Кіріспе

Одия фольклорындағы тұлға

Одия фольклорында Дхармапада – Бишу Махарана атты ұлы сәулетшінің ұлы болған. Ол Үндістанның шығыс жағалауындағы Одиша штатының Конарк қаласындағы Күн ғибадатханасының құрылысын бір түндік аяқтады, бұл 1200 шеберді сол кездегі патша Лангула Нарсингха Дева I-нің жазалауынан құтқару үшін жасалды. Аңыз бойынша, ол ғибадатхананың шатырын аяқтау үшін соңғы қадамды орындағаннан кейін, оқиғаның таралуын болдырмау үшін өз өмірін құрбан етіп, мұхитқа секірді. Конарк ғибадатханасы 13 ғасырдан бері тұрып, Бису Махарана мен оның ұлы Дхармападаның тарихын баяндап келеді.

Аңыз

Тарихқа сүйенсек, Шығыс Ганг әулетінің патшасы Лангула Нарсинга Дева I Конаркада зор ғибадатхана салуға шешім қабылдады. Ғибадатхана Күн құдайы Сурьяның арбасында отырған бейнесінде болуы керек еді. Ғибадатхананы салу үшін 1200 шебер жұмысқа алынды, оларға Бишу Махарана жетекшілік етті және жобаны аяқтауға он екі жыл уақыт белгіленді. Он екі жылдың соңы жақындағанда, Бишу Махарананың ұлы Дхармапада, енді он екі жаста, әкесіне бару үшін келді. Ол келгенде әкесі үлкен қайғыда екенін көрді: Күн ғибадатханасының үстіндегі тәж әлі аяқталмаған еді, ал патша егер олар оны таңға дейін бітірмесе, 1200 шебердің барлығын жазалайтынын айтқан. Міндет мүмкін емес сияқты болғанымен, Дхармапада оны өзі жеке орындауға бел буды. Содан кейін шеберлер арасында пікір таласы туды. Егер жұмысты олардың орнына бала аяқтағаны белгілі болса, өмірі үшін қорқып, Дхармападаны өлтіруді талап етті, бірақ оның әкесі бұл ұсынысқа қарсылық көрсетті. Ақырында, осы дауды шешу үшін Дхармапада өзі салған тәжден секіріп, өзін-өзі құрбан етіп, шеберлердің қауіпсіздігін қамтамасыз етті.

Тарихи маңызы бар кейіпкер

Дхармапада есімді адамның болғанын дәлелдейтін деректер шамалы. Ежелгі одия мәтіндерінің ешқайсысында осы есім жиі кездеспейді. Алайда, Дхармапада туралы әңгіме Одиша штатында кеңінен танымал. Өткəламани Гопабандху Дас жазған "Дхармапада" поэмасындағы осы әңгімеге жасалған кең сілтемелер, бәлкім, қазіргі одия әдебиетінде осы кейіпкерге қажетті айқындық берген болар.

Ғибадатхана

Дхармападаның салған ғибадатханасы бүгінде Конарк қаласында әлі де тұр, бірақ біршама қираған халде. 13 ғасырда салынған бұл ғимарат содан бері бірнеше рет қарақшылыққа ұшырап, ауыр зақымдар алған. Қазіргі таңда ол ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген.