Кіріспе

Британ Корольдік Әскери-теңіз флотының тоқтап қалған ұрыс крейсерлері класы

G3 класы – Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ және Жапонияның теңізді кеңейту бағдарламаларына жауап ретінде Корольдік Әскери-теңіз флоты жоспарлаған ұрыс крейсерлері класы. Бұл кластағы төрт кеме қазіргі кезге дейін барлық соғыс кемелерінен ірі, жылдам және күшті қаруланған болар еді (бірақ бірнеше жобаланған шетелдік кемелер одан да ірі болар еді). G3 кемелері жақсы теңгерілген және жеткілікті қорғанысқа ие болғандықтан, олар нағыз "жедел соғыс кемелері" деп есептелді. Дегенмен, кластың жылдамдығы жоғары және оттық күші мен бронясы жоспарланған N3 кластық соғыс кемесінің жобасына қарағанда төмен болғандықтан, ол ресми түрде "ұрыс крейсері" деп белгіленді. G3 кемелерінде тоғыз артиллериялық зеңбірек орнатылып, белгілі бір жылдамдыққа қол жеткізу күтілген, ал N3 кемелері сол ауырлықта тоғыз зеңбірекпен жабдықталар еді, бірақ жылдамдық есебінен. G3 жобасы Адмиралтейство кеңесінде 1921 жылдың 12 тамызында мақұлданды. Қазан айында тапсырыс берілді, бірақ ұрыс кемелерінің мөлшерін шектеген Вашингтон теңіздік конференциясы басталғаннан кейін қарашаның ортасында тоқтатылды. 1922 жылдың ақпанында Вашингтон теңіздік шарты ратификацияланғаннан кейін тапсырыстар жойылды.

Өмірбаян

1916 жылы АҚШ «теңдесі жоқ» әскери-теңіз күштерін құру ниетін жариялады; Америка Құрама Штаттарының Конгресі көптеген линкорлар мен линкорлық крейсерлер салуға рұқсат берді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жапония үкіметі де соғыс кемелерін салудың ірі бағдарламасын бастады. Осы аралықта Ұлыбританияда «R» класты кемелерден кейін, баяу әрі арзан «Revenge» класты кемелер пайда болды. Соғыс кезінде құрылған жалғыз жаңа капиталдық кемелер – «С» класты кемелер болды. Олардың жобасы 1916 жылғы Ютланд шайқасынан кейін күмәндік тудырды. Осы кластағы үш кеме жойылды, тек біреуі өзгертілген жобамен аяқталды. АҚШ-тың жоспары соғыс кезінде кіші кемелерді салу қажеттілігіне байланысты кешіктірілді. Дегенмен, Адмиралтействоның бағалауынша, 1920 жылдардың басында Ұлыбритания кемелер саны бойынша артта қалуы мүмкін. Британдықтар неміс технологиясына, мысалы, Скапа-Флоудағы неміс әскери-теңіз флотының суға батырылуынан құтқарылған линкор сияқты кемелер арқылы және соғыс тәжірибесі арқылы қол жеткізді. Бір комитет жаңа кемелердің жаңа американдық линкорлардың (32 түйінге дейін жететін) жылдамдығына тең болуы керек деген қорытындыға келді. Осыған байланысты, 500 метрден 500 метрге дейінгі су сығу қабілетіне ие кемелердің бірқатар жобалары дайындалды, бірақ шектеулер британдық кемежайларын пайдалану мүмкіндігі және Суэц каналы арқылы өту болды. Бұл жобаларға K-ден G-ға дейін кері алфавит әріптері берілді. Сол кезде қарастырылып жатқан линкорлардың жобаларына L әріпінен бастап әріптер тағайындалды. «K2» және «K3» есімді алғашқы екі жобаның орналасуы «Hood» кемесіне ұқсас болды, бірақ олар төрт екі оқты немесе үш үш оқты мұнараларда орналасқан сегіз немесе тоғыз 18 дюймдік зеңбіректермен қаруланды. Белгілеудегі сандар әр мұнарадағы зеңбіректердің санын көрсетеді. Бұл кемелер өте ірі болды, олардың су сығу қабілеті құрады, ең жоғары жылдамдыққа тек жетуге мүмкіндік берді, және оларды тек Ливерпульдегі бұрынғы неміс жүзбелі док пен Гладстон докқа тікелей орналастыруға болады. Келесі ұсыныс «J3» кемесінің құны негізгі қару-жарақты тоғыз 50 калибрлі зеңбіректерге және негізгі палубаның бронясын азайту арқылы төмендетілді. Бұл өлшемнің қысқартылуы кемеге «Hood» кемесі тікелей орналасатын кез келген докқа тікелей орналасуға және Суэц және Панама каналдарынан өтуге мүмкіндік берді. «I3» кемесі салмақты үнемдеудің тағы бір жолын таңдады және негізгі қару-жарақты кеменің орталық бөлігіне шоғырландырды, ал «X» мұнарасы алдыңғы суперструктура мен түтіктердің арасында орналастырылды. Салмақтың азаюы корпус пен механизмдердің салмағының артуымен өтелді, ал кеменің су сығу қабілеті «K3» кемесінен сәл ғана төмен болды. Алайда, оның артықшылығы Суэц каналы тереңдетілгеннен кейін Розит пен Портсмутқа тікелей орналаса алатындығы және екі каналдан өте алатындығы болды. Бірақ негізгі қару-жарақтың кеменің арт жағына қарағанда соқыр аймағы кемінде 40° болды. «H3» жобасының бірнеше нұсқалары бағаланды, мұнаралардың саны азайтылды. «H3a» екі мұнарасы да алдыңғы суперструктураның алдында, ал «H3b» біреуі алдында, екіншісі алдыңғы суперструктураның артында орналастырылды. «H3c» «H3b» орналасуын сақтап қалды, бірақ мұнараларды бір палубаға төмендетіп, «H3b» деңгейінен жоғары сақтады. Үш «H3» жобасының ең жоғары жылдамдығы 30 түйінге жетеді, бірақ негізгі зеңбіректердің санының азаюы ұнаған жоқ, сондықтан «G3» жобасы үш үш оқты мұнаралармен, салмақты үнемдеу үшін зеңбіректермен қаруланды. Бұл жоба 1920 жылдың соңында қабылданды, бірақ 1921 жылдың басында жоспарлар аяқталған кезде өзгерістер енгізілді, соның ішінде кеменің қуаты 180 000-нан 160 000-ға дейін және негізгі қарулану 16,5 дюймнен 16,5 дюймге дейін азайтылды.

