Кіріспе

Питер Брейгельдің "Карнавал мен Ораза арасындағы күрес" суреті 1559 жылы Питер Брейгельдің салған туындысы. Бұл Оңтүстік Нидерландының сол кездегі өмірінің панорамалық көрінісі. Суретте шамамен 200 адам бейнеленген, бірақ бәрі де Қызыл сейсенбіден Оразаға дейінгі кезең, яғни Пасхаға дейінгі қырық күндік уақытқа өту тақырыбымен біріктірілген.

Тарих

Шешенбі мен Оразаның бейнеленуі арасындағы күрестің әдеби тақырыбы 400 жылға дейін соққан "Психомахия" еңбегімен басталады. XIII ғасырдағы француз поэмасы "La Bataille de Caresme et de Charnage" әртүрлі тағамдар арасындағы, ет пен балықтың қатысқан символдық шайқасын бейнелейді. Суреттің графикалық алғы құралы – Франс Хогенбергтің 1558 жылғы гравюрасы, онда арық және семіз адамдардың бейнелері қолдаушыларымен бірге арбаларда келеді. Олар бір-біріне балық, вафли, печенье және жұмыртқалармен шабуыл жасайды. Сондай-ақ 1559 жылы Брюгель формальды ұқсастықтары бар "Жеті ынсаф" сериясын жасады: аллегориялық бейне, жоғары горизонт сызығы бар фонда, тақырыпқа қатысты түрлі іс-әрекеттер атқаратын көптеген адамдармен оралынған. Осы жылы Брейгель Хогенбергтің гравюрасы үлгісінде "Голландиялық мақал-мәтелдерді" суреттеді. Келесі жылы ол "Балалар ойындары" туындысын жасады. Бұл үш жұмыс өте тығыз байланысты, олардың әрқайсысы халықтық салт-дәстүрлердің тізімін құрайды. Бұл туындылар Брюгельдің суретшіден, қазір танымал болған ірі паннолардың суретшісіне айналуының белгісі.

Құрамы

Алдыңғы планға соғыс өзі шығады: екі қарсыластар, Карнавал мен Ұзақ ораза, сүйреп, итеріп, қолдаушылармен бірге кездесе бастайды. Карнавал үлкен сыра бөшкесіне отырса, Ұзақ ораза қарама-қарсы, сөрелі арбаға отыр. Сурет екі жақтың біреуін екіншісінен артық деп көрсетпейді, екеуін де адам тәжірибесінің екі шеті ретінде бейнелейді. Бұл әлемдік ландшафт стиліне тән, онда қиялға салынған панорамалық ландшафт жоғарыдан көрінеді. Суреттегі көкжиек жоғары орналасқандықтан, көрерменге көріністі құстың көзімен қарауға мүмкіндік береді. Сурет өте үлкен, ал кейіпкерлер кішкентай, сондықтан 200-ге жуық кейіпкер сахнаға сыяды, көбінесе топтастырылған. Нидерландыдағы белгісіз ауылдың базар алаңы бейнеленген. Сахнадағы тақырыптар замандас көрермендер үшін ностальгиялық болған, себебі ол сол кезде Антверпенде көрінетін жоғары ұйымдастырылған кәсіби шерулерге қарама-қарсы, ескі және ауылдық стильдегі импровизацияланған мерекелеуді көрсетеді. Кенеттен кеңейген суреттің сол жағында Карнавал, оң жағында Ұзақ ораза бейнеленген. Дегенмен, шекара анық белгіленбеген, сондықтан бірнеше жерде Ұзақ ораза мен Карнавалдың жақтастары бір-бірінің кеңістігіне еніп жатыр. Сурет жылдың әртүрлі мезгілдерін бейнелейді. Сол жақтағы құрғақ, қысқы ағаштар қыстың алғабасшысы, ал шіркеу бағындағы жайнаған бұталар гүлденген көктемді сездіреді.

Алдыңғы мәліметтер

Алдыңғы планда Карнавал мен Ораза есімді екі қарсылас, кешкі ортағасырлық турнирдің пародиясын көрсетуде. Екі қарсылас бір-біріне тікелей шабуыл жасамай, керісінше, бір-бірін жарыс жолынан шығарып, аттан түсіруге тырысады. Олар заманауи карнавалдық платформаларға ұқсас нәрселерде отыр.

