Кіріспе
1971 жылы Джон Апдайктың "Керіш Redux" романы. Бұл оның "Керіш" сериясындағы екінші кітабы, "Керіш, қаш" романынан басталып, "Керіш бай", "Керіш тыныштықта" кітаптары 1960 жылдан 1990 жылға дейін жарық көрді, ал 2001 жылы "Керіш есінде" повесі жарық көрді.
Rabbit Redux is a 1971 novel by John Updike. It is the second book in his "Rabbit" series, beginning with Rabbit, Run and followed by Rabbit Is Rich, Rabbit At Rest, published from 1960 to 1990, and the related 2001 novella, Rabbit Remembered.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Rabbit Redux бұрынғы мектеп баскетбол жұлдызы Гарри "Rabbit" Angstrom-ді жергілікті баспа зауытында Linotype операторы ретінде перспективасыз жұмыс істеп жүргенін көрсетеді. Ол 36 жаста, өзін орта жасқа жақындап, маңыздылығын жоғалтып бара жатқандай сезінеді, осы қорқынышты туған қаласы Брюэрдің (Пенсильвания) экономикалық құлдырауында көреді. Әйелі Чарли Ставрос есімді ерекше грекке қашып кеткенде, Гарри мен оның он үш жасар ұлы Нельсонның не істеріне шешім таба алмайды. Дженистің орнын толтыруға тырысқан Гарри коммуна құрады, оған өзі, Нельсон, циник, есірткі сатушы, мессиялық ойлары бар афроамерикалық Вьетнам соғысының ардагері Скитер және Коннектикуттан қашқан бай, ақ нәресте Джилл кірді. Скитер Джиллді героинмен жыныстық тәуелділікке ұстап тұрғанда, Гарри мен Нельсон екеуі де Джиллге әртүрлі себептермен қызығады: Гарри үшін – жоғалған тазалық пен сексуалдық жеңіс, ал Нельсон үшін – алғашқы махаббат пен ересек өмірге қадам. Махаббат пен бостандық атмосферасында Гарри, Скитер және Джилл есірткі қолданады, жыныстық қатынасқа түседі және 1960 жылдардың діні, нәсілдер аралық қатынастар және басқа да саяси мәселелерін талқылайды, ал Нельсон Джиллге сүйіспеншілік білдіруге тырысады. Гарридің үйіндегі оқиғалар оның орта таптық, консервативті көршілерін ашуландырады, соның бірі коммунаны тоқтату үшін үйді өртеп жібереді. Героинге мас Джилл өрттен қаза табады. Гарри бастапқыда қатты алаңдайды, бірақ нигилист Скитер оны бұл туралы ұмытуға көндіреді, алайда Гарри бұл оқиғаның Нельсонға қалай әсер ететінінен уайымдайды. Чарли Джениспен бірге жүрек талмасына ұшырайды, бірақ ол оның өмірін сақтап қалады. Өлімге жуық болған тәжірибе олардың қарым-қатынасын қайта қарауға итермелейді және Дженис Гарриге оралады. Ангстромдар 1970 жылдардың басында отбасылық өмірге қайта оралып, жаңа кезеңге қадам басады.
Қабылдау
Қазіргі замандағы сын-пікірлер көбінесе оң және әсерлі болды. Time журналы кітап пен оның авторы туралы: «Апдайк сирек кездесетін сөздік генийге, дарынды интеллектіге және қайғыны әжуамен көтере алатын сезімге ие. Бұл – шедевр», – деп жазды. The New York Times газетінде жазған Анатоль Броярд: «Rabbit Redux романында Апдайк тыңдауы өте жақсы, және ол прозасында бұрын жеке-жеке болған барлық нәрсені біріктірді. Ол сезімталдығынан ештеңе де жоғалтпады, керісінше оны күштірек, табиғирақ, бірақ сөзге келгенде де шебер ырғақтарға аударды. Ол енді туған спортшының сенімділігімен, әдемілігімен және дәлдігімен қозғалады. Мысал келтірейін: Джиллдің анасы – бай, әуескер, қызының басына келген оқиғаны білгенде, «көтеріліп кететін ашулы қайғы сезінеді, дауысынан жарқын қанаттарын жаюға кеңістік іздейтін фламинго есіне келеді». Бірақ, Құдайға шүкір, кітапты оқыңыз. Ол тіпті – мүмкін, өміріңізді өзгертеді». Кейінгі жылдары көрнекті сыншылар мен жазушылар да осы кітапты жоғары бағалады. Джойс Кэрол Оутс «Түйе» романдары туралы: «Түйе төрттігін ең жақсы бейнелейтін тұлға – Гарри Ангстромның өзі емес, ол баяу төмен сырғып бара жатқан әлем, оны американдық реалистердің ең дарындыларының бірі ұқыптап жазды. «Түйе» романдарының барлық қиындығына қарамастан, олар Джон Апдайктың өзінің еліне арналған теңдесіз әдемі сыйға тартуы болып табылады», – деді. 2015 жылы The Guardian оны 100 үздік роман тізімінде 88-орынға қойды.
Redux сөзінің мағынасы мен қолданылуы
Redux "қайта келтірілді, жаңғыртылды" (латын тіліндегі reducere – қайта әкелу) дегенді білдіреді. Атауында осы сөзді қолданатын басқа әдебиет туындыларына Джон Драйденнің "Астраэа Редукс" (1662) – "Оның қасиетті мәжәртіннің бақытты қалпына келтірілуі мен оралуы туралы поэма" және Энтони Троллоптың "Финас Редукс" (1873) кіреді. Кітаптың танымалдылығы "редукс" сөзінің күнделікті тілде жиі қолданылуына себеп болды. "Тосқанда демалыс" кітабында Раббит мынаны байқайды: бір аптадай бұрын Сарасота газетінде "Цирк Редукс" деген тақырыпта жарияланған хабар. Ол осы сөзді ұнатпайды, оны әр жерде кездестіреді, бірақ оны қалай дұрыс айтуға болатынын білмейді. Арбитражер және перестройка сияқты. Апдайк осы сөзді "/r//eɪ//d//uː//k//s/" деп айтқан.