Дизайн және сипаттама

G3 кемелері dreadnought дәуіріндегі капиталдық кемелер үшін, немесе кем дегенде осы типтегі британдық жобалар үшін бірнеше жаңа ерекшеліктерді қамтыды. Ең көз тартатыны – басты қарудың көпір мен инженерлік бөлімдердің алдына шоғырланғандығы, бұл кемелерге танкерге ұқсас сыртқы түрін берді. G3 кемелері бар болған кеме құрылыс орындарындағы мүмкіндіктерді пайдаланғандықтан, жобалаушылар кеменің ұзындығын және броняның салмағын ең аз деңгейде ұстауға қол жеткізді. Нәтижесінде, кордағы күшті ату мүмкіндігінің жоғалтылуы кемелердің бортымен шайқасуға арналғандығына байланысты қабылданатын болып саналды. G3 және N3 жобаларының тағы бір ерекшелігі – алғашқы екі қару мұнарасының артындағы мұнара тәрізді көпір құрылымы болды. Бұл өртті басқару жабдықтары үшін жақсырақ және тұрақты негізді қамтамасыз етті, сондай-ақ жағдайды жақсартты және ауа райынан қорғады.

Жалпы сипаттамалары

G3 крейсерлері өздерінің алдыңғы "Адмирал" классындағы кемелеріне қарағанда едәуір үлкен болды. Олардың жалқы ұзындығы 856 фут (261 метр), ені 106 фут (32 метр), ал толық жүктелгендегі суға бату тереңдігі 36 фут (11 метр) болды. Олар қалыпты жағдайда және толық жүктелгенде ескі кемелерге қарағанда көбірек су ығыстыруға қабілетті болды. Олардың метацентрлік биіктігі толық жүктелгенде 7.786 фут (2 метр) құрады, сондай-ақ толық қос түбі болды.

