Кіріспе
1990 жылы Николас Рогтың түсірген "Сиқыршылар" фильмі – 1990 жылы түсірілген американдық қараңғы фантастикалық комедиялық қорқыныш фильмі. Фильмді Николас Рог режиссерлік еткен, сценарийін Аллан Скотт жазған. Бұл Роалд Дальдың 1983 жылы жарық көрген, сол аттас романының негізінде түсірілген. Фильмде Анжелика Хьюстон мен Май Цеттерлинг басты рөлдерде ойнайды. Сюжетте қарапайым әйелдер кейпінде жүретін зұлым сиқыршылар бейнеленген. Оқиға бір бала мен оның әжесінің сиқыршылардың балаларды тышқандарға айналдыру жоспарын жоққа шығару әрекетінен басталады. "Сиқыршылар" – атқарушы продюсер Джим Хенсонның қайтыс болғанға дейін жұмыс істеген соңғы жобасы. Джим Хенсонның өндіріс компаниясы фильмді бірлесіп түсірген, ал Джим Хенсонның жаратылыс шеберханасы сиқыршыларға, аниматроникалық тышқандар мен нағыз тышқандарды алмастыра қолдануға болатын протездерді жобалап, жасаған. "Сиқыршылар" фильмі 1990 жылдың 16 ақпанында Флорида штатының Орландо және Калифорния штатының Сакраменто қалаларында, ал 24 тамызда Warner Bros. Pictures компаниясы арқылы АҚШ-та көрсетілді.
The Witches is a 1990 American dark fantasy comedy horror film directed by Nicolas Roeg from a screenplay by Allan Scott, based on the 1983 novel of the same name by Roald Dahl. The film stars Anjelica Huston and Mai Zetterling. The plot features evil witches who masquerade as ordinary women and follows a boy and his grandmother, who must find a way to foil their plans of turning children into mice. The Witches was the last film project executive producer Jim Henson worked on before his death, with Jim Henson Productions co producing the film and Jim Henson's Creature Shop designing and building the prosthetics for the witches and animatronic rats and mice that were used interchangeably with real mice. The Witches was released in Orlando, Florida, and Sacramento, California, on February 16, 1990, and in the United States on August 24, by Warner Bros. Pictures.
Сюжет
Норвегияда әжесі Хельгамен демалыста болған сегіз жасар америкалық бала Люк Евешимге балаларды здеп жек көретін және оларды жою немесе түрлендіру үшін әртүрлі әдістерді қолданатын әйелдер-шайтандар туралы ескертіледі. Хельга Люкке нағыз сиқыршылардың, қарапайым әйелдерден айырмашылығы, тырнақтарының орнына тырнаулары болатынын, оларды қолғап киіп жасыратынын, бастары шашы жоқ болатынын және оларды сызатын перука киіп жасыратынын, аяқтарында саусақтары болмайтынын және оларды аяқ киіммен жасыратынын, көз қарашықтарындағы қызғылт реңін және балаларды иіскеп табуға мүмкіндік беретін күшті иіс сезу қабілетін айтады. Сиқыршыға таза балалардың иісі иттің нәжісінен де жаман сезіледі; балалар қаншалықты лас болса, оны иіскеп табу мүмкіндігі соншалықты төмендейді. Хельга өзінің балалық шағындағы досы Эриканың сиқыршының құрбаны болғанын және өмірінің қалған бөлігін сурет ішінде тұтқындап өткізгенін, біртіндеп қартайып, бірнеше жыл бұрын жоғалып кеткенін айтады. Люктің ата-анасы автокөлік апатында қаза болғаннан кейін, Хельга Люктің заңды қамқоршысы болады және олар Англияға көшеді. Ағаш үйінде ойнап жатқанда, Люкке жылан мен шоколад батырмасымен сүйкімдеуге тырысқан сиқыршы келеді, сондықтан ол қорғаныш үшін ағаш үйінде қалады, ал сиқыршы кетеді. Люк тоғыз жасқа толғанда, Хельга қант диабетіне шалдығады. Дәрігер жазды теңіз жағасында өткізуді кеңес береді. Борнмут қаласындағы теңіз жағалауындағы қонақ үйде Люк ашкөз, бірақ мейірімді Бруно Дженкинспен танысады және дос болады. Люк қонақ үйдің басқарушысы, мистер Стрингерді, оның үй жануарлары – тышқандар, оның қызметшісін қорқытқаннан кейін, қасақана ренжітеді. Сондай-ақ, қонақ үйде балаларды қатыгездікке қарсы күресудің Корольдік қоғамы (RSPCC) ретінде маскарадануға тырысқан сиқыршылардың съезі өтеді. Әлемдік сиқыршылардың ең қуатты басшысы Ева Эрнст есімімен қатысады. Люк балды залда жасырынып, сиқыршылардың кездесуін тыңдайды. Ұлы Бас Сиқыршы өзінің соңғы туындысын жариялайды: