Кіріспе

Dassault MD.454 Mystère IV – 1950-жылдарғы француз ұшақ-жауынгерлік бомбалаушысы, француз әуе күштерінің қызметіне енген алғашқы трансоникалық ұшақ. 1967 жылғы Алты күндік соғыста Израиль әуе күштерінің ірі ауқымды жағдайда қолданған ұшағы.

Жобалау және әзірлеу

Mystère IV – Mystère II ұшағының дамуының кезегі болды. Бұл ұшақ сыртқы түрімен бұрынғы ұшаққа ұқсас болғанымен, шындығында жаңа конструкция болып табылды және оның аэродинамикалық жақсартулары дыбыс жылдамдығынан асып ұшуға мүмкіндік берді. Ұшақтың прототипі алғаш рет 1952 жылдың 28 қыркүйегінде ұшты, ал 1953 жылдың сәуір айында пайдалануға түсті. Алғашқы 50 Mystere IVA ұшағы британдық Rolls Royce Tay турбореактивті қозғалтқыштарымен жабдықталды, ал қалғандары француздық Hispano Suiza Verdon 350 – осы қозғалтқыштың модификацияланған нұсқасы болды.

Пайдалану тарихы

Израильдік Mystère IV ұшақтары араб-израиль соғыстары кезінде қолданысқа түсті, ал Суэц дағдарысы кезінде француз Mystère ұшақтары да оларға қосылды.

Франция

Франция Mystère IV ұшағының негізгі операторы болды және ең көп пайдаланылған кезде 6 эскадрильясы қолданыста болды. Ұшақтардың көпшілігі АҚШ-тың Offshore Procurement келісім-шарты арқылы сатып алынды және олардың көпшілігі қызметтен шығарылғаннан кейін АҚШ-тың қарауына қайтарылды. 1956 жылдың 29 қазанында Израиль Египетке шабуыл жасағанда, Суэц дағдарысы деп белгілі болған оқиғаның бастапқы кезеңінде Синай түбегіне басып кірді, 101 эскадрильяның Mystère ұшақтары әуедегі және жердегі шабуылдарға жұмылдырылды. 30 қазанда Mystère IV алғашқы жеңісін оді, сегіз ұшақ 16 египеттік МиГ-15 истребителімен шайқасты. Mystère ұшақтары бір МиГ-ті атып түсірді, ал екінші МиГ және Mystère ұшағының бірі зақымдалды. Келесі күні екі Mystère ұшағы төрт египеттік De Havilland Vampire истребителін атып түсірді деп мәлімдеді, сондай-ақ сол күні тағы бір МиГ-15 және МиГ-17 ұшағы жойылды. Израильдік Mystère ұшақтары соғыс барысында барлығы 147 рет ұшты, 2 қарашада жерден атылған бір ұшақтан айырылды. 1956 жылдың желтоқсанында екінші эскадрилья, 109 эскадрильясы Mystère IV ұшақтарымен жабдықталды. Израиль Mystère IV ұшағын Douglas A-4 Skyhawk ұшағымен алмастыруды жоспарлады, бірақ 109 және 116 эскадрильялары алты күндік соғыс басталғанда әлі де француз истребителін пайдаланды. Mystère соғыс кезінде жердегі нысандарға шабуыл жасау үшін қолданылды, 610 рет ұшты, үш араб ұшағын (екі МиГ-17 және иорданиялық Hawker Hunter) атып түсірді, ал жеті Mystère ұшағы жойылды, оның бесеуі жерден атылған, ал екеуі жау истребителімен (бір египеттік МиГ-21 және иорданиялық Саифул Азам ұшқышы басқарған Hunter) жойылды. Mystère 1971 жылдың 18 наурызында Израиль қызметінен толығымен алынды.

Үндістан

1957 жылы Үндістан 104 ұшақ сатып алып, 1965 жылы Үнді-Пакистан соғысында оларды кеңінен пайдаланды. 1965 жылдың 16 қыркүйегінде Mystère IVA пакистандық L 19 ұшағын атып түсірді. 7 қыркүйекте Саргодаға жасалған шабуылда пакистандық Lockheed F 104 Starfighter үнді Mystère ұшағын зақымдады. Starfighter тым жылдам болғандықтан Mystère-дің алдында жылдамдыққа ие болып, оны атып түсірді. Mystère және Starfighter екеуі де құлады. Пакистандық ұшқыш қауіпсіз жерге парашютпен түсті, бірақ үнді әуе күштерінің ұшқышы Девайя құлау салдарынан қаза тапты және шайқастан 23 жыл өткен соң Маха Вир Чакра орденімен марапатталды. Осы шабуылдың басында ПАФ-тың F 104 ұшағы AIM 9 Sidewinder зымырасымен үнді Mystère IV ұшағын атып түсірді, бұл Mach 2 жылдамдығы бар ұшақпен жасалған алғашқы соғыс кезіндегі шабуыл болды.

Израиль

60 – Израиль Әуе күштері мұражайындағы Dassault Mystère.

Ұлыбритания

70 – Ковентридегі Мидленд әуе мұражайындағы Dassault Mystère. 79 – Фликстондегі Норфолк және Суфолк авиация мұражайындағы Dassault Mystère. 83 – Ньюарк әуе мұражайындағы Dassault Mystère, Винторп, Нотингемшир. 121 – Норвич авиация мұражайындағы Dassault Mystère, Хоршам Сент-Фейт, Норфолк. 146 – Сандерлендтегі Солтүстік-Шығыс құрлық, теңіз және әуе мұражайларындағы Dassault Mystère. 318 – Шотландияның Дамфрис және Галлоуэй авиация мұражайындағы Dassault Mystère.

АҚШ

57 – Dassault Mystère IVA, Аризона штатының Тусон қаласындағы Пима әуе және ғарыш мұражайында.