Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уганданың субөңірі
Kroger Babb өндірген фильм
Sub Region of Uganda
the film produced by Kroger Babb
Карамоджа субөңірі, көбінесе Карамоджа деп аталады, Угандадағы аймақ. Оның аумағы 27 528 км² және Котидо ауданы, Каабонг ауданы, Каренга ауданы, Набилатук ауданы, Абим ауданы, Морото ауданы, Напак ауданы, Амудат ауданы және Накапирипирит ауданынан тұрады. UBOS мәліметінше, 2022 жылы аймақтың халқы 1,4 миллионға жетеді деп күтілуде.
The Karamoja sub region, commonly known as Karamoja, is a region in Uganda. It covers an area of 27,528km and comprises the Kotido District, Kaabong District, Karenga District, Nabilatuk District, Abim District, Moroto District, Napak District, Amudat District and Nakapiripirit District. The region is projected to have a population of 1.4 millions in 2022 by UBOS.
География
2011 жылы Каромоджа аймағы маңызды қазба жасайтын орынға айналды. Палеонтологтар қазіргі приматтардың 20 миллион жылдық ата-тегі - Ugandapithecus major-дың қалдықтарын тапты. "Бұл өте маңызды қазба және ол, әрине, Уганданы ғылыми әлемге таныстырады", - деді аталған жаңалықтың ашылуына қатысқан зерттеушілердің бірі Мартин Пикфорд.
In 2011, the Karamoja sub region was the site of an important fossil discovery. Paleontologists discovered the remains of Ugandapithecus major, a 20 million year old ancestor of present day primates. "It is a highly important fossil and it will certainly put Uganda on the map in terms of the scientific world," said Martin Pickford, one of the researchers involved in the discovery.
Тарих
1916 жылдан 1962 жылға дейін бұл аймақ британдықтардың билігінде болды. 1980 жылы аймақты қампқан ашаршылық, өлім-жітім көрсеткіштері бойынша тарихтағы ең ауыр ашаршылықтардың біріне жатты. Халықтың 21 пайызы, соның ішінде нәрестелердің 60 пайызы көз жұмды.
The region was ruled by the British from 1916 to 1962. The famine that struck the region in 1980 was, in terms of mortality rates, one of the worst in history. 21% of the population died, including 60% of the infants.
Қарулы қақтығыс
Мал шаруашылығы мен қақтығыстар тығыз байланысты болғандықтан, жайылым, мал және су сияқты табиғи ресурстарды бірлесіп басқару өте маңызды. Аймақ экономикалық қызметі ірі қара мал өсіру, кен өндіру және көршілес аудандармен ауылшаруашылық өнімдерін саудалауға негізделген. 2006 жылдың ортасында Inner City Press, кейін The New Vision хабарлағандай, Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы Уганда Халықтық Қорғаныс күштерінің (UPDF) жүргізген күштеп қарусыздандыру бағдарламаларында адам құқықтарын бұзуға байланысты Карамоджадағы қарусыздандыру бағдарламаларын тоқтатты. Қарусыздандыру кезінде әскери күштер мен көшпелі жауынгерлер арасында қақтығыстар болған, нәтижесінде қатыгездіктер орын алып, көптеген бейбіт тұрғындар қаза тапқан. Әдетте, қарусыздандыру науқаны UPDF-тің манааталарды (ауылдарды) қоршауымен және жасырын қару іздеуге кіріспес бұрын, адамдарды ішкі аумақтан эвакуациялаумен жүзеге асырылады. 2007 жылдың қыркүйегінде Human Rights Watch 97 беттік баяндама жариялады, онда балаларды азаптау және тіпті өлтіру фактілері келтірілген. Алайда, бұл баяндамада UPDF жоғары командасы тәртіптік мәселелерді шешу үшін, адам құқықтары бойынша оқытуды ұйымдастырғаны, нәтижесінде кордон және іздестіру операциялары жарияланған кезде "эдәуір аз зорлықпен" жүргізілгені де айтылды. 2010 жылы UPDF және көшпелі жауынгерлер арасында бірнеше маңызды қақтығыстар болды. БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссары Нави Пиллай 2010 жылдың маусым айында 4-7 қаңтар және 22 қаңтарда болған екі оқиғада кем дегенде 19 адамның қаза тапқанын мәлімдеді. Осы оқиғалар кезінде армия жауынгерлік қауымдарға қарсы тікұшақ пен жер күштерін қолданды, ал 24 сәуірде болған үшінші оқиғада кем дегенде 10 адам қаза тапты. Ол үш оқиғадағы қаза тапқандардың саны растаған көрсеткіштерден де көп болуы мүмкін екенін айтты және шабуылдар бойынша тәуелсіз тергеу жүргізуді талап етті. 2011 жылдың басында UPDF Карамоджадағы әскери операцияларын азайта бастағанын хабарлады. Олар аймақтың көп бөлігін заңсыз қарудан тазартқандарын мәлімдеді. Дегенмен, 2011 жылы Пулитцер орталығының қаржыландыруымен жұмыс істейтін журналистер армияның Карамоджада азаптау фактілерін жариялады.