Оң жақ

Шіркеудің ішінде бір бүркемелі мүсін көрінеді. Рим-католик шіркеулерінде Пассион жексенбісінен Пасхаға дейін өнер туындыларын жабу дәстүр болған. Сыртта бір адам діндарлар қол тигізу үшін ақы төлейтін қасиетті нәрсемен бірге үстел басында отыр. Бір әйел дүкенде құрбандық шалу үшін арналған сыйлықтарды сатады. Бір ер адам мен әйел шіркеу қабырғасына тізе бүгіп дұға етеді. Шіркеудің бір қақпасынан кедейлер шығып, өздерімен бірге отыруға арналған құралдарын алып келеді. Ал шіркеудің басты кіреберісі арқылы байлар шығып келеді, олардың біріне қызметшісі қосылып, оның бүктеме орындығын көтеріп жүреді. Қара плащ киген кейбір әйелдер пальма жексенбісімен байланысты дәстүр бойынша терек бұтақтарын алып жүреді. Байлар ораза айындағы уағызда қайыр-садақа беру міндеттемелерін еске түсіріп, көптеген сұраныштарға садақа береді. Сол жақтағы тілекшілерге ешкім назар бөлмесе, оң жақтағы тілекшілер шіркеуге келгендердің толық назарын аударады. Екі аяғы мен бір қолы жоқ ер адамның артында саяхат белгілері бар әйел тұр, бірақ оның арқасындағы себетте маймыл бар, бұл оның әрекетінің жалған екенін көрсетеді. Рентген сәулелері сияқты технологиялар Брюгельдің туындыларына белгісіз біреудің енгізген өзгерістерін анықтады. Бірде ақ көрпемен жамылған, ісінген дене жасырынып қалды. Балық сататын орынның оң жағындағы дөңгелекті контейнерде адам бейнесі бар. Бұл бейнелер Брюгель заманында жасалған көшірмелерде де кездеседі. Фонда көбінесе тамақпен айналысатын адамдар бейнеленген: әйелдер оразалық балық дайындап жатыр, ерлер тавернадан шарап әкеліп жатыр, ал әйелдер вафли пісіріп жатыр. Суреттің ең артқы жағында өзге де мерекелік шаралар өтіп жатыр, от жағылып, билеп жатқан адамдар мен тілекшілер бүкіл сурет бойынша таралып кеткен.

Орталығы

Орталықта екі жаққа да нақты байланыстыру қиын көріністер бар. Артында нан пісіретін дүкен орналасқан, тауарлары сатуға қойылған. Кептірілген балық терезенің алдында ілінген. Әйел ыдыстарды полировкалап жатыр. Тағы бір әйел көктемгі тазалық жұмыстарын жасап, сыртынан шамды тазалау үшін баспалдаққа көтерілген. Нан пісіретін дүкеннің алдында екі жас жігіт пен екі жас қыз ескі тостағандарды лақтырып, ұстау арқылы шапшаңдық ойыны ойнап жатыр. Оның оңай еместігі жердегі сынықтардан көрініп тұр. Базар алаңының ортасында қоғамдық құдық тұр. Оның оң жағында әйел мөлдір су тартып алған, аяқтарының астында жаңа көкөністерге толы себет бар. Бұл көріністің тазалығы құдықтың сол жағындағы шошқамен күрт контраст жасап тұр. Балық дүкені жаңа және кептірілген балықтардың кең ассортиментін ұсынады, бұл сол жақтағы вафли пісірушімен қатар келеді. Құдықтың сол жағында, жарықтандырылған аймақта, арт жағынан ғана көрінетін бір жұп адам келе жатыр. Олар карнавалға қатысқан: ер адам киімдерінің астына сабан қап салып, мойны бұғылған адамдай көрінеді, ал әйел беліне от жақпаған шамды байлап алған. Алдарынан жоқетір сол жаққа қарай бет алады. Ал ер адам мен әйел, керісінше, шудан алыстап, алаңның оң жағына қарай жарық жолмен жалғаса береді. Олар үшін той бітті, енді өкініштік және салмақты болу уақыты келді. Панельді дайындау үшін оған крейда мен жануарлар желімінен жасалған астар салынды және тегістеліп жылтыратылды. Қосымша имприматура қолданылмады, ал астардың жылы түсі соңғы жұмыста жарқырап көрінеді. Қолтаңба қара крейдамен салынған. Жиырмадан он сегіз данасы жасалды, оның бесеуі Брюгельдің ұлы Питер Брюгель кіші немесе оның шеберханасы жасаған.