Кіріспе

Мексика штаттарында кездесетін әртүрлі музыкалық стильдер

Мексиканың аймақтық музыка стильдері штаттар бойынша үлкен айырмашылықтарға ие. Нортеньо, банда, дурангуэнсе, сонь мексикано және басқа мексикалық кантри музыка жанрлары көбінесе «аймақтық мексикалық музыка» деп аталады, себебі әр штат өзінің ерекше музыкалық дыбыстарын және мәтіндерін шығарады.

Бая Калифорния

Баха-Калифорнияда хуапанго-нортеньодан туындаған ерекше стиль бар, ол калабачеадо деп аталады. Калабачеадо – 1940 жылдары "нортеньо музыкасы" мен дәстүрлі ковбой мәдениетінің қосылуы нәтижесінде пайда болған би түрі. Бұл араласу биде көрініс тапқан. Сонымен қатар, Vals Norteño, Chotis, Mazurka және mariachi сияқты басқа нортеньо түрлері де кең таралған.

Чиапас

Чиапас көптеген маримба топтары мен Маримба де Чиапас сияқты музыканттарды өндірді. Чиапастың өзіндік "сон" дәстүрі (сон чиапанеко) бар, ол көбінесе маримбада орындалады. Мексикалық вальстер де осында ерекше танымал.

Чихуахуа

Чихуахуа нортеньо аккордеонның қатар сахарофонды да пайдаланатынымен ерекшеленеді, осылайша екі жетекші аспабы болады. Сакатекас нортеньо чихуахуа нортеньоға ұқсас.

Дюранго

Дуранго көптеген дурангуан (дуранган) тобымен кеңінен танымал. Дурангуан тобы әдетте музыка жасау үшін қажетті аспаптардың көптігіне байланысты бірнеше мүшеден тұрады. Дурангуан тобы негізінен солтүстік музыканың (música norteña) бір түрі саналады, бірақ гитара мен аккордеонның орнына мыс және үрмелі аспаптар қолданылады. Дурангуан тобын көбінесе "Банда" немесе "Лос де Дуранго" деп атайды.

Герреро

Геррероның өзіне тән дәстүрлі "сон" дәстүрі бар, ол "Son Guerrerense" деп аталады, онда скрипка жетекші рөлде, ал гитара мен соққы аспаптары ырғақ бөлімін құрайды. Tierra Caliente аймағының соны музыкасы осы дәстүрмен тығыз байланысты. "Густос" – Геррероның өте танымал ән түрі, олар соналарға қарағанда жартылай темпте орындалады. Скрипкашы Хуан Рейносо – осы аймақтың музыкасын шебер орындайтын белгілі музыкант. Көптеген музыкалық топтардың дыбысы Мичоаканның Нортеньо музыкасына ұқсас, бірақ осы таулы штаттың бай халықтық музыкалық дәстүрі де түпнұсқалық композицияларға (мысалы, Модеста Аяланың әндері) әсер етеді. Jaripeo қазіргі Герреро банда музыкасына зор ықпал етеді. Jaripeo – бұл жас бұқа шабандылары, 12-ден астам мүшеден тұратын мыс оркестрі, малшылар, родео дикторы, бишілер, клоундар, отбасылар, балалар, ауыл әкімдері және мас адамдар қатысатын танымал жергілікті бұқа шабу кеші. Солтүстік Геррероның ең танымал бандалары – Autoridad de la Sierra, La Banda Dominguera, Los Indomables. Кәсіби ауылдық топтарға Santa Cecilia (Axixintla) және La Rancherita (Tecalpulco) жатады. Геррероның дерлік барлық қалаларында және ауылдарында түрлі музыканттар ақша табу үшін ойнайды. Минералды Геррероның таулы аңғарларынан шыққан музыка испандық балладалар мен шекаралық музыканың әсерімен қалыптасқан. Бүгінгі күнге дейін ауыл музыканттары "болас" пен "корридо" әндерін орындап, түн бойы жиналады. Бұл екеуі де дәстүрлі вокалдық және гитаралық өнерді халық поэзиясымен берудің түрлері. Геррероның көшелері мен базарларында жиі кездесетін музыкалық триолар құрметті композиторлардың әндерін орындайды. "Батыс және испандық музыкалық мұраның бірігуінен Америка үшін маңызды дыбыстық құбылыс пайда болады. Бұл құбылыс ауылдардың дамуына үлкен әсер етті. Қатыгез жаулап алу кезінде күштеп зорлау мен үйге шабуыл жасау арқылы жаңа құрылымдар пайда болды. Банда музыкасында аспаптар тобы немесе металл, соққы аспаптары мен ағаштан жасалған аспаптардың үйлесімі Америкадағы ең кең таралған жанрлардың бірі – корридо, әсіресе Мексикада; оның таралуы таң қалдырарлық деңгейге жеткен. Геррерода және әсіресе сапатисттік әсерге тап болған Мичоакан, Морелос, Мексика штаты, Пуэбла, Оахака аймақтарында корридо мексикалық халық поэзиясындағы теңдесі жоқ шығармашылық деңгейге жетеді. Бұл жұмысты мамандар күтіп отыр."

Жалиско

Халисконың халисиенсе соны – мариачи дәстүрінің халық музыкасының ең дәстүрлі және өкілдік стилі. "El Son de la Negra" – ең көрнекті туындылардың бірі. 1990 жылдары Banda Machos және Banda Maguey сияқты топтар техно-банданы танымал етті. Осы топтардың музыкасы халық биі – кбрадитаға арналған.

