256 ж.б.с. Бірінші Пуний соғысындағы Адис шайқасы: Рим мен Карфаген әскерлерінің арасындағы шайқас, Регул басқарған римдіктердің Африкаға шабуылы, тактикалық қателер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
256 ж.б.д. Бірінші Пуникалық соғыстың шайқасы
256 BC battle of the First Punic War
Адис шайқасы (немесе Адис) 256 ж.б.д. Бірінші Пуникалық соғыс кезінде Бостар, Гамилькар және Хасдрубалдың бірлескен басшылығымен Карфаген армиясы мен Марк Атилиус Регул басқарған Рим армиясы арасында өтті. Жыл басында Римнің жаңа әскери-теңіз флоты теңізде басымдық орнатып, Карфаген жеріне шабуыл жасады, ол бүгінгі Солтүстік Африкадағы Туниспен шамалас. Бон түбегіне қонғаннан кейін сәтті науқан жүргізген соң флот Сицилияға қайтып келді, ал Регул 15 500 сарбазбен Африкада қыстау үшін қалды. Бірақ Регул өз орнында тұрмай, Карфаген астанасы – Карфаген қаласына қарай жылды. Карфаген армиясы Адис (қазіргі Утина) маңындағы тасты төбеде орналасты, онда Регул қаланы қоршай бастады. Регул әскерлеріне түнгі жаяу шабуыл жасап, таңда Карфагеннің бекінілген төбедегі лагеріне екі жақтан шабуылдауды бұйырды. Осы күштердің бірі кері қайтарылып, төбеден төмен қуылды. Ал екінші бөлігі қууға шыққан Карфагендіктерге артынан шабуыл жасап, оларды талқандады. Осыны көрген Карфагендіктер лагерде үрейленіп, қашқа жол тартты. Римдіктер Карфагеннен Тунис қаласына дейін жылжып, оны басып алды. Есімі түйіліп, Карфагендіктер бейбітшілік тіледі. Бірақ Регул ұсынған шарттар тым қатал болғандықтан, Карфаген соғысты жалғастыруға шешім қабылдады. Бірнеше айдан кейін Баградас өзенінің шайқасында (Тунис шайқасы) Регул жеңіліске ұшырады және оның армиясы дерлік құрылыс жолына келді. Соғыс тағы 14 жылға созылды.
The battle of Adys (or Adis) took place in late 256 BC during the First Punic War between a Carthaginian army jointly commanded by Bostar, Hamilcar and Hasdrubal and a Roman army led by Marcus Atilius Regulus. Earlier in the year, the new Roman navy had established naval superiority and used this advantage to invade the Carthaginian homeland, which roughly aligned with modern Tunisia in North Africa. After landing on the Cape Bon Peninsula and conducting a successful campaign, the fleet returned to Sicily, leaving Regulus with 15,500 men to hold the lodgement in Africa over the winter. Instead of holding his position, Regulus advanced towards the Carthaginian capital, Carthage. The Carthaginian army established itself on a rocky hill near Adys (modern Uthina) where Regulus was besieging the town. Regulus had his forces execute a night march to launch twin dawn assaults on the Carthaginians' fortified hilltop camp. One part of this force was repulsed and pursued down the hill. The other part then charged the pursuing Carthaginians in the rear and routed them in turn. At this the Carthaginians remaining in the camp panicked and fled. The Romans advanced to and captured Tunis, only from Carthage. Despairing, the Carthaginians sued for peace. The terms offered by Regulus were so harsh that Carthage resolved to fight on. A few months later, at the battle of the Bagradas River (battle of Tunis), Regulus was defeated and his army all but wiped out. The war continued for a further 14 years.
