Кіріспе

Көркемөнердегі тақырып

Сент-Антонидің азғырылуы – өнер және әдебиет тарихында жиі кездесетін тақырып. Бұл Мысыр шөлінде болған кезде Ұлы Сент-Антониге батқан мистикалық азғыру туралы әңгіме. Антонийдің азғырылуы алғаш рет оның замандасы Александриялық Афанасиймен талқыланды, содан бері ол батыс мәдениетінде кең таралған тақырыпқа айналды. "Алтын аңыз" және басқа да көздерде кездесетін ортағасырлық сюжетте Сент-Антони шөлдегі шайтандардың азғыруына немесе шабуылына ұшырайды, бірақ ол оларға қарсы тұрады. "Сент-Антонидің азғырылуы" (немесе Сынағы) – осы тақырыптың ең көп таралған атауы. Бірақ, шындығында, Афанасийдің "Сент-Антони өмірінен" және одан кейінгі нұсқаларында кем дегенде екі түрлі эпизод бейнеленген болуы мүмкін, бірақ олардың барлығы әдетте осы атаумен танылады. Көбінесе бұл – әдемі әйелдер мен басқа да шайтандық бейнелер арқылы жасалған азғыру. Алайда, Мартин Шонгауэрдің (Микеланджело көшірген) композициясы, әдетте періштелердің қолдауымен шөлде ұшып жүрген Сент-Антониге әуеде шайтандар жасаған шабуылды көрсетеді. Афанасий сондай-ақ, әулиеге жерде шабуыл жасалғанын айтады.

Тарих

Қасиетті Антонийге шайтанның шабуыл жасауын бейнелейтін ең алғашқы туынды – 10 ғасырдағы Санта-Мария-Антикуа атриумының қабырға суреті. Бұл тақырып Еуропаның соңғы орта ғасырларында, шамамен 1450 жылдан бастап айқын танымал бола бастады. Одан кейінгі ғасырда кітаптағы иллюстрациялар, гравюралар мен суреттерде ең белгілі бейнелер пайда болды. Олардың қатарында Мартин Шёнгауэрдің (шамамен 1470 ж.), Иероним Боштің (шамамен 1505 ж.) және Матиас Грюневальдтің (1512–1516 ж.) туындылары бар. Қазіргі заманда бұл тақырыпты испан суретшісі Сальвадор Дали және француз жазушысы Густав Флаубер зерттеді. Флаубер 1874 жылы жазған «Қасиетті Антонийдің азғырылуы» кітабын өзінің шедевр туындысы деп есептейді. Флаубердің замандасы Одилон Редон 1874 жылғы интерпретациядан шабыттанып, үш литографиялық серия жасады. Бұл туындылар Project Gutenberg-тің тегін электронды кітабында жинақталған. 1946 жылы Дэвид Л. Лоу мен Альберт Левин киностудиясы «Қасиетті Антонийдің азғырылуы» тақырыбында сурет салу конкурсын өткізді, жеңімпаздың суреті «Бел-Амидің жеке істері» фильмінде пайдаланылуы тиіс болды. Әртүрлі суретшілер бұл тақырыпта суреттер жасады, аталған конкурсқа Макс Эрнст жеңіп, оның жұмысы фильмде көрсетілді. Дегенмен, бұл суреттердің ең танымал болғаны – жеңіліске ұшыраған Сальвадор Далидің туындысы.