Кіріспе

Тамил Надудағы 8 ғасырдағы индуистік ғибадатхана – Каиласанатар ғибадатханасы, сондай-ақ Каиласанатха ғибадатханасы деп те аталады, ол Тамил Надудағы Канчипурам қаласындағы Паллава дәуірінде салынған тарихи индуистік ғибадатхана. Шиваға арналған бұл ғибадатхана Канчипурамдағы ең көне сақталған ескерткіштердің бірі. Ол дравид сәулетінің ерекшелігін көрсетеді және шамамен 700 жылы Нарасимхаварман II, ал кейін Махендраварман III салған. Төртбұрышты жоспармен салынған ғибадатханада муха мандапа (кіреберіс залы), маха мандапа (жиналыс залы) және төрт қабатты виманамен жабылған негізгі гарбха грия (ғибадатхананың ішкі бөлігі) бар. Басты ғибадатхананың айналасында тоғыз кішкентай ғибадатхана орналасқан, олардың жетісі сыртында, екеуі кіреберістің екі жағында. Ғибадатхананың пракара (аула) қабырғалары да ұялармен қоршалған. Бұл ғибадатхана Тамил Надудағы индуистік қабырға суреттерінің алғашқы және ең жақсы үлгілерінің бірімен де танымал. Оларды аула ұяларының ішкі қабырғаларында табуға болады. Бұл суреттер стилі жағынан Ажанта үңгірлеріндегі және Канчипурамдағы 8 ғасырға жататын Вайкунтаперумал ғибадатханасының тарихи суреттерімен ұқсас. Ғибадатхана қабырғаларында аймақтық тарихты және тамил ғибадатханаларының дәстүрлерін зерттеу үшін маңызды ерте жазулар сақталған. Құрылыста Шиваның әртүрлі бейнелеріне арналған 58 кішкентай ғибадатхана бар. Олар айналма жолдың биік қабырғаларының ішкі бетіне орналасқан. Бұл ғибадатхана қаланың ең танымал туристік орындарының бірі болып есептеледі.

География

Ғибадатхана Канчипурам қаласының батысында орналасқан және Ченнаидан шамамен [қашықтық] қашықтықта. Оның орны, діни нанымдар бойынша белгіленген, екі "канчидің" бірі – Шива Канчи және Вишну Канчиде. Кайласанатхар ғибадатханасы Канчипурамдағы бірнеше танымал ғибадатханалардың бірі, ал қалғандары – Экамбаранатха, Качапешварар, Камакси Амман, Кумаракоттам ғибадатханасы және Варадаража Перумал.