Негізгі дереккөздер
Бірінші Пуникалық соғыстың дерлік барлық аспектілері туралы негізгі дереккөз – грек тарихшысы Полибий (шамамен б.з.д. 200 – шамамен б.з.д. 118 ж.), ол 167 ж.б.д. кепіл ретінде Римге жіберілген. Оның еңбектері әскери тактика туралы нұсқаулықты қамтиды, ол қазір сақталмаған, бірақ ол б.з.д. 146 жылдан кейін, яки Адис шайқасынан шамамен бір ғасыр өткен соң жазылған «Тарихтар» еңбегімен танымал. Полибийдің еңбегі көбінесе объективті және карфагендіктер мен римдіктердің пікірлері арасында бейтарап деп есептеледі. Полибийдің баянының дәлдігі соңғы 150 жылда көп талқыланды, бірақ қазіргі консенсус бойынша оны көбінесе факт ретінде қабылдау қабылданған, ал қазіргі дереккөздердегі соғыс туралы мәліметтер негізінен Полибийдің баянының интерпретациясына негізделген. Тарихшы Эндрю Карри Полибийді «құпиялы түрде сенімді» деп санайды, ал Декстер Хойос оны «өте жақсы хабардар, еңбекқор және көреген тарихшы» деп сипаттайды. Соғыс туралы басқа, кейінгі, ежелгі тарихтар да бар, бірақ олар фрагменттер түрінде немесе қысқаша мазмұнда келген, және олар әдетте теңіздегіге қарағанда құрлықтағы әскери операцияларды толығырақ қамтиды. Қазіргі тарихшылар Диодор Сицилий және Дио Кассийдің кейінгі тарихтарын да ескереді, бірақ классицист Адриан Голдсворти «Полибийдің баяны біздің басқа баяндардан өзгеше болған жағдайда әдетте артықшылыққа ие» дейді. Басқа дереккөздерге жазулар, археологиялық дәлелдер және трирема Олимпиа сияқты қайта құраулардан алынған эмпирикалық дәлелдер кіреді.
The main source for almost every aspect of the First Punic War is the historian Polybius (c. 200 – c. 118 BC), a Greek sent to Rome in 167 BC as a hostage. His works include a manual on military tactics, no longer extant but he is now known for The Histories, written sometime after 146 BC, or about a century after the battle of Adys. Polybius's work is considered broadly objective and largely neutral between the Carthaginian and Roman points of view. The accuracy of Polybius's account has been much debated over the past 150 years but the modern consensus is to accept it largely at face value and the details of the war in modern sources are largely based on interpretations of Polybius's account. The historian Andrew Curry sees Polybius as being "fairly reliable"; while Dexter Hoyos describes him as "a remarkably well informed, industrious, and insightful historian". Other, later, ancient histories of the war exist but in fragmentary or summary form and they usually cover military operations on land in more detail than those at sea. Modern historians usually take into account the later histories of Diodorus Siculus and Dio Cassius, although the classicist Adrian Goldsworthy states "Polybius' account is usually to be preferred when it differs with any of our other accounts". Other sources include inscriptions, archaeological evidence and empirical evidence from reconstructions such as the trireme Olympias.
Өмірбаян
Карфаген мен Рим мемлекеттері арасындағы Бірінші Пуника соғысы б.з.д. 264 жылы басталды. Карфаген Батыс Жерорта теңізіндегі жетекші теңіз державасы болды, оның теңіз флоты әскери және сауда жағынан басымдық танытты. Рим жақында Арно өзенінің оңтүстігіндегі материктік Италияны біріктірген еді. Соғыстың тікелей себебі – Сицилиядағы Мессана қаласын (қазіргі Мессина) бақылауға алу ниеті болды. Екі тарап та Сицилиядағы ең қуатты Сиракуза қаласын бағындыруды қалады. Б.з.д. 260 жылы соғыс римдіктердің Сицилияны толығымен бақылауға алуға ұмтылыс күресіне айналды. Карфагендіктер дәстүрлі саясатын жалғастырып, қарсыластарының шаршауын күтіп, содан кейін өздерінің біраз немесе барлық иеліктерін қайтарып алып, өзара қанағаттандыратын бейбіт келісімге келуді көздеді. Римдіктер негізінен құрлықтағы күш болды және өз әскерін пайдаланып Сицилияның көп бөлігін бақылауға алды. Соғыс сонда тоқтап қалды, себебі карфагендіктер жақсы бекітілген қалаларын қорғауға күш салды; олар көбінесе жағалауда орналасқандықтан, римдіктердің басым армиясын қолдану мүмкін болмай, теңіз арқылы жабдықталып, нығайтыла алатын. Соғыстың орталық нүктесі теңізге ауысты, онда римдіктердің тәжірибесі аз болды; бұрын теңіз күшіне қажеттілік туғанда олар одақтастары ұсынған шағын эскадрильяларға сүйенген. Б.