Кіріспе

Британдық Колумбиядағы фьорд, Канада. Бут шығанағы – Британдық Колумбия жағалауының негізгі шығанақтарының бірі. Ол Хоматко және Саутгейт өзендерінің құятын жерінен басталып, аузына дейін созылады, онда Стюарт аралы дерлік тосқауылдайды және шамамен шақырымға жуық ені бар. Бут шығанағы табиғаттың әсем бір шөлді аймағында орналасқан және әлемдегі ең көркем су жолдарының бірі болып есептеледі. Шығанақтың жоғарғы бөлігіндегі таулар теңіз деңгейінен 2743 метрге дейін көтеріледі. Бут шығанағы – табиғи жағдайда сақталған, өте сирек адамдар бармайтын таңғажайып шөлді аймақ. Соңғы жылдары туристер әлемнің түкпір-түкпірінен келіп, гризли аюларын табиғи ортада көруге және Бут шығанағының жабайы табиғатын зерттеуге ұмтылады.

Атау шығу тегі

Бьют-Инлет аты Джон Стюарттан, 3-ші Бут графынан шыққан, ол 1762 жылдан 1763 жылға дейін Ұлыбританияның премьер-министрі болды. Оның немересі Чарльз Стюарт Ванкувердің "Дискавери" кемесіндегі матрос болған.

Уоддингтон жолы және 1864 жылғы Чилкотин соғысы

Бьют-Инлет Британдық Колумбия колониясының ерте тарихында маңызды рөл атқарды. Кәсіпкер Альфред Уоддингтон Фрейзер каньоны және Дуглас жолы арқылы Карибу алтын кендеріне дейінгі балама жол салуға тырысты, бұл жол қазіргі жолдарға қарағанда қысқа әрі оңай болды. Сол кезде салынып жатқан Карибу жолымен бәсекелесіп, Уоддингтон отарлық үкіметтен Бьют-Инлеттің басынан Хоматко өзені арқылы Чилкотин платосына, содан кейін шығысқа қарай Фрейзерден Карибу алтын кендеріне дейін ат арбасы жүретін жол салуға лицензия алды. Жоспар бойынша Викториядан кемелер шығанақтың басына жетіп, саяхатшылар содан кейін жол ақысын төлеп, құрлыққа аттанатын еді. Оған шығанақтың басында қала құруға рұқсат берілді (қазір де карталарда Порт Уоддингтон деп көрсетілген, бірақ ол жерде тек жерді зерттеу жұмыстары ғана жүргізілген) және ол Хоматконың Ұлы каньонында құрылыс салуды бастады. Уоддингтонның бригадирі елдегі ашаршылық салдарынан жұмыс істеп жатқан Цилхоцот'ин ұлтының жауынгерлерін шешекпен қорқытқанда, қақтығыс тез туды. Сол түні оның қатерлерін талқылаған жауынгерлер, Чилко көлі маңындағы Немая аңғарындағы Ксени Гветин тайпасының басшысы Клаттасин бастауымен көтеріліп, Уоддингтонның жұмыс тобын қырды. Үш адам ауыр жарақат алғанмен қашып құтылды. Олардың баяндамаларынан кейін Викториядан әскерлер мен Карибудан еріктілерден жасалған жасақтар аттанды, нәтижесінде 1864 жылғы Чилкотин соғысы деп тарихқа енген ұзақ күтіс пен қуып жеу ойыны басталды. Соғыс Клаттасиннің рақымшылық шарттарымен тапсыруымен аяқталды, бірақ ол сатқындыққа ұшырап, Кеснеллемутеде (қазіргі Кеснел қаласының жанында) дарға асылды.

Канадалық Тынық мұхит темір жолының ұсынысы

Кейіннен Бут-Инлет жолы Канадалық Тынық мұхиты темір жолының (CPR) басты желісі ретінде қарастырылды, бұл жағдайда инеудің батыс жағалауында кең ауқымды жарылыстар жасалып, Сеймур тар аралдары арқылы Кемпбелл-Ривер маңындағы Ванкувер аралына бірнеше көпірлер салынуы тиіс еді. Алайда, бұл жолдың орнына Фрейзер каньоны арқылы Бэррард шығанағындағы жаңа порты – Порт Муди қаласына бару жолы таңдалды. Чилкотин соғысының саяси салдары CPR-ді Бут-Инлетті пайдаланудан бас тартуға итермелеген бір фактор болды; екінші фактор – Жағалау жотасының ішкі жағындағы Чилкотин платосына жету үшін Хоматко өзенінің шатқалындағы тік көлбеулердің қиындығы, сондай-ақ инеу бойындағы жарылыстардың және оның астындағы терең су көпірлерін салудың жоғары құны болды.

2020 Elliot Creek мегацунамиі

2020 жылдың 28 қарашасында маусымға сай емес, аса қатты жаңбыр Эллиот шатқалының бастауындағы мұздық көлге тау сырғаланын тудырды. Бұл оқиға 5.0 магнитудалы жер сілкінісіне және Эллиот шатқалы мен Саутгейт өзені арқылы Бут шығанағының бастауына дейін жеткен, биік мегацунамиға әкеп соқты. Цунами жалпы ұзындығы күшті ласось шаруашылығының 50 шақырымнан астам аумағын жауып, жойды.

Саяси география

Бьют-Инлет Жағалау жер ауданының 1-ші аймағында орналасқан. Ол бас кеңсесі Пауэлл-Риверде орналасқан Жағалау Орман аймағының Күн сәулесі жағалауы Орман округінің және бас кеңсесі Суррейде орналасқан Төменгі Материк Қоршаған орта министрлігі аймағының бір бөлігі болып табылады. Сонымен қатар, ол Страткона аймақтық округінің құрлық бөлігінде жатыр, оның ауылдық жерлердегі индей резервациясы емес жерлерде кәріз және құрылыс рұқсаттары сияқты муниципалдық өкілеттіктері ғана бар. Бұл бұғаз Хомалко, Клахус, Квиака және Вей Вай Кай тайпаларының дәстүрлі аумақтары мен жер талаптарының өзара үстірт жабатын бөлігінде орналасқан.

Геология

Британдық Колумбиядағы Бут шығанағы – голоцен дәуірінде мұздық әрекетінен пайда болған классикалық фьорд. Бьют-Инлет Британдық Колумбиядағы ең терең фьордтардың бірі, оның тереңдігі – [тереңдік мәні] метр, ал фьордтың төменгі жағындағы табалдырық [табалдырық мәні] тереңдігіне ие. Фьордқа құятын тұщы судың шамамен 95%-ын Хоматко және Саутгейт өзендері қамтамасыз етеді. Фьорд төселінің шөгінділерінде шөгінділерді фьордқа тасымалдайтын су асты арналар жүйесі қазылған.