Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Спарта басшылығындағы әскери одақ, б.з.д. 550–366 ж.
Military alliance led by Sparta, c.550–366 BC
Пелопоннес лигасы – Спартаның басымдығымен және Пелопоннес аймағына центрленген ежелгі грек қала-мемлекеттерінің одағы, ол б.з.д. 550-ден 366 жылға дейін сақталды. Ол Пелопоннес соғысында (б.з.д. 431–404 ж.) Афинаның басымдығымен болған Делиан лигасына қарсы екі басты қарсылас ретінде танымал.
The Peloponnesian League was an alliance of ancient Greek city states, dominated by Sparta and centred on the Peloponnese, which lasted from c.550 to 366 BC. It is known mainly for being one of the two rivals in the Peloponnesian War (431–404 BC), against the Delian League, which was dominated by Athens.
Атауы
Пелопоннес лигасы – бұл Спартаның одақтар жүйесін атаудың қазіргі заманғы түрі, бірақ ол шамалы дәл емес, себебі Пелопоннес аймағынан тыс жерлерден де мүшелер болды, және ол толыққанды лига емес еді. Бұл одақтың ежелгі атауы – "Лакедемондықтар және олардың одақтастары". Бұл да шатастырады, өйткені Спартаның Пелопоннес лигасына кірмейтін одақтастары да болуы мүмкін еді.
The Peloponnesian League is the modern name given to the Spartan system of alliances, but it is inaccurate because there were members outside the Peloponnese, and it was not really a league. The ancient name of the League was "the Lacedemonians and their allies". This is misleading as well, because Sparta could have allies outside of the Peloponnesian League.
Тарих
[[Файл: Пелопоннес лигасы 506 ж.б.д. Пелопоннес лигасының алғашқы мүшелері б.з.д. 506 жылға дейін, Г.Е.М. де Сте. Крукс бойынша. Бұл жеңілістен кейін Спарта әскери жаулауларынан бас тартып, "сүйек саясаты" деп аталатын дипломатиялық стратегияны қабылдады. Ол Пелопоннесте құдай саналатын мифтік батырлардың қабірлерін иеленді, бастапқыда Агамемнонның ұлы Оресттің сүйектерін Тегеядан Спартаға көшірді. Бұл жаңа дипломатияны шамамен 556 жылы эфор Килон қолдаған болуы мүмкін, осылайша Спарта Гомер сипаттағандай Агаммнонның мифтік ахейлік патшалығының табиғи мұрагері ретінде танылуына мүмкіндік берді. Содан кейін Тегея Спартамен одақ шартына қол қойды, ол кейінгі Пелопоннес лигасының бастауы болды. Тегея Аргосқа, өзінің шығыс көршісіне қарсы қорқыныштан Спартаға жақындады. Сол себепті Аргостың барлық басқа көршілері де Тегея үлгісінде Спартамен келісімдер жасады: Мантинея, Флиус, Коринф, Эпидавр және Арголистің басқа қалалары. Олардан кейін батыс Пелопоннестің ірі қаласы Элис және орталық Пелопоннестің барлық аркадиялық қауымдастықтары қосылды. 540 жылдарға қарай Спарта Солтүстік жағалаудағы Аргос пен ахейлік қалалардан басқа Пелопоннес қалаларының барлығымен одақ құрды. Лиганың мүшелері арасында бірыңғай келісім болған жоқ. Гегемон (Лига басшысы) ретінде Спарта әрбір мүшемен жеке келісім жасады, осылайша келісімге қол қойғаннан кейін Лигаға кірді. Әрбір мүше Спартамен бірдей ант берді: "спарталықтардың достары мен жаулары болуға және олар қайда болса, солардың соңынан еруге". Сондықтан Лига мүшелері бір-бірімен байланысты емес, тек Спартамен байланысты болды және тіпті бір-біріне соғыс жариялауға құқылы болды. Алайда, 378 жылы Лига шешімімен, егер Лига Пелопоннестен тыс жерде әскер ұйымдастырса, ішкі соғыстарға тыйым салынды, бірақ бұл ереже бұрыннан қолданыста болған және Лига конституциясының бір бөлігі болуы мүмкін. Л.