Кіріспе

N3 класы – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Корольдік теңіз күштері үшін жобаланған, сол соғыстан алынған тәжірибелерді ескеретін британдық дредноут кемелері класы. Олар конструкциясы жағынан басқа кемелерге ұқсас болды, бірақ ірі калибрлі қарулары мен қалыңрақ бронясы болды. 1922 жылы Вашингтон теңіз келісіміне қол қойылғандықтан, соғыс кемелерінің мөлшері мен қарулануы шектелді, соның салдарынан олар ешқашан тапсырылмады.

Өмірбаян

1916 жылы АҚШ «теңдесі жоқ» әскери-теңіз күштерін құру ниетін жариялады; Конгресс көптеген линкорлар мен линкорлық крейсерлерді салуға рұқсат берді. Жапон үкіметі жауап ретінде соғыс кемелерін салудың ірі бағдарламасын (8-8 флоты) бастады. Соғыс кезінде Корольдік теңіз күштері екі кеме корпусын жаңартып қайта жасады. Соғыс кезінде салынған жалғыз жаңа капиталдық кемелер – «C» класы болды. Олардың жобасы 1916 жылғы Ютланд шайқасынан кейін күмәнді болып, осы кластағы үш кеме тоқтатылып, тек біреуі ғана өзгертілген жоба бойынша аяқталды. АҚШ-тың бұл жоспары соғыс уақытында кіші кемелерді салу қажеттілігіне байланысты кешіктірілді. Дегенмен, Адмиралтействоның бағалауынша, 1920 жылдардың басында Корольдік теңіз күштері кемелер саны бойынша артта қалады. Жапония соғыс аяқталғаннан бері бір линкорды бітіріп, тағы үшін құрылыс жұмыстарын жүргізіп жатыр. Осы жағдайды түзету үшін Адмиралтейство бастапқыда 1921–22 және 1922–23 қаржы жылдарында үш линкор мен бір линкорлық крейсерді салуды жоспарлады, бірақ бұл жоспар алдымен төрт линкорды салуға, содан кейін келесі жылы сол сандағы линкорларды салуға өзгертілді. Бұл биік, көп қабатты барбеттерге қажетті қосымша салмақтан құтылуға мүмкіндік берді. Қазан айында жобалар қайта қаралып, линкорлар мен линкорлық крейсерлердің жеке жобаларына бөлінді. Линкор жобаларына алфавиттен L-ден N-ге дейінгі әріптер берілді, үш немесе екі зеңбірек мұнарасы 3 немесе 2 сандарымен көрсетілді. «L2» және «L3» екі кемесінде де көп қабатты зеңбіректер болды, ал броняның су сызығы бойындағы көлбеу белдеуі азайтылды, ал негізгі броньдық палуба қалыңдығы (белдеумен кездесетін жерінде еңкейген) болды. Екеуінің де жобалық жылдамдығы және трансомды қапталдары болды. «L2» ауыстырса, «L3» мың тоннаға жеңіл болды. «M2» және «M3» қараша және желтоқсан айларында пайда болды және бұрынғы жобалардан мүлдем өзгеше болды. «M2» және «M3» салмақты азайту үшін артқы мұнараны кеме ортасына жылжыту арқылы тікелей артқы жақтан ату мүмкіндігінен бас тартты. Бұрынғы, дәстүрлі жобалармен салыстырғанда, «M2» және «M3» жобалық жылдамдықты төмендету және тек екі винтті пайдалану арқылы салмақ үнемдеді, бірақ бұл төрт кішкентай винтке қарағанда маневрлеу қабілетін жақсартады деп есептелді. Бұл өзгерістер «M2» және «M3» үшін алдыңғыларына қарағанда сақталады. «M3» ұзартылған нұсқасы N3 ретінде одан әрі дамыту үшін таңдалды және 1921 жылдың қарашасында бекітілді.