әлемдегі барлық балаларды тышқанға айналдыратын сиқырлы эликсир, ол тәтті дүкендерде сатылатын тәттілерге қосылады және Ұлы Бас Сиқыршы берген ақшаға сатып алынады. Бруноға бұрын берілген эликсирмен бөлмеге кіргізіледі, ол тышқанға айналып, қашады. Люк ашылып, олардың бөлмесіне жүгіріп келеді, бірақ Хельганы диабет салдарынан бас айнып, құлап жатқан күйде табады. Сиқыршылар Люкті бөлмеде ұстап алып, оны қайтадан балды залға алып кетеді, онда оны эликсир ішуге мәжбүр етеді және қашып кеткенше тышқанға айналады. Ол Бруноны тауып, Хельгамен қайта қосылады, ол содан бері жазылып кеткен. Люк, енді тышқан, сиқыршыларды жеңу жоспарын құрады. Ол Ұлы Бас Сиқыршының бөлмесіне жасырын кіріп, эликсирдің бөтелкесін ұрлайды, содан кейін ас үйге жасырын кіреді, бірақ онда Ұлы Бас Сиқыршының қолдауындағы біреу жұмыс істейді, және оны арнайы RSPCC кеші үшін сорпаға құяды. Люк пен Хельга Бруноны ата-анасына апаруға тырысады, бірақ олар оған сенбейді және тышқаннан қорқады. Кешкі ас кезінде мистер Дженкинс сорпаны тапсырады, бірақ Хельга оны жеуден тоқтатады. Дженкинстер Бруно сөйлегенде, оның тышқан екенін түсінеді. Қонақтар келгенде, Ұлы Бас Сиқыршының ұзақ жылдар бойы мазасыздыққа төзіп келген және нашар қарым-қатынас көрген көмекшісі, мисс Сьюзан Ирвин, тойға қатысуға тыйым салынғаннан кейін жұмыстан кетеді. Эликсирдің әсерінен барлық сиқыршылар тышқанға айналады, ал қонақ үй қызметкерлері мен қонақтары оларды өлтіруге қосылады, Англияны сиқыршылардан құтқарады. Қаос арасында Хельга өзгерген Ұлы Бас Сиқыршыны көреді және оны су құмырасының астына қамап, оны мистер Стрингерге көрсетеді, ол оны ет кескішпен екіге бөледі. Содан кейін ол Бруноны таңғалған ата-анасына қайтарып береді. Люк пен Хельга үйге оралады, онда Ұлы Бас Сиқыршының ақшаға толы сандығы және АҚШ-тағы барлық сиқыршылардың мекенжайлық кітапшасы жеткізіледі, бұл оларға АҚШ-тағы барлық сиқыршыларды жою операциясын жоспарлауға мүмкіндік береді. Сол түні, қазір жақсы сиқыршы болған (Ұлы Бас Сиқыршының өлімінен кейін өзгерген) мисс Ирвин Люк пен Хельганың үйіне келеді және Люкті адам түріне, сондай-ақ оның үй жануарлары – тышқандарын және көзілдірігін қайтарады. Люк пен Хельга қоштасып жатқанда, ол Бруноға сапармен барады.
Өндіріс
"Солқындар" британдық автор Роальд Дальдың сол аттас балалар кітабынан бейімделген. Бұл Джим Хенсонның қайтыс болмас бұрын жеке жұмыс істеген соңғы фильмі, Lorimar Productions өндірген соңғы театрлық фильм және Даль қайтыс болмас бұрын оның материалдары негізінде жасалған соңғы фильм болды (Хенсон мен Даль екеуі де сол жылы дүние салды). Осы фильмде арнайы қуыршақтарды жасауға мына адамдар қатысты: Энтони Асбери, Дон Остин (Бруноның тышқанға айналған түрі), Сью Дейкр, Дэвид Гринауэй, Брайан Хенсон, Роберт Тайгнер және Стив Уитмайр (Люктың тышқанға айналған түрі). Фильмнің басындағы сахналар Норвегияның Берген қаласында түсірілді. Қалған бөлігі Англияда, оның ішінде Кукхэм (Беркшир) және Корнуоллдағы Ньюкуэй жағажайында орналасқан Хедленд қонақ үйінде түсірілді. Түсірілім кезінде Роуэн Аткинсон бөлмесінде ваннаның кранын ашып қойып, Мистер Бин стиліндегі оқиға тудырды (қатты соққан қызметкерге "кетіңіз, ұйықтап жатырмын" деді). Су тасқыны төменгі қабаттағы өндіріс тобының электр жабдықтарының көп бөлігін бүлдірді. Ол кезде Хьюстон Джек Николсонмен кездесіп жүрді, ол қонақ үйге жиі қоңырау шалып, үлкен гүл шоқтарын жіберіп, қызметкерлерді қуантты. Хьюстонның Ұлы Сиқыршысының макияжын жасауға 6 сағат, ал алып тастауға тағы 6 сағат кетті. Протездерге толық бет маскасы, дөңгелек арқа, механикалық тырнақтар және кеуіп қалған мойын сүйегі кірді. Хьюстон өзінің монолог сахнасын еске алды: "Мен қатты ыңғайсызданып, сағаттап қызу жарық астында резеңкеге оралғаннан кейін, сөздер мағынасын жойды, мен тек жылағым келді". Рог кейіпкерге секси костюм таңдап, Хьюстонға Ұлы Сиқыршының фильмнің кейбір жерлеріндегі сұмдық келбетіне қарамастан, әрқашан тартымды болуы керектігін айтты.
