Кіріспе
Неміс сәулетшісі Иоганн Пол Валло (26 маусым 1841, Рейн өзеніндегі Оппенхайм – 10 тамыз 1912, Бад-Швальбах) – гугеноттардан тараған неміс архитектор, ең белгілі жұмысы – 1884 және 1894 жылдар аралығында салынған Берлиндегі Рейхстаг ғимараты. Ол сонымен қатар 1904 жылы аяқталған Рейхстаг президентінің сарайын және 1906 жылы Дрездендегі Брюль террасасында орналасқан бұрынғы Саксон штандахаус мемлекеттік мәжіліс ғимаратын салды.
Johann Paul Wallot (26 June 1841 Oppenheim am Rhein – 10 August 1912 Bad Schwalbach) was a German architect of Huguenot descent, best known for designing the Reichstag building in Berlin, erected between 1884 and 1894. He also built the adjacent Palace of the President of the Reichstag, finished in 1904, and the former Saxon Ständehaus state diet building of 1906 at Brühl's Terrace in Dresden.
Өмір
Пауль Валло 1841 жылдың 26 маусымында Оппенхаймдағы Кремерштрассе 7 үйінде дүниеге келді. 1856 – 1859 жылдары Дармштадт техникалық университетінде білім алды. Содан кейін бір жыл Ганновердегі Готфрид Вильгельм Лейбниц университетінде Конрад Вильгельм Хасемен бірге оқыды және 1861 жылы Берлиннің Бауакадемиясына ауысты. Ол Гюго фон Ритгенмен бірге Гиссен университетін бітірді. Оқуын аяқтағаннан кейін Валло Гессенде бір жыл "Бауакзезист" ретінде жұмыс істеді. 1864 және 1868 жылдар аралығында Берлинде Генрих Штрак, Рихард Лукаэ және Фридрих Хитциг архитекторларымен бірге қызмет етті. Валло сонымен қатар Мартин Гропиус және Хайно Шмиден архитекторларының ортақ студиясында жұмыс істеді. 1867–1868 жылдары Валло Италия мен Ұлыбританияға кең ауқымды зерттеу сапарларын жасады. Отанына оралған жылы Франкфурт-на-Майнеде тәуелсіз архитектор ретінде орналасты. Осы қызметінде ол түрлі жеке және коммерциялық ғимараттарға жауапты болды және "Сократ батылдыққа" масондық ложасына мүше болды. Франкфуртта ол Генрих Берниц және Альфред Фридрих Блунчли архитекторларымен де жұмыс істеді. 1872 жылы Валло Италияға екінші білім алу сапарына барды, онда ол әсіресе Андреа Палладио және Микеле Санмикели архитекторларының еңбектеріне қызығушылық танытты. Бұл сапардан оралғаннан кейін ол түрлі сәулет конкурстарына қатысты, мысалы, 1880 жылы Франкфурт орталық вокзалы және 1883 жылы Нидервальд ескерткіші. Бірақ оның өтініштері қабылданбады. Валло 1882 жылы Берлиндегі Рейхстаг ғимаратының екінші конкурсында жеңіске жетіп, өзінің маңызды жетістігін бағындырды. Фридрих фон Тиршпен бірге Валло бірінші жүлдені бөлісті, бірақ қазылар алқасы оның жобасын бірауыздан мақұлдады. 1883 жылы Валло құрылысты жақсырақ бақылау үшін Берлинге көшті. 1884 жылдың 9 маусымында іргетас салтанатты түрде қаланды, ал он жылдан кейін, 1894 жылдың 5 желтоқсанында, салтанатты түрде күмбезі орнатылды. Рейхстаг ғимараты сияқты ресми ғимараттың үстіндегі шыны темір күмбез таң қалдыратын және сәулет өнерінің одан әрі дамуын ескере отырып, прогрессивті деп сипаттауға болады. Дегенмен, құрылыс бойына даулы мәселелер туды. Бастапқы биіктігі 67 метр болған күмбез Берлиндегі Штадшлосс күмбезінен де биік болды. Рейхстаг ғимаратының құрылыс комиссиясында одан нашар нәтиже көрсеткен бәсекелестер отырды. Кайзер Вильгельм II Рейхстаг ғимаратын "рейхсаффенхаус" (рейх маймыл үйі) деп атады, бұл сонымен қатар парламентаризмнің демократиялық құқықтық формасын білдірді. Валло мен Вильгельм II арасындағы даудың маңызды эпизоды – Вильгельм II-нің Валло студиясына сапар шегуі. Сапары барысында Вильгельм қаламды алып, Рейхстаг ғимаратының қабат жоспарын өңдеп, содан кейін он сегіз жасқа үлкен Валлоға: "Балам, осылай істеу керек" деді. Валло: "Сіздің мәртебеңіз, бұл жұмыс істемейді!" – деп жауап берді. Сонымен қатар ол Дрезден көркемсурет академиясында және Дрезден технологиялық университетінде оқытушылық қызмет атқарды, ол 1911 жылға дейін жалғасты. Дрезденде Брюльше террасасындағы Саксониялық эстаттар үйінің жаңа ғимараты да оған тапсырылды. Осуин Хемпель, Карл Пол Андрэ және Вильгельм Фрэнкель оның шәкірттері болды. Дрезденнен ол 1897 жылдан 1907 жылға дейін Рейхстагтың президенттік ғимаратын салуға басшылық етті. 1898 және 1899 жылдары Поль Валло Германияда Бисмарк ескерткіштерін салуға арналған конкурсты ұйымдастырды, оны неміс студенттер одағы жариялады. 1911 жылы ол барлық лауазымдарынан бас тартып, зейнеткерлікке шықты. Ол Рейн жағасындағы Бибрихтегі зейнеткерлер үйіне көшті. Пауль Валло 1912 жылдың 10 тамызында 71 жасында Лангеншвальбахта қайтыс болды. Оның жерлеуі Альфред Фридрих Блунчли жобалаған Оппенхаймдағы отбасылық қабірде өтті.
