірақ, оған кері шегіну кезінде жасаған жақсылығым осы зияннан әлдеқайда артық болды, ол маған ешқандай қауіп келтірмеді, ал оған көп қиындық тудырды" (Фукидид). Фукидид пен Плутарх Темистоклдің парсы тілін және әдет-ғұрыптарын үйрену үшін бір жылдық мерзім сұрағанын, содан кейін патшаға қызмет ететінін айтады, және Артаксеркс оған келісім берді. Плутархтың мәлімдемесінше, Артаксеркс осындай қауіпті және даңқты жаудың өзіне қызмет етуге келгеніне қуанды. Саяхаты барысында Темистоклдің әйелі мен балалары бір дос арқылы Афинадан құтқарылып, оның шұғыласына қосылды. Ол Кіші Азиядағы Мейандр өзені маңындағы Магнезия округінің губернаторы болып тағайындалды және үш қаланың кірісін басқарды: Магнезия (жыл сайын шамамен 50 талант – "наны үшін"); Миус ("тамақ үшін"); және Лампсакус ("шарап үшін"). Плутархтың сөзіне сәйкес, Неантес Цизикус және Фаниас тағы екі қала – Палаесцепсис ("киім үшін") және Перкоте ("үйі үшін төсек-орын мен жиһаз үшін") туралы хабарлады, екеуі де Лампсакқа жақын орналасқан.

Ахемен империясындағы грек жер аударылғандары

Темистокл өз отанындағы қайта шегілулерден кейін Ахеменид империясына паналаған грек аристократтарының бірі еді, басқа белгілілері – Гиппиас, Демарат, Гонгилос немесе кейінірек Алкібиад. Әдетте, олар Ахеменид патшалары тарапынан жомарт түрде қарсы алынып, оларды қамтамасыз ету үшін жер берілді және Кіші Азияның түрлі қалаларын басқарды.

Мұрагерлік және ұрпақтар

Архептолис, Темистоклдің ұлы, әкесі шамамен б.з.д. 459 жылы қайтыс болғаннан кейін Магнезияның губернаторы болды. Архептолис Магнезияны билеген кезде өзінің күміс монеталарын соғып, оның кірісінің бір бөлігі олардың жерлік иелігін сақтау үшін Ахеменидтерге беріліп тұрғаны мүмкін. Темистоклдің екінші әйелінен Мнесиптолема есімді қызы болды, оны Магнезиядағы Диндюмен храмының қызметшісі етіп тағайындады, ол "Құдайлар анасы" атағын алды. Темистоклдің Никомаха, Азия, Италия, Сибарис және, мүмкін, Грекия есімді бірнеше қыздары болды, Геллас болса Персиядағы Гонгилосқа үйленді және оның жесірі ретінде 400/399 жылдары Персия Анатолиясында феодқа ие болды. Темистоклдің Диокл, Полиэвктес және Клеофант есімді үш ұлы болды, соңғысы Лампсак билеушісі болуы мүмкін. Кейінірек Паузаний Темистоклдің ұлдарының "Афинаға оралған сияқты" екенін жазды және олар Парфенонға Темистоклдің суретін салып, Магнезияның құдайы Артемида Лейкофриенге Акропольде қоладан жасалған мүсін орнатты. Олар б.з.д. 412 жылдан кейін, Ахеменидтер Азиядағы грек қалаларын қайтадан қатаң бақылауға алғаннан кейін Кіші Азиядан қарт күндерінде оралған болуы мүмкін. Олар б.з.д. 412 және 399 жылдары аралығында Ахеменид сатрапы Тиссаферн тарапынан қуылған болуы мүмкін. Шын мәнінде, б.з.д. 414 жылдан бастап Дарий II Эгей теңізіндегі афиндықтардың күшейіп бара жатқан күшіне наразы болып, Тиссафернге Спартамен Афинаға қарсы одақ құруға мәжбүр етті, бұл б.з.д. 412 жылы Ионияның көп бөлігінің парсылар тарапынан басып алынуына әкелді. Плутарх б.з.д. 1 ғасырында Афинада Темистоклдің (сонымен қатар Темистокл деп аталған) тікелей ұрпағымен кездескенін айтады, ол оқиғадан 600 жыл өткен соң да Кіші Азиядан кіріс алып отырды.