з.д. 260 жылы римдіктер құлаған карфагендік квинкереманы өз кемелерінің жобасы ретінде пайдаланып, флот құруға кірісті. Мила және Сульци шайқастарындағы теңіз жеңістері және Сицилиядағы тұйыққа тірелу римдіктерді теңіз стратегиясына көшуге және Солтүстік Африкадағы Карфагеннің орталығына шабуыл жасап, олардың астанасы Карфагенге (қазіргі Тунис маңында) қауіп төндіру жоспарын жасауға итермеледі. Екі тарап та теңіз үстемдігін орнатуға бейілді болды және теңіз күштерін арттыру мен сақтауға көп қаржы және адам күшін жұмсады. Рим флоты 330 әскери кемеден және белгісіз сандағы көлік кемелерінен тұрады және б.з.д. 256 жылдың басында Рим порты Остиядан шықты, оны сол жылғы консулдар Марк Атилий Регул және Луций Манлий Вульсо Лонг жақыннан басқарды. Олар Сицилиядағы рим әскерінен шамамен 26 000 таңдаулы легионерлерді кемеге мінгізді. Карфагендіктер римдіктердің ниеттерін біліп, оларды тоқтату үшін Сицилияның оңтүстік жағалауында Ханно мен Гамилькар басқаруындағы барлық 350 әскери кемені жинады. Экном түбегіндегі шайқаста шамамен 290 000 экипаж мен теңізшілерді тасымалдаған 680-ге жуық әскери кеме кездесті. Карфагендіктер кеме басқарудағы шеберліктеріне сенімді болды және бастаманы қолға алды. Ұзақ және шатасқан шайқастан кейін карфагендіктер жеңілді, 30 кемесі батып, 64 кемесі римдіктерге тұтқынға түсті, ал римдіктер 24 кемесін жоғалтты.
The First Punic War between the states of Carthage and Rome began in 264 BC. Carthage was the leading maritime power in the Western Mediterranean, its navy dominating both militarily and commercially. Rome had recently unified mainland Italy south of the Arno. The immediate cause of the war was a wish to control the Sicilian town of Messana (modern Messina). More broadly both sides wished to control Syracuse, the most powerful city state in Sicily. By 260 BC the war had grown into a struggle in which the Romans wanted at least control the whole of Sicily. The Carthaginians were engaging in their traditional policy of waiting for their opponents to wear themselves out, in the expectation of then regaining some or all of their possessions and negotiating a mutually satisfactory peace treaty. The Romans were essentially a land based power and had gained control of most of Sicily using their army. The war there had reached a stalemate, as the Carthaginians focused on defending their well fortified towns and cities; these were mostly on the coast and so could be supplied and reinforced by sea without the Romans being able to use their superior army to interfere. The focus of the war shifted to the sea, where the Romans had little experience; on the few occasions they had previously felt the need for a naval presence they had relied on small squadrons provided by their allies. In 260 BC Romans set out to construct a fleet using a shipwrecked Carthaginian quinquereme as a blueprint for their own ships. Naval victories at Mylae and Sulci, and their frustration at the continuing stalemate in Sicily, led the Romans to focus on a sea based strategy and to develop a plan to invade the Carthaginian heartland in North Africa and threaten their capital, Carthage (close to what is now Tunis). Both sides were determined to establish naval supremacy and invested large amounts of money and manpower in increasing and maintaining the size of their navies. The Roman fleet of 330 warships plus an unknown number of transport ships sailed from Ostia, the port of Rome, in early 256 BC, commanded by the consuls for the year, Marcus Atilius Regulus and Lucius Manlius Vulso Longus. They embarked approximately 26,000 picked legionaries from the Roman forces on Sicily. The Carthaginians were aware of the Romans' intentions and mustered all 350 available warships under Hanno and Hamilcar, off the south coast of Sicily to intercept them. A combined total of about 680 warships carrying up to 290,000 crew and marines met in the battle of Cape Ecnomus. The Carthaginians took the initiative, anticipating that their superior ship handling skills would tell. After a prolonged and confused day of fighting the Carthaginians were defeated, losing 30 ships sunk and 64 captured to Roman losses of 24 ships sunk.
