Кіріспе

Дененің және жанама беттің арасындағы қозғалысты тудыратын күш. Тартылу, тарту күші немесе тартым күші – бұл дене мен жанама беттің арасындағы қозғалысты құрғақ үйкеліс немесе серпімді деформация күші арқылы тудыру үшін қолданылатын күш. Оның көлік құралдарында, мысалы, тарту жұмысында маңызды қолданыстары бар. Тартылу сондай-ақ, дене мен бет арасындағы ең жоғары тартым күшін білдіре алады, ол қол жетімді үйкеліспен шектеледі; мұндай жағдайда, тартылу көбінесе ең жоғары тартым күшінің нормаль күшке қатынасы ретінде көрсетіледі және тартым коэффициенті деп аталады (үйкеліс коэффициентіне ұқсас). Бұл күш заттың бетке қозғалуына кедергі келтіретін барлық күштерді – үйкеліс, нормаль жүктемелер (доңғалақтарға теріс 'Z' осі бойынша әсер ететін жүктемелер), ауа кедергісі, домалану кедергісі және т.б. – жеңуге мүмкіндік береді.

Тартылу коэффициенті

Тартылу коэффициенті – қозғалысқа қолданылатын күшті, жүріс құралдарының (дөңгелектер, тізбектер және т.б.) салмағына бөлгенде шығатын шама. Яғни: қолданылатын тартылу = тартылу коэффициенті × нормальді күш.

Инженерлік жобадағы сүйреу коэффициенті

Дөңгелекті немесе рельсті көлік құралдарын жобалауда дөңгелек пен жер арасындағы жоғары сүйреу, төмен сүйреуден артық, себебі ол дөңгелектердің сырғанамай, жоғары үдеуге (бұрылу және тежелуді қоса) қол жеткізуіне мүмкіндік береді. Бір ерекше жағдай – жоғары жылдамдықта бұрылу кезінде артқы дөңгелектердің сүйреуін қасақана жоғалтуды көздейтін дрейфтеу (drift) сияқты мотор спорты техникасы. Басқа конструкциялар дөңгелектерге қарағанда жоғары сүйреуді қамтамасыз ету үшін беттік ауданын едәуір арттырады, мысалы, үздіксіз және жартылай рельсті көліктерде. Танк немесе оған ұқсас рельсті көлік, контактілік аймақтардағы қысымды азайту үшін рельстерді пайдаланады. 70 тонналық M1A2 танк егер дөңгелек шиналарын қолданса, орталық ауыртпалығынан құлап қалуы мүмкін. Рельстер 70 тонналық салмақты шиналарға қарағанда әлдеқайда үлкен контактілік ауданға бөліп, танктың жұмсақ жерлерде жүруіне мүмкіндік береді. Кейбір жағдайларда материалдарды таңдауда күрделі компромистер болады. Мысалы, жұмсақ резеңке көбінесе жақсы сүйреуді қамтамасыз етеді, бірақ сонымен қатар тез тозады және иілген кезде жоғалтулар жоғары болады, нәтижесінде тиімділік төмендейді. Материалды таңдаудың маңызды әсері бар. Мысалы, жарыс машиналарын қолданатын шиналардың қызмет ету мерзімі 200 км шамасында болса, ал ауыр жүк көліктерінде қолданылатын шиналардың қызмет ету мерзімі 100 000 км-ге жуық болуы мүмкін. Жүк көліктерінің шиналарында сүйреу күші төмен және резеңке қалыңдығы жоғары. Сүйреу күші ластанушы заттарға байланысты да өзгереді. Контактілік дақтардағы су қабаты сүйреудің айтарлықтай жоғалуына әкелуі мүмкін. Осы себепті автомобиль шиналарында ойыстар мен кескіштер жасалады. Тік және/немесе тайғақ жерде жүргенде жүк машиналарын, ауыл шаруашылығы тракторларын, дөңгелекті әскери көліктердің және т.б. сүйреу күшін арттыру үшін Дөңгелек қысымын бақылау жүйелерін (TPCS) пайдалану тиімділігі дәлелденген. TPCS көлік қозғалысы кезінде дөңгелек қысымын төмендетуге және кейіннен қалпына келтіруге мүмкіндік береді. TPCS арқылы сүйреуді арттыру шинаның тозуын және көлік кезіндегі дірілді де азайтады.