Шығару
"Солқындар" фильмін Lorimar Television таратқаны жоспарланған, бірақ компания өздерінің Lorimar Film Entertainment кинотеатрлық тарату бөлімін жапқанда, түсірілімі аяқталғаннан кейін бір жылдан астам уақыт бойы көрсетілмей жатып қалды. Фильмнің премьерасы 1990 жылдың 10 ақпанында Флорида штатының Орландо және Калифорния штатының Сакраменто қалаларындағы тоғыз кинотеатрда американдық көрермендердің пікірін білу үшін өтті.
Үй медиасы
Warner Bros. Home Entertainment компаниясы фильмді алғаш рет 1991 жылы VHS және LaserDisc форматтарында шығарды. Екінші шығарылымы (және бірінші қайта шығарылымы) 1999 жылы VHS-те және алғаш рет DVD-де болды. Екі нұсқасында да (және кез келген теледидар көрсетілімдерінде) фильмнің бастапқы ашық кадрлы негативі қолданылды, оны 1.85:1 (немесе 1.66:1) форматына дейін қысқартпай. 2017 жылы ол тек Испанияда Blu-ray форматта шығарылды. 2019 жылдың шілдесінде Warner Archive Collection компаниясы Blu-ray шығарылымын жариялады, ол 2019 жылдың 20 тамызында жарық көрді. 2020 жылдың тамызында Warner Bros. компаниясы Ұлыбританияда фильмнің 30 жылдығына арналған Blu-ray шығарылымын, арнайы буклет, түпнұсқа театрлық плакат және төрт көркем суреттер жинағымен бірге коллекционерлік қорапта жариялады. Ол 2020 жылдың 12 қазанында жарық көрді.
Саундтрек
Фильмде Стэнли Майерс жазған оркестрлік музыка бар. Бүгінгі күнге дейін саундтрек CD жарық көрмеген, ал толық музыкалық қосымды белгісіз күйде қалып отыр. Музыкалық қосымның бойымен Dies irae мотиві жиі кездеседі, ол Берлиоздың «Фантастикалық симфония» V бөлімінің, «Құбыжықтардың сенбілік жиыны туралы арман» деген бөлімін еске түсіреді.
Сыни жауап
"Солқындар" сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Фильм Rotten Tomatoes сайтында 43 сыншының пікіріне сүйене отырып, 93% мақұлдау рейтингісіне қол жеткізді, орташа бағасы 7.6/10. Сайттағы тұжырым: "Анжелика Хьюстонның керемет зұлым рөлі мен Джим Хенсонның шеберлікпен жасаған қуыршақтарының арқасында Николас Рогтың қараңғы және әзіл-қалжыңға толы фильмі Роальд Дальдың туындыларының рухын басқа бейімдемелерден гөрі жақсы жеткізеді". Metacritic сайтында 25 сыншының пікіріне сүйене отырып, 100 балдық шкала бойынша 78 балға ие болды, бұл "көбінесе жағымды пікірлерді" көрсетеді. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін беріп, оны "қызықты, амбициялық және жаңашылдықпен толған фильм, және Анжелика Хьюстонның ешқандай шектеусіз зұлымдықты сомдаудан алған ләззаты үшін ғана көруге тұрарлық" деп сипаттады. Жалпы оң пікірлерге қарамастан, Роальд Даль фильмді ұнатпады, оны "толыққанды қорқынышты" деп бағалады. Ол Хьюстонның Ұлы Бас Сиқыршы рөліндегі ойынын мақтаса да, кітабынан өзгеше аяқталуын сынға алды.
Кассалық жинақ
Фильм Ұлыбритания кассасында 2,111,841 фунт стерлинг тапты.