Кіріспе
Теңіз шайқасының нәтижесінде Рим армиясы, Регул басшылығымен, б.з.д. 256 жылдың жазында Африкаға, Бон түбегіндегі Аспис (қазіргі Келибия) маңына қонды және Карфаген ауылдарын тонауға кірісті. Олар 20 мың құлды және "мол мал басын" тұтқындап, қысқаша қоршаудан кейін Аспис қаласын жаулап алды. Сонымен қатар, Карфагеннің бағынышты территорияларында көтерілістерге ықпал етті. Рим Сенаты рим кемелерінің көп бөлігі мен әскердің үлкен бөлігін Сицилияға қайтаруға бұйрық берді, бұл, басып айтқанда, 100 мыңнан астам адамды қыста қамтамасыз етудің логистикалық қиындықтарына байланысты болды. Регул 40 кеме, 15 мың жаяу әскер және 500 атты әскермен Африкада қыстау үшін қалды. Оған Карфаген армиясын әлсірету тапсырылды, көктемде күшін күту үшін. Бұл мақсатқа ол шабуылдар жасау және Карфагеннің наразы аймақтарын қолдау арқылы жетеді деп күтілді, бірақ консулдарға кең өкілеттік берілген еді. Регул өзінің салыстырмалы түрде шағын күштерін алып, ішкі аймаққа жорық жасады. Ол Карфагеннің оңтүстік-шығысында орналасқан Адис (қазіргі Утина) қаласына жетіп, оны қоршады. Ал Карфагендіктер Гамилкарды Сицилиядан 5 мың жаяу әскерімен және 500 атты әскерімен қайтарды. Гамилькар мен Хасдрубал және Бостар есімді екі генералға, атты әскер мен пілдерімен күшті, римдік күштерге шамамен тең әскерді басқару тапсырылды.
As a result of the sea battle, the Roman army, commanded by Regulus, landed in Africa near Aspis (modern Kelibia) on the Cape Bon Peninsula in summer 256 BC and began ravaging the Carthaginian countryside. They captured 20,000 slaves and "vast herds of cattle", and after a brief siege, captured the city of Aspis. They also fomented rebellions in many of Carthage's subject territories. The Roman Senate sent orders for most of the Roman ships and a large part of the army to return to Sicily, probably due to the logistical difficulties of feeding these more than 100,000 men over the winter. Regulus was left with 40 ships, 15,000 infantry and 500 cavalry to overwinter in Africa. His orders were to weaken the Carthaginian army pending reinforcement in the spring. It was expected he would achieve this by raids and by encouraging Carthage's rebellious subject territories, but consuls had wide discretion. Regulus chose to take his relatively small force and strike inland. He advanced on the city of Adys (modern Uthina), only south east of Carthage, and besieged it. The Carthaginians, meanwhile, had recalled Hamilcar from Sicily with 5,000 infantry and 500 cavalry. Hamilcar and two generals named Hasdrubal and Bostar were placed in joint command of an army which was strong in cavalry and elephants and was approximately the same size as the Roman force.