Марапаттар мен құрметтер
1894 жылы туған қаласы Оппенхайм оны құрметті азаматы деп жариялады. 1898 жылы Берлин Грюневальдтағы жаңа салынған Валлотштрассе көшесі оның атымен аталды. 1908 жылы Эссен қаласының Мольткевиерт аймағындағы бір көше оның есімімен аталды. 1911 жылы ол Дрезден Техникалық университетінің құрметті докторы атанды. 1926 жылы Дрездендегі бұрынғы Людвиг Рихтер көшесі оның атымен қайта аталды. 1991 жылы оның 150 жылдығына арналған Германия Федералдық поштасы арнайы марка шығарды.
Скрипттер
Максимилиан Рапсильбер: Рейхстаг ғимараты. Оның құрылыс тарихы және көркемдік безендірілуі, сондай-ақ оны салған Пол Валоттің өмірбаяны. Космос, Лейпциг 1895 жыл.
Эсселер
Сюзанна Бреккельманн: Пауль Валлоның іздері. In: Heimatjahrbuch 2010 Landkreis Mainz Bingen, , 181–184 беттер. Сюзанна Бреккельманн: Белгісіз танымал. Оппенгеймерлік Пауль Валло (1841–1912) – Берлиндегі Рейхстагтың сәулетшісі. In: Oppenheimer Hefte 37/2009, 35–63 б. Тильманн Будденсиг: Халықтың күмбезі. Берлин Рейхстагының күмбезіне қатысты пікір таласы. In: Осы автордың: Берлин лабиринты. Пруссиялық тор. Wagenbach, Berlin 1992, , 74–82 б. Тильманн Будденсиг: Пауль Валлоның Рейхстагы. Оның форма тілінің жұмбақтары мен жауаптары. In: Осы автордың: Берлин лабиринты, жаңадан қарастырылған. Шинкельдің «Линден астында» жолынан бастап Фостердің Рейхстаг күмбезіне дейін. Wagenbach, Berlin 1999, , 85–97 б. Геральд Колдиц: Валло, Иоганн Пауль. In: Сächsische Biografie. Александр Кропп: Рейхстагтың бас сәулетшісі Пауль Валлоның қайтыс болғанына 100 жыл. 12 тамыз 2012 ж. In: Немец Бундестагының ғылыми қызметтері, № 21/12 (2012 жылдың 9 тамызы). Петер Вольф: Пауль Валло. Берлин Рейхстагы ғимаратының сәулетшісі және оның Үнтаунустағы қазасы. In: Rheingau Taunus округінің 2009 жылғы жылнамасы, 60 том (2008), 133–134 б. .
Alexander Kropp: 100. Todestag des Reichsarchitekten Paul Wallot am 12. August 2012. In: Wissenschaftliche Dienste des Deutschen Bundestags, Nr. 21/12 (09. August 2012). Peter Wolff: Paul Wallot. Der Architekt des Berliner Reichstagsgebäudes und sein Tod im Untertaunus. In: Jahrbuch 2009 des Rheingau Taunus Kreises, Bd. 60 (2008), S. 133–134, .
Фильм
Неміс халқына. Пауль Вало, Рейхстагтың архитекторы. Документалды фильм, Германия, 2016, 29:35, Автор және режиссер: Уте Кастенхольц, Өндіріс: SWR, Серия: Bekannt im Land, Алғашқы көрсетілімі: 5 маусым 2016 жылы SWR Fernsehen арнасында, ARD-де мазмұндамасы.