Сипаттама

N3 конструкциясының ең айқын ерекшелігі – негізгі артиллерияның көпір мен машина бөлімшелерінің алдында орналасуы болды. Дизайнның тағы бір ерекшелігі – алғашқы екі қару мұнарасының артындағы мұнаралы көпір құрылымы. Бұл өртті басқару жабдықтары үшін жақсырақ және тұрақты негізді қамтамасыз етті, сондай-ақ ауа райынан қорғауды және тұру жағдайын жақсартты. N3 соғыс кемелері алдыңғы соғыс кемелерінен айтарлықтай үлкен болды. Олардың жалпы ұзындығы 820 фут (250 м), ені 106 фут (32 м), ал толық жүктелгенде суға бату тереңдігі 33 фут (10 м) болды. Олардың суыру қабілеті бұрынғы кемелерге қарағанда шамамен екі есеге жуық болар еді. Оларда 7 фут (2 м) тереңдіктегі толық қос түбі болды. Кемелерде екі бу турбиналық қондырғы орналастырылуы керек еді, олардың әрқайсысы қазандық бөлімшелерінің алдындағы екі машина бөлімшесінде бір жетекті біліктерді айналдыратын болды. Бұл түтіктерді артқа жылжытуға және артқы мұнараның артқа қарай оқ ату мүмкіндігін арттыруға мүмкіндік берді. Турбиналарға жалпы қуаты жоғары жылдамдықты шамамен 23 теңіз шақырымына жеткізуге арналған кішкентай құбырлы қазандықтармен қуат берілуі керек еді. Басты қару-жарақты үш мұнаралы конструкцияда орналастыру Корольдік теңіз күштері үшін жаңа болғанмен, британдық компаниялар басқа елдердің теңіз күштері үшін үш қарулы мұнаралардың жобаларын жасауға қатысқан. Жоғары бастапқы жылдамдыққа және салыстырмалы түрде жеңіл снарядтарға басымдық беру неміс тәжірибесінен алынған; ол бұрынғы британдық қаруларына, мысалы, 42 калибрлі ұзындығы бар BL 15 дюймдік Mark I қаруына, ауыр снарядтармен атылатын және төмен бастапқы жылдамдығы бар қаруларға қайшы келді.

Қару-жарақ

N3 конструкциясында алдыңғы жағынан артқы жағына қарай "A", "B" және "X" деп белгіленген үш үштік зеңбірек мұнарасында тоғыз 45 калибрлі BL 18 дюймдік зеңбірек орнатылған. Зеңбіректердің ең жоғары көтерілу бұрышы 40° құрады. Бұл зеңбіректердің ешқайсысы да аяқталмаған және сынақтан өткізілмегендіктен, олардың нақты сипаттамалары туралы мәліметтер әртүрлі. Теңіз тарихшысы Джон Кэмпбелл снарядтың салмағын , ал Алан Рейвен мен Джон Робертс снарядтың салмағын деп көрсетеді. Бұл зеңбіректердің максималды тесілу қабілеті 2700 фут/секундық бастапқы жылдамдықпен 36.82 дюйм (935.3 мм) броньды тесіп өтуге мүмкіндік берді, теория бойынша бұл оларды әлемдегі ең қуатты теңіз қаруына айналдырар еді, тіпті 1930-жылдардағы кемелердегі 460 мм зеңбіректердің де тесілу күшін басып өтер еді. N3 кемелерінде 16 BL 6 дюймдік Mk XXII зеңбірегінен тұратын қосымша қарулар да болды, олар бір-біріне қабаттасқан екі зеңбірек мұнараларында орналасқан. Төрт мұнара алдыңғы құрылымның айналасында, ал төрт мұнара кормада орналасқан. Зеңбіректер -5° және +60° аралығында көтерілуге қабілетті. Олар 45° бұрыштағы ең жоғарғы қашықтықта оқтарды атып, оқтардың бастапқы жылдамдығы құрады. Атыс жылдамдығы минутына бес оқ болды. Сонымен қатар, алты QF 4.7 дюймдік Mk VIII зеңбірегінен тұратын зениттік батарея да қарастырылған. Олардың ең төменгі бұрышы 5°, ең жоғарғы бұрышы 90° болды. Олар минутына 8-12 оқтан жоғары жарылғыш снарядтарды атып, бастапқы жылдамдығы құрады. Зеңбіректердің ең жоғарғы биіктігі 32000 фут (9754 м) құрады, бірақ тиімді қашықтығы одан әлдеқайда аз болды. Кемелерде төрт 10 ұңғылы орнатуды орнату жоспарланған. Бұл орнатулар сол кезде дамудың өте ерте кезеңінде болды және өндіріске кіргенге дейін ұңғылардың саны сегізге дейін азайтылды. Бұрынғы британдық линкорлар сияқты, осы кемелерге де су астынан, бортынан торпеда тартатын құралдар орнату жоспарланған. Олардың бөлімшесі платформа палубасындағы "A" снаряд қоймасының алдында орналасқан.