Х. Джеффри Лига конституциясын "Спарта орталығындағы дөңгелектің спицалары бар шеңбер, бірақ міндетті түрде желінің қиылысқан сілтемелері жоқ" деп түйіндеді. Лига келісімдері қорғаныс міндеттемелерін қамтыды: Спарта Лигаға мүше емес адам шабуыл жасаған одақтасқа көмектесуге міндетті болды, ал керісінше одақтастар Спартаға шабуыл жасалған жағдайда көмектесуге міндетті болды. Спартаның гелоттардан қорқуы ерекше ережеде көрінеді, онда одақтастар құлдар көтерілісі кезінде Спартаға көмектесуге міндетті және мессендіктерге азаматтық беруге болмайды, өйткені аркадиялықтар Спартаның Месенияны жаулап алуы кезінде оларға көмектескен. Бұл бап 460 жылдары үшінші Мессендік соғыс кезінде қолданылды. Спарта мен одақтастар арасындағы келісімдер де тұрақты болды, оларда бөлінуге тыйым салатын бап болды. Бірнеше бөліну орын алды, бірақ келісімді бұзу нәтижесінде. Бөлініп шыққан мүшелер әдетте Спарта тарапынан келісімдерді бұзуды көрсетіп, кетіп қалды. Жаңа мүшелерді қабылдау тәртібі белгісіз. Спарта өздігінен шешім қабылдай алады немесе келесі Лига конгресінде одақтастарынан келісім алуды сұрай алады. Одақтастардың автономиясын жоғалтуына қарамастан, Лигада қалуының тағы бір себебі - Спартаның олигархияны қолдауы. Лига мүшелерінің көпшілігін басқарған олигархтар өз қалаларындағы мәртебесін сақтау үшін Спартаға сене алды. Оның үстіне, олардың көпшілігі Спарта азаматтарымен, тіпті патшаларымен достық қарым-қатынаста болды. Спарта патшасы Агесила II (шамамен б.з.д. 400-360 жж.) әсіресе одақтастары арасындағы қонақ достығымен (ксеня) белгілі болды. Осы достық қарым-қатынастардың арқасында олигархтар өз ұлдарын агогеге, спарталық білім беру жүйесіне жібере алды, онда олар трофимой ксеной болып, Спартаға деген сүйіспеншіліктерін одан әрі дамытты. Бұл осы уақытқа дейін Спарта соғыс мақсаттары туралы хабарламай-ақ, өз одақтастарын өз қалауынша шақыра алатынын білдіреді. Сондықтан Пелопоннес лигасы екі палаталы ұйымға айналды, екі жиналысы бар: спарталық экклесия және Лига конгресі, екеуін де эфор басқарды. Спарта азаматтары бұл мәселені алғаш рет экклесияда талқылады. Егер экклесияда оң дауыс берілсе, Лига конгресі шақырылатын, онда одақтастар Спартаның ұсынысы туралы пікір алысып, дауыс беретін. Одақтастардың дауыстары Лига конгресінде бірдей салмаққа ие болды, бірақ Спарта дауыс беруге қатыспаған болуы мүмкін, өйткені оның шешімі экклесияда қабылданған. Лига мүшелері тіпті қарсы дауыс берген жағдайда да Лига конгресінің нәтижесімен байланысты болды. Соғыс жариялау немесе бейбіт келісімге келу үшін конгрестің мақұлдауы қажет болды. Осы оқиғалар Коринфтің стратегиялық орнының арқасында Лигадағы үлкен ықпалын көрсетіп тұр. 396 жылы олар храмдарының бірі өртенгендіктен Спартаны қолдаудан бас тартқан болуы мүмкін, бұл жаман белгі ретінде қарастырылды. Коринфтіктер "құдайлар мен батырлар" қатысқан жағдайларда Лига бұйрықтарына қарсы берілген жеңілдіктерді толық пайдаланған сияқты. Шындығында, халықаралық шешімдердің көпшілігі қасиетті анттармен байланысты болғандықтан және спарталықтар өте діндар болғандықтан, діни себептерді пайдалану Лига міндеттемелерінен қашудың жақсы жолы болды. Эллиндік лигасы Персияға қарсы соғыс жүргізу үшін жасалған ерекше және жаңа құрылым болды. Екі Лига арасындағы шиеленіс 460 ж.б.д. бірінші Пелопоннес соғысының басталуына себеп болды. Коринф пен Мегара арасындағы қақтығыс, әсіресе соңғысының спарталықтардың немқұрайлылығына байланысты афиналықтарға қосылуы, екі Лига арасындағы жауынгерлік әрекеттердің басталуына ықпал етті. Бұл соғыс Мегараның Лигаға қайта қосылуымен аяқталды. Екі Лига ақыры Пелопоннес соғысында қайтадан қақтығысқа келді. Спарта басшылығымен Лига 404 ж.б.д. Афина мен оның одақтастарын жеңді.