Мексика қаласы

Мексика қаласының аймақтық музыкасына дансон, кубалық музыка стилі кіреді, ол Мексика қаласында (El Salón México) және Веракрус штатында да дамыды. Оның әсемдігі мен күрделі құрылымымен тангоға ұқсас. Ча-ча-ча да маңызды стиль, ол өткен ғасырда көп ойналды және мексикалық фильмдерде өте танымал болды. 1938 жылы Кубада Качао Лопес жасаған мамбо, кубалық румба стилінен шыққан және 1948 жылдан 1989 жылға дейін Мексика қаласында тұрған Перес Прадо арқылы танымал болды. Мексикалық болеро да Мексика қаласында пайда болды, ең маңызды болеро әншілерінің бірі – Агустин Лара.

Мичоакан

Мичоаканның аймақтық музыкасына Пирекуа жатады, бұл Пурепеча халқының ән түрі (Мичоакан, Мексика). Пирекуа орындаушысы, пирериэча, ер немесе әйел болуы мүмкін, жеке немесе бірге орындауы мүмкін, сондай-ақ пирекуа аспаптық түрде де орындалуы мүмкін. Пирериэчалар әлеуметтік делдалдар рөлін атқарады және "Пурепеча қауымдастықтары үшін маңызды оқиғалар мен сезімдерді білдіреді".

Наярит

Наярит хуйчол музыкасымен әйгілі, оның ең белгілі тобы – El Venado Azul. Наярит хуйчол тобы көбінесе дәстүрлі ранчеро және корридо әндерін, қолмен жасалған ерекше скрипкалар мен гитаралармен орындайды.

Нуево-Леон

Нуэво-Леондық северно тобы басқа северно топтарына қарағанда дәстүрлі техас северносына (Texan norteño) көбірек ұқсайды, себебі Нуэво-Леон АҚШ-тың оңтүстік-батыс Техас штатына жақын орналасқан.

Оахака

Оахаканың музыкалық дәстүрі/стилі – Son istmeño (es), ол бүкіл Мексикада (Куба мен Пуэрто-Рикода да) таралған соль халық музыкасының жалғасы болып табылады. Көптеген әндер сапотек тіліне аударылып орындалса да, ырғақтары мен негізгі мелодиялық/гармониялық құрылымы испандық. "La Llorona" әні – Son istmeño стилінің бір мысалы. Бұл жерде маримба тобы да кездеседі. Оахакада көптеген дәстүрлі мыс оркестрлері де бар, олар кейде Тамбора Оахакена деп аталады. Музыкасы Балқан музыкасына өте ұқсас, және олардың екеуі де бір түбірден шыққан деп саналады. Балқан композиторы Горан Брегович Мексикада Оахакадан келген топтармен бірнеше концерттер өткізді.

Синалоа

Синалоа штаты биг-бенд музыкасымен, яғни мексикалық "банда" музыкасымен кеңінен танымал. Осы музыка жанры Синалоада пайда болған. "Бандалар" түрлі-түрлі әндер орындайды, соның ішінде ранчера, болеро және кумбия әндері де бар. "Бандалар" көбінесе дуранго және "нортеньо" топтарының әндерін өңдейді. Синалоа штаты Calibre 50 және El Veloz de Sinaloa сияқты танымал "нортеньо" әртістерін де өндірді.

Тамаулипас

Тамаулипас солтүстігі Нуэво-Леон солтүстігіне ұқсас. Бұнда сондай-ақ Хуапанго (Соң Уастеко деп те аталады) музыкасы бар.

Веракрус

Веракрустың өзіндік музыка стилі бар, ол Son Jarocho деп аталады және "Jaranas" деп аталатын гитараға ұқсас аспаптармен орындалады. Соңғы уақыттарда арфа Son Jarocho музыкасының маңызды бөлігіне айналды. "I Grupo Mono Blanco" тобы өте беделді. Астанада Данзон музыкасы кең таралған және көшелерде орындалады. Веракрус штатының солтүстігінде Хуапанго (сонымен қатар Son Huasteco деп те аталады) музыкасы көбірек танымал. Болеролар да Веракруста өте маңызды.

Юкатан

Юкатанның өзіндік музыкалық дәстүрлері бар, олардың бірі – "música/danza jarana" деп аталады. Әдеттегі ансамбльде гарна басты аспап болғанымен, басқа да түрдегі гитаралар қолданылады. Жергілікті музыкаға көбінесе испан және жергілікті мәдениеттердің күшті ықпалымен қатар, белгілі бір деңгейде Кариб теңізінің де ықпалы сезіледі. Дауыстық үйлесімдер де Юкатанның ерекше дыбысын қалыптастыруға үлес қосады. Аймақтың дәстүрлі "Son Yucateco" музыкасы кубалық болероға да әсер еткен болуы мүмкін, сонымен қатар Мексиканың Юкатан және Куба музыкасы арасында тығыз байланыс бар. Болеро мен кубалық музыкалық дәстүр – "música trova" Юкатека музыкасында маңызды орынға ие.

Сакатека

Закатекас штатындағы топтар "Тамборазо Закатекано" деп танылады, топтар барабан мен үрмелі аспаптардан құрылады. Ерекше топтардың бірі – La Banda Jerez. Сондай-ақ, Закатекас северносы Чиуауа северносына өте ұқсас, себебі олардың музыкасында саксофон мен аккордеоннан құралған дуэттер жиі кездеседі.