Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Константин I Лициний үстінен жеңіс одіс.
Constantine I's victory over Licinius
Өмірбаян
Константин бұрынғы соғыста (316 жылы) Лицинийді Цибала шайқасында жеңіп, одан Тракия мен Төменгі Мозияны қоспағанда, бүкіл Балқан түбегін бағындырған еді. Бейбіт келісімге қол қойылды, бірақ екі императордың арақатынасы шиеленісіп тұрды. 324 жылы Константин қайтадан соғыс бастауға дайын болды. Оның әскері визиготтардың немесе, мүмкін, сарматтардың шапқыншылық шабуылын тоқтату мақсатымен Лицинийдің аумағына өткенде, соғысқа себеп болатын жағдай туды. Лицинийдің бұл әрекетіне деген жауабы тікелей қарсылық болды, бұл Константинді шабуылға түсуге итермеледі. Константин үлкен күшпен Тракияға басып кірді; оның әскері Лицинийдің әскерінен сандық жағынан кем болғанымен, көптеген тәжірибелі жауынгерлер мен Иллирия аймағын бақылауда ұстағандықтан, ең жақсы сападағы жаңа сарбаздары бар еді.
Constantine had, in a previous war (in 316), defeated Licinius at the Battle of Cibalae and conquered from him the entire Balkan Peninsula, with the exception of Thrace and Lower Moesia. A peace deal had been arranged, but the relationship between the two emperors remained uneasy. By 324 Constantine was ready to renew the conflict, and when his army, in pursuit of a raiding force of Visigoths, or possibly Sarmatians, crossed into Licinius' territory, an opportune casus belli was created. The reaction of Licinius to this incursion was overtly hostile, inducing Constantine to go on the offensive. Constantine invaded Thrace in force; his army was smaller than that of Licinius, but it contained many battle hardened veterans and, as he had control of the Illyrian region, the finest quality new recruits.
Шайқас
Лициний өзінің әскерін Тракияның ішкі аймағындағы маңызды қала Адрианопольдің (Адрианополис) жанындағы бекіністі жерге орналастырды. Константин Салоникадан шығысқа қарай Евр өзеніне жеткенше жылжыды, Адрианополь осы өзенде орналасқан, және өз әскерін тіктеп алды. Лициний 200 стадиялық қорғаныс шебін қалаға қарап тұрған төбе мен Евр өзенінің саласының қосылған жері арасындағы бекіністі жерге құрды. Екі әскер бірнеше күн бойы өз орнында тұрды, содан кейін шайқас басталды, Константин жақсы дайындалған және көп санды әскерге қарсы өзенді кешіп, бастама көтерді. Константин әскерін Евр арқылы өткізу үшін хитролыққа жүгінді. Содан кейін, тарихшы Зосим айтқандай, “зор қырғын” болды. Зосимнің мәліметінше, Лицинийдің әскері 34 000 адамнан шығын көрді, бірақ қазіргі тарихшылар бұл санды әстеу деп санайды. Константин, жамбасынан жеңіл жарақат алған, күн батқанда шабуылын тоқтатты. Қараңғылық Лициний мен оның әскерінің қалдықтарына Византияға, жағалауға және оның флотының қауіпсіздігіне шегінуге мүмкіндік берді. Ол Лицинийдің әскерімен Босфордың Азиялық жағалауындағы Хрисопольде соғыстың соңғы шайқасында кездесті. Константин үлкен жеңіске жетті. Бастапқыда, әпкесінің өтінішімен, Константин қарындасының күйеуінің өмірін сақтап қалды, бірақ бірнеше айдан кейін оны өлімге кесуге бұйрық берді, осылайша қасиетті сертін бұзды. Бұл Лицинийдің мемлекетке опасыздық жасады деген күдік туғандықтан және әскерлік басшылық оның өлімін талап еткендіктен болды. Бір жылдан кейін Константиннің жүйесі, кіші Лициний II де императордың ашуына немесе күдігіне ұшырады. Ол 326 жылы өлімге кесілді және оның аты ресми жазбалардан жойылды. Константин 286 жылы Диоклетиан Максимианды тең император еткеннен бері бүкіл Рим әлеміне билік еткен алғашқы адам болды.
Licinius encamped his army in a strong position near Adrianople (Hadrianopolis), the major city of inland Thrace. Constantine advanced eastward from Thessalonica until he came to the Hebrus River, on which Adrianople stands, and set up his own camp. Licinius arranged his defensive line, of 200 stades in length, in a strong position between a height overlooking the town and the confluence of the Hebrus with a tributary. The two armies remained in position for a number of days before battle was finally joined, when Constantine took the initiative by crossing the river against a well prepared and positioned enemy that had a superior number of soldiers. Constantine used a ruse to get his troops across the Hebrus. What followed, in the words of historian Zosimus, was “a great massacre”. According to Zosimus, Licinius' army suffered losses of 34,000 dead, but this figure is considered an exaggeration by modern historians. Constantine, who had been slightly wounded in the thigh, halted his attack at sunset. Darkness allowed Licinius and the remains of his force to withdraw to Byzantium, the coast, and the safety of his fleet. He met Licinius' army in the final battle of the war at Chrysopolis, on the Asiatic shore of the Bosporus. Constantine won an overwhelming victory. Initially, yielding to the pleas of his sister, Constantine spared the life of his brother in law, but some months later he ordered his execution, thereby breaking his solemn oath. This occurred because Licinius was suspected of treasonable actions, and the army command pressed for his execution. A year later, Constantine's nephew, the younger Licinius II, also fell victim to the emperor's anger or suspicions. He was executed in 326 and his name was expunged from official inscriptions. Constantine became the first man to be master of the entire Roman world since the elevation of Maximian as co emperor by Diocletian in 286.
Екіншілік көздер
Дунстан, В. Е. (2010) Рим, Роуман және Литтлфилд баспалары, Ланхам МД. Грант, Майкл (1993), Император Константин, Лондон. Лью, С. Н. С. және Монсеррат, Д. (ред.) (1996), Константиннен Джулианға дейін, Лондон. Пирс, Э. (1909) "Пагандыққа қарсы науқан 324 ж.", "Англия тарихи шолуы", 24-том, 93-сан (қаңтар, 1909), 1–17 бб. Одаль, С. М. (2004) Константин және христиан империясы, Routledge 2004. Стивенсон, П. (2009) Константин: Жеңілмеген император, Христиан жеңімпазы, Quercus, Лондон. Сиванне, И. (2015) Кейінгі Римнің әскери тарихы 284–361, Pen and Sword, Барнсли, Йоркшир.
Dunstan, W. E. (2010) Rome, Rowman & Littlefield Publishers, Lanham MD. Grant, Michael (1993), The Emperor Constantine, London. Lieu, S. N. C and Montserrat, D. (Ed. s) (1996), From Constantine to Julian, London. Pears, E. (1909) "The Campaign against Paganism A. D. 324", The English Historical Review, Vol. 24, No. 93 (Jan., 1909), pp. 1–17
Odahl, C. M., (2004) Constantine and the Christian Empire, Routledge 2004. Stephenson, P. (2009) Constantine: Unconquered Emperor, Christian Victor, Quercus, London. Syvanne, I. (2015) Military History of Late Rome 284–361 Pen and Sword, Barnsley Yorks.