[[File:Peloponnesian League 506 BC. png|thumb|The first members of the Peloponnesian League before 506 BC, according to G. E. M. de Ste. Croix. Following this defeat, Sparta abandoned its military conquests and adopted a diplomatic strategy, known as the "bones policy", by appropriating the relics of mythical heroes worshipped in the Peloponnese, starting with Orestes, the son of Agamemnon, whose bones were transferred from Tegea to Sparta. This new diplomacy was likely sponsored by Chilon, ephor c.556, who therefore enabled Sparta to present itself as the natural successor of the mythical Achaean kingdom of Agamemnon as described by Homer. Tegea then signed an alliance treaty with Sparta, which became the starting point of the subsequent Peloponnesian League. Tegea was pushed towards Sparta by its fear of Argos, its eastern neighbour. For the same reason, all the other neighbours of Argos rapidly concluded treaties with Sparta on the Tegean model: Mantinea, Phlieus, Corinth, Epidaurus and the other cities of Argolis. They were followed by Elis, the large city of the western Peloponnesus, and all the Arcadian communities of central Peloponnesus. By 540s, Sparta had concluded alliances with all the Peloponnesian cities, apart from Argos and Achaean cities on the northern shore. There was no collective treaty between all the members of the League. As hegemon (leader of the League), Sparta concluded a separate treaty with each member, which therefore entered the League upon its conclusion. Each member swore the same oath with Sparta: "to have the same friends and enemies as the Spartans, and to follow them withersoever they may lead". League members were consequently not bound together, only to Sparta, and could even wage war on each other. However, in 378 a League decision forbade internal wars if the League was operating an army outside of the Peloponnese, but perhaps this disposition had already been in place from much earlier and was a part of the constitution of the League. L. H. Jefery summarises the constitution of the League as "a circle centred on Sparta, with the spokes of a wheel but not necessarily with the added cross links of a web." The League treaties contained defensive obligations: Sparta had to assist an ally attacked by a non League member, and conversely the allies had to help Sparta in case of an attack. The famous Spartan fear of the helots is shown by a special clause providing that allies had to assist Sparta in case of a slave revolt and must not offer citizenship to Messenians, because the Arcadians assisted the latter during the Spartan conquest of Messenia. This clause was activated in the 460s during the Third Messenian War. The treaties between Sparta and the allies were also permanent, with a clause forbidding secession. Several secessions did occur, but as a result of a breach of a treaty. Seceding members usually pointed out a breach of the treaties from Sparta to leave. The procedure to admit new members is not known. Sparta could either decide alone, or request the approval from their allies in the subsequent League congress. Another reason for the allies to remain within the League, despite their loss of autonomy, was the support of oligarchy by Sparta. The oligarchs that ruled most of the League members could rely on Sparta to retain their status in their city. Moreover, many of them had friendship ties with Spartan citizens, or even the kings. The Spartan king Agesilaus II (r. c.400–c.360) was especially known for his guest friendships (xenia) among his allies. Thanks to these friendships, leading oligarchs could send their sons to the agoge, the Spartan education system, where they became trophimoi xenoi, and further developed their attachment to Sparta. It means that before that time, Sparta could call its allies at will without informing them of the purposes of the war. The Peloponnesian League therefore became a bicameral organisation, with two assemblies: the Spartan ecclesia and the congress of the League, both chaired by an ephor. Spartan citizens first debated the matter between them in the ecclesia. If a positive vote was reached in the ecclesia, the congress of the League was called, where the allies debated and voted on Sparta's proposal. Allies' votes were worth exactly the same in the League congress, but Sparta likely did not participate in the vote, since its decision was already made by the ecclesia. League members were bound by the result of the League congress even if they had voted against it. Approval of the congress was necessary to declare a League war or make peace. These events show the great influence exercised by Corinth within the League, thanks to its strategic position on the Isthmus. In 396, they might have refused to follow Sparta because one of their temples burnt, which was seen as bad omen. The Corinthians seems to have fully exploited exemptions granted when "gods and heroes" were involved in opposition to League orders. Indeed, as most international decisions were bound by sacred oaths and the Spartans notoriously devout, using religious motives was a good way to avoid League obligations. The Hellenic League was actually a distinct and new creation for the conduct of war against Persia. Tensions between the two Leagues were key in the outbreak of the First Peloponnesian War in 460 BC. The conflict between two Peloponnesian League members, Corinth and Megara, specifically the latter's defection to the Athenians due to perceived neglect by the Spartans, was a key factor in the outbreak of hostilities between the two Leagues. That war ended with the reintegration of Megara into the League. The two Leagues eventually came into conflict again with each other in the Peloponnesian War. Under Spartan leadership, the League defeated Athens and its allies in 404 BC.