Қозғалтқыш

G3 крейсерлерінде төрт бу турбинасы болған, олардың әрқайсысы бір пропеллер білігін қозғалтатын. Олар үш машина бөліміне орналастырылған. Алдыңғы машина бөлімінде қанат біліктеріне арналған екі турбина, ортаңғы бөлімде сол жақ ішкі білікке арналған турбина, ал артқы машина бөлімінде оң жақ ішкі білікке арналған турбина орналасқан. Турбиналар тоғыз қазандық бөліміне бөлінген 20 Yarrow кішкентай түтікшелі қазандықтармен қуаттандырылған. Олар жоғары қысым мен температурада жалпы қуатты өндіруге арналған. Кемелердің ең жоғары жылдамдығы болған, ал май отынының максималды сыйымдылығы құрады. Круиздік турбиналарды пайдаланып, олардың шамамен максималды қашықтығы болды. Оларда алты турбиналық динамо және екі дизель генераторы болған. Жоғары бастапқы жылдамдықпен салыстырмалы түрде жеңіл снарядты таңдау неміс тәжірибесінен алынған; ол бұрынғы британдық қаруларына, мысалы, 42 калибрлік ұзындығы бар BL 15 дюймдік Mark I қаруына, ауыр снарядтармен атылатын төмен жылдамдықты қаруларға қайшы келді. G3 конструкциясында алдыңғы жағынан артқы жағына қарай "A", "B" және "X" деп белгіленген үш гидравликалық Mark I қару мұнарасына тоғыз BL 16 дюймдік Mark I 45 калибрлік қару орнатылған. Қарулар -3° дейін төмендетіліп, 40° дейін көтерілген. Кемелердің бір қаруға шаққанда ең көп 116 снаряд сақтауға мүмкіндігі болған. Олар бастапқы жылдамдықпен снарядтарды атқан, олардың максималды қашықтығы максималды көтерілу бұрышында болған. G3 кемелерінде екінші қару ретінде 16 BL 6 дюймдік Mark XXII қаруы болған, бұл 1904 жылдан бері британдық капиталдық кемелерде алғаш рет қолданылған, казематтар немесе қалқандардың орнына жоғары орналасқан екі еселі мұнараларда орналасқан. Төрт мұнара алдыңғы суперструктураның айналасында, ал төрт мұнара кормада орналасқан. Алдыңғы мұнаралар қарудың әр заряды үшін 150 оқпен, ал артқы мұнаралар 110 оқпен жабдықталған. Қарулар -5° мен +60° аралығында көтерілуі мүмкін. Олар 45° бұрыштағы максималды қашықтықтағы оқтарды ату жылдамдығымен атқан. Олардың ату жылдамдығы минутына бес оқ құрады. Құрамына алты QF 4,7 дюймдік Mark VIII қаруы бар зениттік батарея кірген. Бір қаруда 256 оқ сақтауға болады. Кемелерде 8 ұңғылы орнатулары бар төрт QF 2 фунттық Mark VIII қаруы (әдетте "пом-пом" деп аталады) орнатылуы жоспарланған, екеуі түтікшенің артында, екеуі кормада. Әр ұңғыда 1300 оқтан астам оқ болған. Бұрынғы британдық крейсерлер сияқты, осы кемелерге де су астындағы, бортынан атуға арналған торпедалық түтікшелер орнату жоспарланған. Олардың бөлімшесі платформа палубасындағы "A" снарядтық бөлімінің алдында орналасқан.

