Кіріспе

Донателлоның «Юдиф пен Голоферн» (1457–1464) мүсіні – итальяндық Ренессанс кезеңінің мүсіншісі Донателлоның өмірінің соңында жасаған қоладан құйылған туындысы. Ол Италияның Флоренция қаласындағы Палаццо Веккьодегі Лилиялар залында (Sala dei Gigli) орналасқан. Мүсіннің түпнұсқа орналасқан жерлерінің бірінде, Палаццо Веккьоның алдындағы Пьяцца делла Синьорияда оның көшірмесі тұр. Бұл мүсін Юдифтің Ассирия генералы Голофернді өлтіруін бейнелейді және төрт жағынан қарағанда әртүрлі көрініс беретін, дөңгелек пішінде жасалған алғашқы Ренессанс мүсіндерінің бірі болып ерекшеленеді. Юдифтің Голоферннің басын кесуі тақырыбы – деутероканондық «Юдиф кітабындағы» оқиғаның кульминациялық тұсы, бұл тақырып өнерде жиі кездеседі және әйелдердің күші туралы идеямен байланысты.

Негізгі мәліметтер мен сипаттама

Бұл мүсін Козимо де Медичи Палаццо Медичи Рикарди сарайының бағындағы фонтанды безету үшін тапсырыс берген. Донателлоның Давид мүсінімен бірге, Козимо де Медичидің кеңейтілген отбасы оған көшуге шешім қабылдаған шамамен 1457 жылы сарайдың алдына қойылған.

Юдит символы

Юдит пен Дәуіт Ескі өсиеттегі оқиғалардың марқұмдары болып табылады, және Санта-Мария Антикуа фрескасында, сондай-ақ Лоренцо Гибертидің Шығыс баптистериясының есіктерінде де жақын орналасқан. Юдит – бостандық, ізгілік және әділ себеппен күштілерді жеңген әлсіздердің символы саналады. Христиандық символизмде Юдиттың Холофернге қарсы іс-әрекеті, әсіресе өздігінен ұстау, тазалық және қарапайымдылық тұрғысынан, жамандық пен мақтанға қарсы жеңіс ретінде көрінеді.

Интерпретация

Генералдың мойнын кесу және бас кесу туралы жалпы түсінік мүсінде Джудиттің қатаң үңілуімен және соққы беруге дайын семсерін ұстаған күшті қолмен бейнеленген. Сонымен қатар, Холоферннің арқасына оның мойнынан ілінгендей етіп орнатылған медальон ойылған, ол тарихи түрде мақтан тұтудың символы ретінде белгілі. Көптеген ғалымдар бұл жағдайда медальонның мақтанды тікелей бейнелейтініне сенеді, бұл туралы 73-тараудың 6-аятында айтылған: «Жамандық иелері мақтанды мойындықтай киеді, зорлық оларды орап алады». Мүсінді тікелей емес, бүйірден қарауға арналғаны да айтылады. Бұрыштан қарағанда, Холоферннің мойнына ерекше назар аударылады, оның екі аяғы Юдиттің киімінің астында орналасқан, ал Юдиттің қолын соққыға әкелгенде назар оған ауады. Бұл жағдайда «Мақтан мойнына қараңыз, ол қарапайымдылық қолымен қызмет етеді» деген жазу ең дұрыс бейнеленген болар еді. Гранит тұғырға түсірілген жазуда бұрын «Патшалықтар зәулімдік [күнә] арқылы құлайды, ал қалалар ізгілік арқылы гүлденеді. Міне, мақтанды мойын қарапайымдылық қолымен кесілді» деп жазылған деп есептеледі. Осылайша, бұл керемет әрі егжей-тегжейлі мүсін Флоренциялық бостандықты қорғаушылар ретінде Медичи билігінің метафорасы болып табылады, тиран Голоферннің қылышымен өлтірілген және халықты қорғаған Юдитке ұқсас. Бұл пікірді тұғырға жазылған екінші жазу да қолдайды: «Мемлекеттің құтқарылуы. Козимоның ұлы Пиеро де Медичи осы әйел мүсінін азаттық пен батылдыққа арнады, осылайша азаматтар жеңілмейтін және тұрақты жүрекпен республикаға оралуы мүмкін». Жапсырмада «Флоренциялық Донателлоның еңбегі» деген сөздер жазылған. Мүсіннің негізінде ренессанстың алғашқы мысалдарындағы путтілер мен несеп тастаған балалар бейнеленген, олар жүзімді таптап, ішіп, несеп тастап жатыр. Балалардың шектен тыс ішуі Холоферннің өзін-өзі бақылауға келтіре алмауының символы болып табылады, бұл оның мас күйінде өліміне әкеледі, ал олардың несеп тастауы Холоферннің Юдитке деген құштарлығын көрсетеді.

Орналастыру

1495 жылы мүсін Пьяцца делла Синьория алаңына, Палаццо Веккьоның басты есігінің жанына, Пьеро ди Лоренцо де Медичидің Флоренциядан қуылғаны және Гироламо Савонарола басқаратын Флоренция республикасының құрылуын еске алу үшін қойылды. Осы жолы бұл мүсін тирандық Медичи әулетінің қуғынға ұшырағанын бейнеледі. Кейін мүсін Палаццо Веккьоның ішкі ауласына, ал 1506 жылы Лоджия деи Ланциге көшірілді. 1919 жылы ол Палаццо Веккьоның сол жағына орнатылды. 1988 жылы оның орнына қоладан жасалған көшірмесі қойылды, ал түпнұсқа, қалпына келтірілген соң, Палаццо Веккьо ішіндегі Сала деи Джигли бөлмесіндегі өз орнын тапты.