Фибаға қарсы соғыс және Лиганың аяқталуы
Өзінің гегемониясы кезінде Спарта Грекиядағы үстемдігін сақтау үшін белсенді араласу саясатын қабылдады. Элис 420 жылдан бері Лигадан шығып кеткен еді, бірақ Спарта Пелопоннес соғысы аяқталғанға дейін күтуге мәжбүр болды. Шамамен 400 жылы Спарта Элисті Лигаға қайта қосты, бірақ сонымен қатар акрориандар мен трифилиандардың периоктар қалаларына тәуелсіздік беріп, оны күрт әлсіретті. Осы қалалар федеративтік мемлекеттер ретінде құрылып, Пелопоннес Лигасына жеке құрамдас бөліктер ретінде қосылды. Пелопоннес Лигасының мөлшері б.з.д. 369 жылы Тебандықтардың Мессенияны Спартаның билігінен босатуымен одан да азайды. Солтүстік-шығыс Пелопоннестің, оның ішінде Коринф, Сикион және Эпидавр қалалары Спартаға адал болды, бірақ 360-шы жылдардағы соғыс барысында көптеген қалалар Тебандықтарға қосылды немесе бейтарапты таңдады, алайда Элис және Аркадияның бірқатар қалалары Спартамен қайтадан одақтасты.
During its hegemony, Sparta adopted a more interventionist policy to preserve its supremacy over Greece. Elis had left the League since 420, but Sparta had to wait until the end of the Peloponnesian War to act on it. c.400, Sparta forced Elis back into the League, but also massively weakened it by giving independence to its periokoi cities of the Akrorians and Triphylians. These cities organised as federal states joined the Peloponnesian League as single units. The size of the Peloponnesian League was then further reduced by the Theban liberation of Messenia from Spartan control in 369 BC. The states of the north eastern Peloponnese, including Corinth, Sicyon and Epidauros, adhered to their Spartan allegiance, but as the war continued in the 360s BC, many joined the Thebans or took a neutral position, though Elis and some of the Arcadian states realigned themselves with Sparta.
Бастапқы мүшелері (б.з.д.
Тегея Спартаның Пелопоннес одағына айналған одақтағы алғашқы одақтасы болды. Коринф шамамен 550 жылы қосылды. Ол Спартадан кейін Лиганың ең маңызды мүшесі еді. 395 жылы Коринф соғысының салдарынан Лигадан шығып, бірақ 387 жылы Патшаның бейбіт шартымен Спартаға қайта оралды. 366 жылы Леуктра шайқасында Спартаның Тебадан жеңіліске ұшырауынан кейін оның кетісі Лиганың тарауына әкеп соқты. Сикион 369 жылға дейін үздіксіз мүше болып қала берді, содан кейін оны Эпаминонд басып алды. Эпидавр Аргостан туындаған қауіпті сезіп қосылды. Ол 366 жылға дейін үздіксіз мүше болып қала берді. Флей Аргостан қорғану үшін қосылды. Спарта 384 және 381 жылдары Флеиазиялық олигархтарды қорғау үшін ішкі саясатына араласты. Олигархтар 366 жылға дейін Спартаға адал болды. Халиейс шамамен 369 жылы Арголисте Эпаминондтың жорығына дейін мүше болып қала берді. Мегара, мүмкін, шамамен 519 жылы патша Клеомен I-нің араласуы арқасында Лигаға қосылды. Мегара Спарта мен Афина арасында жиі одақтастығын ауыстырды. Спарталық генерал Анхимолийдің Афинаға қарсы жорығы арал арқылы өтпегендіктен, ол 511 жылға дейін кеткен болуы мүмкін. Мүмкін, Клеомен оны шамамен 510 жылы қайтадан қосылуға мәжбүр етті, ол Афинадан тиран Гиппийді құлатты, содан кейін Мегараны Саламис аралын Афинаға беру арқылы жазалады. Мегара 461 жылы Коринфке қарсы шекара соғысынан кейін Лигадан қайтадан шығып, Бірінші Пелопоннес соғысына себеп болған Афина басқаратын Делиан одағына қосылды. Ол 448 жылы қайта қосылды. Мегара Лига тарағанға дейін оның құрамында болды. Эгина VI ғасырдың соңына дейін мүше болды. 457 жылы Афина басып алғаннан кейін Лигадан шығып, Делиан одағына қосылды. 431 жылы Афина қаласын қиратты. Эгина 405 жылы Афина жеңілгеннен кейін Лисандрмен қайта құрылды және Лигаға қайта оралды. Троизен 457 жылы Афинаға Лигадан кетіп қалды, бірақ Отыз жылдық бейбітшілікке қайта қосылды. Гермиона шамамен 450 жылы Афинаға Лигадан кетті, бірақ Отыз жылдық бейбітшілікке қайта қосылды. Ол шамамен 369 жылы Арголисте Эпаминондтың жорығына дейін мүше болып қала берді. Элис Лиганың ең ерте мүшелерінің бірі болды; ол екі ғасыр бойы Спартамен одақтас болды. Спарта сияқты, оның да көптеген тәуелді қалалары периоэк статусына ие болды. 