As pastoralism and conflict are strongly interrelated, the integrated management of natural resources, like pasture, livestock and water becomes crucial. In terms of economic activity, the region depends on cattle rearing, mining, and trading in agricultural produce with neighboring districts. In mid 2006, as first reported by Inner City Press and then by The New Vision, the United Nations Development Programme halted its disarmament programs in Karamoja in response to human rights abuses in the parallel forcible disarmament programs carried out by the Uganda People's Defence Force (UPDF). There have been reports of atrocities and many civilian victims of the disarmament, as army forces and nomadic warriors clashed. The disarmament campaign usually involves the UPDF surrounding manyatas (villages) and evacuating people from the interior, prior to orchestrating searches for hidden weapons. In September 2007, Human Rights Watch released a 97 page report detailing alleged torture and even killings of children. However, this report also acknowledged that the UPDF's high command was attempting to address discipline problems, partly by providing human rights training, which had, by the time of the publication, led to cordon and search operations becoming "markedly less violent." There were a number of significant clashes between the UPDF and nomadic warriors in 2010. The UN High Commissioner for Human Rights, Navi Pillay, said in June 2010 that at least 19 people had been killed in two incidents on 4–7 January and 22 January, when the army used a helicopter gunship and ground forces against warrior communities, before a third incident, on 24 April, which resulted in at least 10 deaths. She claimed that the death toll from all three incidents was, most likely, even higher than the confirmed numbers she quoted. She called for the opening of an impartial inquiry into the attacks. By early 2011, the UPDF said it was starting to scale down its military operations in Karamoja. It claimed to have largely cleared the region of illegal weapons. However, in 2011, fresh allegations of torture carried out by the army in Karamoja were recorded by journalists working on a Pulitzer Center funded project.