Өртке қарсы басқару

G3 ұрыс крейсерлерінің бас қарулары үш басқару мұнарасының кез келгенінен басқарылуы мүмкін. Басты DCT алдыңғы суперқұрылымның жоғарғы бөлігіне орнатылған. Екіншісі – броньды қалқанмен басқару мұнарасының төбесіне, ал үшіншісі – кормаға орнатылған. G3 су сызығының белдеуінің максималды қалыңдығы 18° сыртқа бұрышталған броньдың жоғарғы бөлігінде болды. Бұл бұрыш броньдың көлденең, жақын қашықтықтағы атысқа қатысты салыстырмалы қалыңдығын арттырды, бірақ оның салыстырмалы биіктігін азайтудың есебінен, бұл оның үстінен немесе астынан снарядтардың өту мүмкіндігін арттырды. Ол «А» барбетінің алдыңғы жиегінен 6 дюймдік жарықтандырғыштың кормасына дейін 159 метрге созылды. Белдеудің биіктігі 4 метр болды, оның 1 метрі жоспарланған су сызығының төменінен өтті. Белдеудің тек алдыңғы 79 метрі (259 футы) максималды қалыңдыққа ие болды, ал қалған ұзындығы үшін ол жұқарады. Белдеудің төменгі жиегі жарықтандырғыштардың жанында тағы 1 метрге (3 фут) дейін 36° бұрышпен еңкейтілген жоғары созылатын болаттан тұратын 1 метрлік (3 фут) қалыңдықпен жалғастырылды, бұл жоғары жылдамдықтағы толқынның арасында снарядтың жарықтандырғыштарға жетуіне жол бермеу үшін жасалған. Белдеудің алдыңғы және кормалық шеттері тиісінше 12 дюймдік және көлденең бөлімдермен аяқталады. Су сызығының белдеуі алға қарай 14 метрге (46 фут) дейін 6 дюйм қалыңдықпен созылды, екі сатылы түрде 16 см-ге дейін азайды. Құбыр және қазандық бөлмелерінің желдеткіш шахталары кеме кормасынан атылған снарядтардың «Х» жарықтандырғышына жетуіне жол бермеу үшін жасалған 35 метрлік (116 фут) броньді қораппен қоршалған. Қорап 21° бұрышпен тарылды және жарықтандырғышқа жақын жерде максималды қалыңдығы 12 дюймды құрады. Кормада бірнеше сатылы түрде 16 см-ге дейін азайды. Бронепалуба су сызығының белдеуінің ұзындығымен сәйкес келеді және белдеудің жоғарғы жиегіне жету үшін 2,5° төмен қарай еңкейді. Оның максималды қалыңдығы «А» барбетінен бастап ортаңғы қазандықтардың үстінен жартылай және артқы қозғалтқыш пен қазандықтардың үстінен кемінде 4 дюймға дейін азайды. Қалыңдығы артқы машина бөлмесінен біршама жоғарылап, 6 дюймдік жарықтандырғыштарды жауып тастады. Бронепалуба торпедалық бөлімше үстінен 46 футқа созылып, максималды қалыңдығы 8 дюймға дейін жетіп, 6 дюймға дейін азайды. Бронепалубаның кормалық созылмасы 32 метр (106 фут) ұзындықта және 5 дюйм қалыңдықта болды, соңғы 8 метрге (27 фут) дейін ол жұқарады. Мұнараның беттері 16 см қалыңдыққа ие болды, ал олардың қабырғалары қалыңдығы 8 дюймға дейін созылды. Барбеттердің қалыңдығы әртүрлі болды және олар қауіпті барынша азайту үшін мұқият орналастырылған. Басқару мұнарасының броні 9-ден 12 дюймға дейін қалыңдыққа ие болды, ал жоғарғы палубаға байланыс түтігі 8 дюйм қалыңдықта болды. Өртке басқару директоры басқару мұнарасының үстінде 3-тен 5 дюймға дейін қалыңдықтағы броньды қалқанмен қорғалған. G3 ұрыс крейсерлерінің торпедаға қарсы бөлімдері торпеда жарылысына төтеп беру үшін жасалған. Олар сыртқы ауа кеңістігінен, ішкі суға бату кеңістігінен және екі қабатты жоғары созылатын болаттан тұратын торпедалық қалқаннан тұрады. Қалқан кеме қабырғасынан 4 метрдей ішке қарай орналасқан. Екі торпедадан кейін 15 минут ішінде суды шығарып, кемені тік тұру үшін қысылған ауа жүйесі орнатылды. Келесі екі аптада Джон Браун кемесі кеменің кіл блоктары мен корпусының пластиналарын жасаумен айналысты. Басқа оқиғаларға қарамастан, 25 қарашаға дейін Адмиралтействоның әртүрлі бөлімдерінен нұсқаулар мен түзетулер келіп түседі. 1921 жылдың 11 қарашасында басталған бес ірі теңіз державасы арасындағы қару-жарақтарды шектеу жөніндегі Вашингтондық теңіз конференциясы 18 қарашада құрылысты тоқтатуға әкелді. 1922 жылдың 21 ақпанында Вашингтон әскери-теңіз келісімінің қол қоюшылары ешқандай кемелерді салмауға келісті. Кемелердің кілдерінің салынғанын көрсететін фотосуреттер жоқ, бірақ бір тарихшының айтуынша, олар салынбаған, бірақ Адмиралтейство Джон Браунға жұмыс пен материал үшін ақы төлеген.