420 жылы Элис Лигадан шығып қалды, өйткені Спарта периоэк Лепреонның тәуелсіздігін мойындады. Спарта 400 жылғы Элеан соғысында Элиске қарсы шығу үшін Пелопоннес соғысының аяқталуын күтуге мәжбүр болды. Жеңіске жеткен Спарта Элисті лигаға қайтаруға мәжбүр етті, сондай-ақ барлық периоэк қалаларын босатуға мәжбүр етті, олар екі федеративтік мемлекет құрып, Пелопоннес лигасына қосылды. Элис 370 жылы Леуктрадан кейін қайтадан бас тартты. Орхомен (Аркадия) 418 жылы Элис, Мантинея, Аргос және Афина коалициясымен уақытша дезертирлікке мәжбүр болды, бірақ Мантинея шайқасынан кейін қайта қосылды. Аркадияның қалған бөлігіндегі жағдайды бақылау қиын, көптеген шағын қауымдар өздерінің тайпалары мен лигаларына біріккен. Алайда, бұл қауымдардың барлығы Пелопоннес лигасының мүшелері болды, олар 370 жылы Мегалополис қаласының айналасында Аркадия лигасының құруы үшін кетіп қалды.
Tegea was the first ally of Sparta in the alliance that evolved into the Peloponnesian League. Corinth joined c.550. It was the most important member of the League beside Sparta. In 395, it left the League because of the Corinthian War, but returned to Sparta with the King's Peace in 387. Its departure in 366 following the Spartan defeat against Thebes at Leuctra effectively ended the League. Sicyon remained a member without interruption until 369, when it was conquered by Epaminondas. Epidaurus joined because it felt threatened by Argos. It remained a member without interruption until 366. Phleius joined because of the threat from Argos. Sparta intervened into its internal politics to protect the Phleiasian oligarchs in 384 and 381. The oligarchs then remained loyal to Sparta until 366. Halieis probably remained a member until the campaign of Epaminondas in Argolis in 369. Megara possibly joined the League thanks to the intervention of king Cleomenes I in c.519. Megara frequently shifted allegiances between Sparta and Athens. It might have left before 511, since an expedition of the Spartan general Anchimolius against Athens did not pass through the isthmus. It was possibly forced to rejoin by Cleomenes in c.510 when he unseated the tyrant Hippias from Athens, after which he also punished Megara by giving the island of Salamis to Athens. Megara left the League again in 461 following a border war against Corinth and joined the Delian League led by Athens, which precipitated the First Peloponnesian War. It rejoined in 448. Megara remained in the League until its dissolution. Aegina became member before the end of the 6th century. It left the League in 457 after its capture by Athens, and joined instead the Delian League. The city was destroyed by Athens in 431. Aegina was refounded by Lysander in 405 with the defeat of Athens and returned to the League. Troezen left the League to Athens in 457, but rejoined following the Thirty Years' Peace. Hermione left the League to Athens c.450, but rejoined following the Thirty Years' Peace. It probably remained a member until the campaign of Epaminondas in Argolis in 369. Elis was one of the earliest members of the League; it had already been allied with Sparta for two centuries. Like Sparta, it had many dependent cities of perioecic status. In 420, Elis left the League because Sparta recognised the independence of perioecic Lepreon. Sparta had to wait until the end of the Peloponnesian War to turn against Elis in the Elean War c.400. Victorious, Sparta forced Elis back into the league, as well as to release all its perioecic cities, which presumably formed two federal states and joined the Peloponnesian League. Elis defected again in 370 after Leuctra. Orchomenus (Arcadian) was forced to temporarily defect in 418 by the coalition of Elis, Mantinea, Argos and Athens, but rejoined after the battle of Mantinea. The situation in the rest of Arcadia is difficult to track, with many small communities organised in tribes and leagues of their own. However, all of these communities were members of the Peloponnesian League, which they left in 370 to found the Arcadian League around the city of Megalopolis.