Тарих

Кайласанатхар ғибадатханасы (мәні: "Кайласа Иесі") индуизмдегі Шива, Вишну, Деви, Сурья (Күн), Ганеша және Картикеяға Смарта табыну дәстүрінде салынған. Ғибадатхана құрылысын Канчипурамды (сонымен қатар "Канчи" немесе "Шива Вишну Канчи" деп те аталады) астанасы ретінде құрған Паллава әулетіне жатқызады, ол индуизмдегі жеті қасиетті қаланың бірі саналады. Канчиде Паллавалар император Нарасимхаварман I басшылығымен тамил, Андхра және Каннада аймақтарында солтүстікке, батысқа және оңтүстікке аумақтарын кеңейткеннен кейін, астанасы Канчипурамды кеңейте бастады және көптеген сәнді ғибадатханалар салды. 640–730 жылдар аралығындағы ғибадатхана архитектурасының ерекше үлгілері – Тиру Парамесвара Виннагарам (Вайкунта Перумал ғибадатханасы деп те аталады) және Кайласанатхар ғибадатханасы. Ғибадатхана шамамен 700 жылы салынды, 8 ғасырда қосымша құрылыстар жасалды және кейінгі ғасырларда қалпына келтірілді. Бұл Оңтүстік Үндістанда Нарасимхаварман II (Раджасимха), сондай-ақ Раджасимха Паллавесварам салған алғашқы тұрақты ғибадатхана. Оның ұлы, Махендраварман III, алдыңғы қасбетін және гопурамды (мұнараны) аяқтады. Бұрынғы ғибадатханалар ағаштан немесе үңгірлердегі немесе Махабалипурамдағыдай тас беттерге қашалған. Қазіргі уақытта Каласанатхар ғибадатханасын Үндістанның археологиялық зерттеу қызметі күтіп ұстауда. Ғибадатхана кешені гарбагриха (ішкі қасиетті орын), антарала (ішкі қоршау), мандапа, биік қоршау қабырғасы және кіреберіс қақпасы – гопурам сияқты барлық қажетті элементтермен толық. Алғашында бөлек тұрған мандапа, архамантапа (кіші зал) арқылы негізгі ғибадатханамен біріктірілді. Мандапаның тіректерінде аңыздағы арыстанның тұяғы бейнесі қайта-қайта кездеседі. Құрылыс қарапайым жоспармен жасалған, кешеннің ортасында мұнара немесе вимана орналасқан. Ғибадатхананың басты ғибадатханасының (ішкі қасиетті орын) үстіндегі вимана төртбұрышты және пирамида тәрізді. Мұнара пропорционалды түрде көтерілетін көптеген деңгейлерден тұрады. Мұнараның жоғарғы бөлігінде күмбез пішіндес шағын шатыр орналасқан. Мифтік жануарлар пішініндегі тірек элементтері (негізінде арыстандар) – Паллава стилінің ерекшелігі. Вимананың оңтүстікке қараған қабырғасында Дакшинамурти деп аталатын тыныштық пен сабырлық күйде отырған Шиваның әдемі бейнесі бейнеленген, ал батыс қабырғасында Шива Лингдобхава түрінде бейнеленген. Мұнараның сыртқы беттерінде шағын ғибадатханалар сияқты бірнеше киелі орындар бар. Бұл ғибадатханалар үш стильде жасалған: сала (төртбұрышты), кута (шаршы) және панжара (жартылай дөңгелек). Кіреберіс қабырғасын сегіз шағын киелі орын да безендіреді. 58 шағын ғибадатхана негізгі ғибадатхананы қоршап тұрған қабырғаның нишаларына орналасқан; олар Шиваның Сомасканда бейнесін және оның жұбайы Парватинің түрлі би орындарынан көріністерін көрсетеді.

Басқа ерекшеліктері

Скульптуралардың ерекшелігі – әр түрлі бағытта тік тұрған арыстандардың көптеген бейнелері. Мұнда Шиваның екі мүсіні бар, олар қолында алапини венасын (музыкалық аспап) ұстап тұрған күйде бейнеленген. Аталған мүсіндердегі вена мен қазіргі вена арасында зор айырмашылық бар. Матавиаласа Пракшанамның әдемі мүсіндері де кездеседі. Бұл ғибадатханада ең ертедегі тас жазуы сақталған, онда Паллава патшасы Раджасимхаварманның шайуізмге (Шиваға сенушілік) деген сенімін көрсететін жиырма сегіз Сайвагам (Шайва қасиеттілері) туралы жазылған. Ішкі қабырғалардағы қабырға суреттері жақсы сақталған.

Айнала жүретін жол

Құрама қабырғаның бойымен символдық мағынасы бар айналма жол орналасқан. Осы айналымды жасау үшін, бауырластардың тар кіреберісінен иықтап өту керек. Бұл жолға жеті баспақышпен көтерілу қажет. Тар жолдан өту – өмір жолымен өтуді білдіреді. Айналым аяқталған соң, шығу осы қақпа арқылы немесе өлімді символдайтын тағы бір тар жол арқылы болады. Бұл жолға кіретін жер "Өлім қақпасы" (там. இறப்பு வாசல்) деп аталады. Осы айналымды түрлі құдайлардың төңірегінде жасау, жұмаққа барумен тең дәрежеде береке әкеледі деп сендіріледі. Айналымды аяқтағанда, иықтап кіріп, жолдан шығу – ананың құрсағынан туғандай болуын көрсетеді, сонымен қатар индустердің қайта тууға сенімін түсіндіреді. Сондықтан бұл шығу орыны "Туу қақпасы" (там. பிறப்பு வாசல்) деп аталады. Тағы бір сенім бойынша, осы айналымды аяқтау арқылы қайта туу циклі үзіліп, адам Мокшаға жетеді. Бұл жол өмір циклін, оның ішінде қартаю, өлім және қайта туу процесін көрсетеді. Маха Шиваратри – бұл ғибадатханада тойланатын ең үлкен мереке, онда мыңдаған ізбасарлар кешкі уақытта басты құдайға құлшылық ету үшін жиналады.