Әскерлер
Рим азаматтарының көпшілігі әскери қызметке тартылып, жаяу әскер ретінде қызмет етті, ал байлардың аз бөлігі атты әскер құрамын қамтамасыз етті. Дәстүр бойынша, римдіктер әр жылы екі легион құрады, әрқайсысы 4200 жаяу әскер мен 300 атты әскерден тұратын. Жаяу әскердің шағын бөлігі сүңгімен қаруланған жеңіл әскер ретінде қызмет етті. Қалғаны ауыр жаяу әскер болып жабдықталды: дене бронясы, үлкен қалқан және қысқа пышақ. Олар үш қатарға бөлінді, алдыңғы қатар екі сүңгіні, ал екінші және үшінші қатарлар соққылы сүңгіні алып жүрді. Легиондық бөлімшелер де, жеке легионерлер де сол кездегі қалыпты тығыз құрылымдармен салыстырғанда, ашық немесе кеңірек аралықта соғысты. Әдетте, әскерді рим легионымен және латын одақтастарынан келген, сондай-ақ жабдықталған легионды біріктіру арқылы құрады. Адис шайқасындағы 15000 жаяу әскердің құрамы нақты белгісіз, бірақ қазіргі тарихшы Джон Лейзенби олардың төрт легионнан – екі римдік және екі одақтас легионнан тұрғанын болжайды. Регул Карфагенге қарсы көтерілген қалалар мен қалалардан әскер алмады. Бұл оны Африкада Карфагенге қарсы күрес жүргізген басқа римдік қолбасшылардан ерекшелендірді. Мұның себептері белгісіз, Лейзенби оның әскердегі атты әскердің жетіспеушілігін толықтырмауының себебін түсіндіруге болатынын айтады. Карфагеннің ер азаматтары, көбінесе Карфаген қаласының тұрғындары, қалаға тікелей қауіп төнген жағдайда ғана әскерге шақырылды. Олар ұзын сүңгілермен қаруланған, жақсы қорғалған ауыр жаяу әскер ретінде соғысты, бірақ олардың жақсы жаттығу алмағаны және тәртіпсіздігі мәлім болды. Көбінесе Карфаген шетелден әскер жинады. Көптегендер Солтүстік Африкадан келді, олар түрлі жауынгерлерді ұсынды: үлкен қалқандармен, дулығалармен, қысқа пышақтармен және ұзын сүңгілермен жабдықталған жаяу әскер; сүңгімен қаруланған жеңіл жаяу әскер; сүңгіні ұстап шабуылдайтын атты әскер; және қашықтықтан сүңгіні лақтырып, жақын шайқастан аулақ болған жеңіл атты әскер. Иберия және Галлия да тәжірибелі жаяу әскердің шағын тобын берді: қарусыз, бірақ қатыгездікпен шабуылдайтын, бірақ ұзақ соғыс болған жағдайда шегініп кетуге бейім әскерлер. Карфагендік жаяу әскердің көпшілігі фаланга деп аталатын тығыз құрылымда соғысты. Слингерлер (қолмен тас лақтыратын әскерлер) Балеар аралдарынан жиі шақырылды, бірақ олардың Адис шайқасында болғандығы белгісіз. Карфагендіктер соғыс пілдерін де қолданды, сол кезде Солтүстік Африкада африкалық орман пілдері болды. Адис шайқасындағы әскердің нақты құрамы белгісіз, бірақ бірнеше айдан кейін Тунис шайқасында карфагендіктер 100 піл, 4000 атты әскер және 12000 жаяу әскерді қолданды; соңғыларына Сицилиядан келген 5000 тәжірибелі әскер және көптеген қала тұрғындары кірді.