Өртке қарсы басқару

Соғыс кемелерінің бас қарулары екі директорлық басқару мұнарасының (ДКМ) кез келгенінен басқарылуы мүмкін. Басты ДКМ алдыңғы суперструктураның үстіне орнатылған. Тағы біреуі броньды қоршауда кеме басқару мұнарасының төбесіне орнатылған. Әрбір бас қару мұнарасы мұнара төбесінде орналасқан, броньды корпуста 12 метрлік (41 фут) бірдей қашықтықтағы диапазонды анықтау құрылғысымен жабдықталған. N3 кемесінің су сызығының белдеуінің максималды қалыңдығы 25 градусқа сыртқа қарай бұрылған броньдың үстіңгі бөлігімен анықталды. Бұл бұрыш броньдің салыстырмалы қалыңдығын көлденең және жақын қашықтықтағы атыс кезінде арттырды, бірақ оның биіктігін төмендету арқасында, оқтардың үстінен немесе астынан өту ықтималдығы артты. Белдеудің ұзындығы шамамен 141 метр (463 фут) болды, алдыңғы 'A' барбеттен 3 метр (9 фут) алға және артқы 6 дюймдік оқ жинағышқа дейін созылды. Шамамен 35 метрге (115 фут) дейін, ол қозғалтқыш және қазандық бөлімшелерінің үстінен өтетіндей етіп азайтылды. Белдеудің биіктігі 4 метр (14 фут) болды, оның 1 метрі (4 фут) жоспарланған су сызығының төменгі жағында орналасқан. Жарғылардың жанындағы белдеудің төменгі жиегі, оқтардың жоғары жылдамдықпен толқынның төменгі бөлігі арқылы жарғыларға жетпеуі үшін 36 градусқа еңкейтілген, жоғары созылатын болаттан жасалған 1 метрлік (3 фут) қалыңдықпен жалғасты. Белдеудің соңғы бөліктері көлденең қалқандармен аяқталды. Броньды палуба су сызығының белдеуінің ұзындығымен сәйкес келіп, белдеудің үстіңгі жиегіне қарай төмендейді. Ол торпеда бөлімшесінің үстінен алға қарай созылды, оны қорғау үшін жеке көлденең қалқан орнатылған, ол белгілі бір қалыңдыққа ие. Рульдік механизм палубамен және қалыңдығы белгілі бір қалқанмен қоршалған.

Күшін жою

N3 төрт линкоры ешқашан тапсырылмады, себебі сол кезде келіссөздер жүріп жатқан Вашингтон теңіз келісімі, қару-жарақ шектеу шарты, 35 000 тоннадан асатын кемелерді салуға тыйым салды. Олардың дизайнының көптеген ерекшеліктері ақырында екі S кемесіне енгізілді, және олар көбінесе "қырқылған" N3 деп сипатталады. Нельсон кемелері "O3" деп белгіленді, бұл оларды жобалау тізбегіндегі келесі кемелер ретінде көрсетті, бірақ шығындарды үнемдеу және келісімнің негізгі қарулануға қатысты 16 дюймдік шектеуін сақтау мақсатында G3 ұрыс крейсерлері үшін арналған қарулар қолданылды.