Белый қаласы: тарих және географиясы

Кіріспе

Белый (Бе́лый) – Ресейдің Тверь облысындағы қала және Белский ауданының әкімшілік орталығы. Обша өзенінің жағасында орналасқан. Халқы: 6900 (1897).

Тарих

Қаланың атауы орыс тілінде "ақ" дегенді білдіреді, бірақ бұл атау қалай немесе неге пайда болғаны белгісіз. Белый бекінісі алғаш рет 1350 жылы жылнамада тілге алынған, себебі оны Ұлы Литва княздығы жаулап алған. Ол Литва және Ресей жерлерінің шекарасында орналасқан және Литва (кейін Польша) мен Мәскеудің Ұлы Герцогтығы арасындағы тәуелділікті ауыстырып отырған. 15 ғасырда қала Гедиминас әулетінің Бельск тармағының орталығы болды. 1503 жылы қаланы Мәскеу Ұлы Княздығы басып алды. Үш жылдан кейін москвитяндар мықты қамал салды, оны 1508 жылы литвалықтар қоршауға алды. Қала 1618 және 1654 жылдар аралығында Польша-Литва одағына қайта бағынышты болды, содан кейін ол Мәскеуге қарасты. 1708 жылы Петр I жүргізген әкімшілік реформа барысында Белый Смоленск губерниясының Бельский уезінің орталығы болды және 1713 және 1726 жылдар аралығындағы қысқа мерзімді кезеңдерден басқа, 1929 жылға дейін сонда қалды. 1929 жылдың 12 шілдесінде губерниялар мен уезддер таратылды, ал Бельский ауданы құрылды. Ол Батыс облысының Ржев округіне қарасты. 1930 жылдың 1 тамызында округтер таратылды, ал аудандар тікелей облысқа бағынышты болды. 1935 жылдың 29 қаңтарында Калинин облысы құрылды, ал Бельский ауданы Калинин облысына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941-1943 жылдары аудан неміс әскерлерімен басылып алынды, ал Белый ауыр зақымдарға ұшырады. 1944 жылдың 22 тамызында аудан жаңадан құрылған Великие Луки облысына берілді. 1957 жылдың 2 қазанында Великие Луки облысы таратылды, ал Бельский ауданы Калинин облысына қайтадан берілді. 1963 жылдың 13 ақпанында аудан таратылды және Нелидов ауданына қосылды; 1965 жылдың 3 қарашасында ол қайта құрылды. Әкімшілік бөлініс ретінде ол Бельский ауданының құрамында Белый қалалық елді мекені ретінде қарастырылады. Муниципалдық бөлініс ретінде бұл әкімшілік бірлік қалалық елді мекен мәртебесіне ие және Бельский муниципалдық ауданының құрамына кіреді.

The name of the town means "white" in Russian, although it is unknown how or why this name originated. The fortress of Bely is first mentioned in a chronicle in 1350, since it was conquered by the Grand Duchy of Lithuania. It was located on the border between Lithuanian and Russian lands, and intermittently changed affiliation between Lithuania (later Poland) and the Grand Duchy of Moscow. In the 15th century, it became the seat of the Belsky branch of the ruling House of Gediminas. The town was overrun by the Grand Duchy of Moscow in 1503. Three years later, Muscovites built a formidable castle, which the Lithuanians laid a siege to in 1508. The town was again subordinated to the Polish–Lithuanian Commonwealth between 1618 and 1654, after which it finally went under Moscow. In the course of the administrative reform carried out in 1708 by Peter the Great, Bely became the center of Belsky Uyezd of Smolensk Governorate and remained there until 1929, with the exception of the brief periods between 1713 and 1726, when it belonged to Riga Governorate, and between 1775 and 1796, when Smolensk Governorate was transformed into Smolensk Viceroyalty. On 12 July 1929, governorates and uyezds were abolished, and Belsky District with the administrative center in the Bely was established. It belonged to Rzhev Okrug of Western Oblast. On August 1, 1930, the okrugs were abolished, and the districts were subordinated directly to the oblast. On 29 January 1935 Kalinin Oblast was established, and Belsky District was transferred to Kalinin Oblast. During World War II, in 1941–1943, the district was occupied by German troops, and Bely was severely damaged. On August 22, 1944, the district was transferred to newly established Velikiye Luki Oblast. On October 2, 1957, Velikiye Luki Oblast was abolished, and Belsky District was transferred back to Kalinin Oblast. On February 13, 1963 the district was abolished and merged into Nelidovsky District; on November 3, 1965 it was re established. As an administrative division, it is incorporated within Belsky District as Bely Urban Settlement. As a municipal division, this administrative unit also has urban settlement status and is a part of Belsky Municipal District.

Экономика

Ауданның жергілікті тарих туризмін дамытуға әлеуеті бар, ауданның туристік паспорты құрастырылды. Басты туристік маршруттар Екінші дүниежүзілік соғыс оқиғаларымен байланысты.

Көлік

Белый қаласынан Нелидово және Смоленск қалаларын Духовщина арқылы байланыстыратын асфальтталған жол өтеді. Жергілікті жолдар да бар. Ең жақын теміржол станциялары Нелидовода (Мәскеу мен Риганы Великие Луки арқылы жалғастыратын теміржол желісінде) және Владимирский Тупик (Мәскеу мен Смоленск қалаларын байланыстыратын желіден Сафоновода бөлініп шығатын теміржолдың соңғы станциясы).

Мәдениет және демалыс

Белиде федералдық маңызы бар бес мәдени мұра ескерткіші және жергілікті маңызы бар мәдени-тарихи мұра ретінде саналатын алпыс бес нысан бар. Федералды қорғауға алынған ескерткіштер – Белидің ежелгі қаласына қатысты археологиялық орындар. Белиде 1925 жылы негісталған жергілікті мұражай жұмыс істейді.