Most male Roman citizens were liable for military service and served as infantry, with a more wealthy minority providing a cavalry component. Traditionally, each year the Romans would raise two legions, each of 4,200 infantry and 300 cavalry. A small number of the infantry served as javelin armed skirmishers. The balance were equipped as heavy infantry, with body armour, a large shield, and short thrusting swords. They were divided into three ranks, of which the front rank also carried two javelins, while the second and third ranks had a thrusting spear instead. Both legionary sub units and individual legionaries fought in relatively open order, or relatively well spaced from each other compared with the more tightly packed close order formations common at the time. An army was usually formed by combining a Roman legion with a similarly sized and equipped legion provided by their Latin allies. It is not clear how the 15,000 infantry at Adys were constituted, but the modern historian John Lazenby suggests that they may have represented four slightly under strength legions: two Roman and two allied. Regulus did not attract any troops from the towns and cities rebelling against Carthage. In this he differed from other generals, including Roman ones, leading armies against Carthage in Africa. The reasons for this are not known, and Lazenby states that his failure to make up his deficiency in cavalry in particular is puzzling. Carthaginian male citizens, who were largely inhabitants of the city of Carthage, served in their army only if there was a direct threat to the city. When they did they fought as well armoured heavy infantry armed with long thrusting spears, although they were notoriously ill trained and ill disciplined. In most circumstances Carthage recruited foreigners to make up its army. Many would be from North Africa which provided several types of fighters including: close order infantry equipped with large shields, helmets, short swords and long thrusting spears; javelin armed light infantry skirmishers; close order shock cavalry carrying spears; and light cavalry skirmishers who threw javelins from a distance and avoided close combat. Both Iberia and Gaul provided small numbers of experienced infantry: unarmoured troops who would charge ferociously, but had a reputation for breaking off if a combat was protracted. Most of the Carthaginian infantry fought in a tightly packed formation known as a phalanx. Slingers were frequently recruited from the Balearic Islands, although it is not clear if any were present at Adys. The Carthaginians also employed war elephants; North Africa had indigenous African forest elephants at the time. The precise makeup of the army at Adys is not known, but a few months later, at the battle of Tunis, the Carthaginians fielded 100 elephants, 4,000 cavalry and 12,000 infantry; the latter would have included the 5,000 veterans from Sicily and many citizen militia.
Шайқас
Карфагендіктер римдіктердің елді одан әрі талан-таражға салуына жол бермеу үшін Адис қаласына қарай жылжып, қалаға жақын жердегі жартасты төбеде бекіністі лагерь құрды. Олар Адис маңындағы ашық жерде шайқасқа асығыс түсуді қаламады. Полибий карфагендіктердің бұл шешімін сынап, олардың римдіктерден басты артықшылығы – ат әскері мен пілдері екенін, олардың ешқайсысын бекіністердің артында, тік беткейде немесе қиын жерде тиімді қолдануға болмайтынын айтады. Қазіргі заманғы тарихшылар карфагендік генералдардың ашық шайқасқа жиналған легиондардың күшін жақсы білгенін, жауды барлап, жоспар құрағанда күшті позицияда тоқтау қателік емес екенін көрсетеді. Бұл әсіресе олардың әскері жаңадан құрылған, толық даярланбаған және бірлесіп жұмыс істеуге әлі үйренбегендіктен маңызды болды; алайда, қазіргі заманғы тарихшы Джордж Типпс бұл орналасуды олардың ат әскері мен пілдерін "толыққанды дұрыс пайдаланбау" деп сипаттайды. Карфагендік армияны бекіністі төбеден көріп тұрған Регул дереу армиясын екіге бөліп, әр бөлігіне түнде жылдам марш жасап, таңертең лагерьге күтпеген шабуыл жасауды бұйырды. Римдіктер карфагендіктердің дайындалған позициясына қарсы төбеден шабуылдайтын еді, бірақ екі бағыттан шабуылға тойтарыс беру қиын болар еді. Типс бұл жоспарды Регулдың "белсенділігінің" көрінісі деп бағалады. Екі римдік күш те уақытында орналасып, сәтті шабуылдады, бірақ бір уақытта емес. Карфагендіктердің көп бөлігі римдік шабуылдың бірін көргендіктен, толығымен күтпеген шабуылға тап болмады. Бұл колоннаны карфагендіктер кері тартты, мүмкін, олардың бекіністерінің сызығында, бірақ бұл нақты емес, және төбеден тәртіпсіздікпен төмен қарай қуылды. Жағдай шатас болды, карфагендіктердің қалған бөлігі тиімді әрекет етпеді және жеңіске жеткен әріптестерімен үйлестіре алмады. Әскери тарихшы Найджел Багналлдың сөзіне қарағанда, ат әскері мен пілдер дереу эвакуацияланды, өйткені олар бекіністерді қорғауда немесе төбедегі қиын жерде ешқандай пайдалы рөл атқара алмайтыны анық болды. Карфагендіктер бірінші римдік күшті төбеден қуды, ал екінші римдік колоннаның барлығы немесе бір бөлігі, карфагендік лагеріне шабуыл жасаудың орнына, төмен қарай, енді тым созылған карфагендіктердің артқы жағына шабуылдады. Бұл карфагендіктер тобы төбеден түскеннен кейін римдік резервтерінің қарсы шабуылына тап болуы мүмкін. Қалай болғанда да, олар тағы бір шайқастан кейін жаудан қашты. Осыған орай, лагердегі карфагендіктер, олардың бекіністері бұзылмаған, үрейленіп, шегінді. Римдіктер оларды біраз қашықтыққа дейін қуды, бірақ Полибий карфагендіктердің шығындары туралы ешқандай дерек бермейді. Қазіргі заманғы тарихшылар карфагендіктердің ат әскері мен пілдерінен аз шығын көргенін немесе мүлдем шығынсыз өткенін болжайды. Қуғынды тоқтатып, жеңімпаз римдіктер төбедегі лагерьті тонады.