Адамның дамуы
Қараможадағы адамдардың әл-ауқаты, тұру жағдайы және өмір сапасы қоршаған орта мәселелері, қауіпсіздіксіздік, шеттету, сауатсыздық, денсаулықтың нашарлауы және нашар дамыған инфрақұрылым сияқты түрлі факторларға байланысты едәуір төмендеді. Морото және Накапирипириттің Адами Даму Көрсеткіші (АДК) 0,183, ал Котидоның АДК 0,194, ал Уганда бойынша орташа көрсеткіш 0,4491 құрайды. Қараможа аудандары Адами Кедейлік Индексі (АКИ) бойынша ең жоғары көрсеткіштерге ие, онда Накапирипирит және Морото аудандарында 63,5 пайыз, ал Котидода 53,8 пайызды құрайды. Бұл көрсеткіш ұлттық орташа көрсеткіштен (37,5 пайыз) жоғары, сондай-ақ Орталық аймақта – 31,5 пайыз, Солтүстік аймақта – 46,1 пайыз, Батыс аймақта – 39,0 пайыз, ал Шығыс аймақта – 37,1 пайызды құрайды. Қараможада кем дегенде 5 аймақтық аурухана бар, олар аймақ тұрғындарына қолжетімді денсаулық сақтау қызметтерін ұсынады. Олар Матани, Морото, Амудат, Котидо және Каабонг қалаларында орналасқан. 1980 жылғы Қараможадағы ашаршылық өлім-жітім көрсеткіштері бойынша тарихтағы ең ауыр ашаршылықтардың біріне жатты. Халықтың 21 пайызы, оның ішінде нәрестелердің 60 пайызы қайтыс болды. Қараможаның көп бөлігі 21-ғасырдың екінші онжылдығына дейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының көмегіне мұқтаж болды. 2011 жылы Шығыс Африкадағы ауыр құрғақшылықтан кейін аймақта, сондай-ақ Уганданың солтүстік және шығыс аймақтарында азық-түлік тапшылығы туралы хабарлар тарады. Қараможа және Буламбули ауданы ең көп зардап шеккен аймақтардың қатарында болды, нәтижесінде шамамен 1,2 миллион угандалық зардап шекті. Уганда үкіметі 2011 жылдың қыркүйегінде елдің 35 ауданында азық-түлік тапшылығы күтілетінін хабарлады.
Human welfare, living conditions and quality of life of the people in Karamoja have declined considerably due to various factors such as environmental issues, insecurity, marginalization, illiteracy, poor health, and poor infrastructure. Moroto and Nakapiripirit have the lowest HDI of 0.183 and Kotido has 0.194 as compared to an average of 0.4491 for Uganda. The districts of Karamoja have the highest Human Poverty Indices (HPI) with Nakapiripirit and Moroto Districts having 63.5 percent and Kotido has 53.8 percent, compared to the national average of 37.5 percent, Central region of 31.5 percent, Northern region 46.1 percent, Western region 39.0 percent, and Eastern region 37.1 percent. There are at least 5 regional hospitals in Karamoja, providing affordable health services to the area. The locations include Matany, Moroto, Amudat, Kotido, and Kaabong. The 1980 famine in Karamoja was, in terms of mortality rates, one of the worst in history. Twenty one percent of the population died, including 60 percent of infants. Much of Karamoja remained heavily dependent on the largesse of the United Nations World Food Programme, as the region entered the second decade of the 21st century. In 2011, in the wake of the severe 2011 Eastern Africa drought, food shortages were again reported in the region as well as other areas in northern and eastern Uganda. Karamoja and the Bulambuli district, in particular, were among the worst hit areas, with an estimated 1.2 million Ugandans affected. The Ugandan government also indicated that as of September 2011, acute deficits in foodstuffs were expected in 35 of the country's districts.
Тіл және ұлт
Каримоджонг тайпалары Нилоттық тайпалардың Каримоджонг кластерінің (Тесо кластері деп те аталады) құрамына кіреді. Цзи және Додот тілдері Каримоджонг тілінен әлдеқайда өзгеше болғанымен, бір-бірімен түсінісуге болады. Этурлардың этникалық шығуы толыққанды анықталмаған, бірақ олар негізінен Нилоттық (аралас болса да) тайпаларға жатады және олардың тілі Луо диалектісі деп есептеледі. Ик және Тепет тайпаларының өз тілдері бар, бірақ олар айналасындағы Каримоджонг тілінің (Ŋakarimojong) күшті ықпалына тап болып отыр.
The Karimojong are part of the Karimojong Cluster of Nilotic tribes (also known as the Teso Cluster). The languages of the Jie and Dodoth are not quite the same as, but mutually intelligible with Karimojong. The ethnicity of the Ethur is not entirely certain, but they are regarded as essentially Nilotic (if mixed) and their language is regarded as a Luo dialect. The Ik and Tepeth have their own languages, but these are under great pressure from the Karimojong language (Ŋakarimojong) around them.