Determined to prevent the Romans further despoiling the countryside, the Carthaginians advanced to Adys, where they set up a fortified camp on a rocky hill near the town. They did not wish to commit to a battle on the open ground around Adys too hastily. Polybius is critical of this decision by the Carthaginians, as their main advantages over the Romans were their cavalry and their elephants, neither of which could be deployed to advantage from behind fortifications, on steep ground, or in rough terrain. Modern historians point out that the Carthaginian generals would have been well aware of the strength of the legions when formed up in open battle and that to pause in a strong position while scouting the enemy and formulating a plan was not obviously a mistake. This was especially the case as their army was newly formed and not yet fully trained or used to operating together; although the modern historian George Tipps describes this deployment as a "total misuse" of their cavalry and elephants. With the Carthaginian army overlooking him from a fortified hill Regulus immediately made the audacious decision to split his army in two and have each carry out a night march to launch a surprise dawn attack on the camp. The Romans would be attacking uphill against the Carthaginians' prepared position, but an attack from two directions would be difficult to respond to. Tipps describes the plan as a demonstration of Regulus's "recklessness". Both Roman forces were in position on time and successfully launched their attacks, although apparently not simultaneously. Complete surprise cannot have been achieved, as at least a large part of the Carthaginians were able to form up and confront one half of the Roman assault. This column was thrown back by the Carthaginiansit is assumed at the line of their fortifications, although this is not certainand driven down the hill in disorder. The situation was confused, with the rest of the Carthaginians taking no effective action and failing to co ordinate with their victorious colleagues. According to the military historian Nigel Bagnall, the cavalry and elephants were promptly evacuated, as it was recognised they would not be able to play any useful role, either in defending the fortifications or on the broken terrain of the hill more generally. Those Carthaginians pursuing the first Roman force chased them off the hill, and all or part of the second Roman column, rather than attacking the Carthaginian camp, charged downhill into the rear of the now over extended Carthaginians. It is possible this group of Carthaginians also faced a frontal counter attack by Roman reserves after leaving the hill. In any event, after some further fighting they fled the field. At this the Carthaginians in the camp, the fortifications of which had not been breached, panicked and withdrew. The Romans pursued for some distance, although Polybius provides no figures for Carthaginian losses. Modern historians suggest the Carthaginians suffered few or no losses to their cavalry and elephants. Breaking off their pursuit, the victorious Romans plundered the hilltop camp.
Салдары
Римдіктер жеңісін нығайтып, көптеген қалаларды, оның ішінде Тунисті, Карфагеннен басып алды. Тунис қаласынан римдіктер Карфаген төңірегіне шабуыл жасап, қиратты. Карфагеннің Африкадағы көптеген иеліктері осы мүмкіндікті пайдаланып, көтеріліс ұйымдастырды. Карфаген қаласы Регулдан немесе бүлікшілерден қашқан босқындармен толып, азық-түлік азайды. Үмітсіздікке ұшыраған карфагендіктер бейбітшілік тіледі. Регул, Карфагеннің толығымен жеңілгенін көргендей сезініп, қатал талаптар қойды: Карфаген Сицилия, Сардиния және Корсиканы тапсыруы; Римнің соғыс шығындарын толығымен өтеуі; Римге жыл сайын салық төлеуі; Римнің рұқсатынсыз соғыс жариялауға немесе бейбітшілік келісіміне келуге тыйым салынуы; әскери-теңіз күштерін бір ғана кемемен шектеуі; бірақ римдіктердің талабы бойынша 50 ірі әскери кеме беруі керек еді. Бұл шарттарды қабылдау мүмкін болмағандықтан, карфагендіктер күресін жалғастыруға шешім қабылдады. Олар әскерін даярлауды Спарталық жалдамалы әскербасшы Ксантиппке тапсырды. Б.з.д. 255 жылы Ксантипп 12 000 жаяу әскер, 4 000 атты әскер және 100 пілден тұратын әскермен римдіктерге қарсы шығып, Тунис шайқасында оларды қатты жеңді. Шамамен 2 000 римдік Асписке қайтарылды; 500-дей, оның ішінде Регул тұтқынға алынды; қалғандары қаза тапты. Ксантипп карфагендік генералдардың қызғанышынан сескеніп, ақысын алып, Грекияға қайтып кетті. Римдіктер аман қалғандарын эвакуациялау үшін флот жіберді, ал карфагендіктер оларға қарсы тұруға тырысты. Африка жағасындағы Гермеум мүйісінде болған шайқаста карфагендіктер ауыр жеңіліске ұшырады, 114 кемесін жоғалтып, тұтқынға алды. Рим флоты Италияға қайтып келгенде, дауылдан қирады, 464 кемесінің 384-і батып, 100 000-ға жуық адам қаза тапты, олардың көп бөлігі римдік емес, латын одақтастары болды. Соғыс тағы 14 жылға созылды, көбінесе Сицилияда немесе оның жанындағы суларда, содан кейін римдіктер жеңіске жетті; Карфагенге ұсынылған шарттар Регул ұсынғаннан гөрі кешірімді болды. Батыс Жерорта теңізін қай мемлекет бақылауы керек деген мәселе шешілмеді, ал б.з.д. 218 жылы Карфаген Римнің қорғауындағы Сагунтум қаласын қоршағанда, Риммен екінші Пуникалық соғыс басталды.
The Romans followed up on their victory and captured numerous towns, including Tunis, only from Carthage. From Tunis the Romans raided and devastated the immediate area around Carthage. Many of Carthage's African possessions took the opportunity to rise in revolt. The city of Carthage was packed with refugees fleeing Regulus or the rebels and food ran out. In despair, the Carthaginians sued for peace. Regulus, within sight of what he took to be a thoroughly defeated Carthage, demanded harsh terms: Carthage was to hand over Sicily, Sardinia and Corsica; pay all of Rome's war expenses; pay tribute to Rome each year; be prohibited from declaring war or making peace without Roman permission; have its navy limited to a single warship; but provide 50 large warships to the Romans on their request. Finding these terms completely unacceptable, the Carthaginians decided to fight on. They gave charge of the training of their army to the Spartan mercenary commander Xanthippus. In 255 BC Xanthippus led an army of 12,000 infantry, 4,000 cavalry and 100 elephants against the Romans and decisively defeated them at the battle of Tunis. Approximately 2,000 Romans retreated to Aspis; 500, including Regulus, were captured; the rest were killed. Xanthippus, fearful of the envy of the Carthaginian generals he had outdone, took his pay and returned to Greece. The Romans sent a fleet to evacuate their survivors and the Carthaginians attempted to oppose it. In the resulting battle of Cape Hermaeum off Africa the Carthaginians were heavily defeated, losing 114 ships captured. The Roman fleet, in turn, was devastated by a storm while returning to Italy, with 384 ships sunk from their total of 464 and 100,000 men lost,the majority non Roman Latin allies. The war continued for a further 14 years, mostly on Sicily or the nearby waters, before ending with a Roman victory; the terms offered to Carthage were more generous than those proposed by Regulus. The question of which state was to control the western Mediterranean remained open, and when Carthage besieged the Roman protected town of Saguntum in eastern Iberia in 218 BC, it ignited the Second Punic War with Rome.