Кіріспе

Тьер (tjɛːʁ; Auvergnat: Tièrn) – Францияның орталық бөлігіндегі Овернь аймағындағы Пюи-де-Дом департаментіндегі коммуна. Амберт, Исоир және Риом қалаларымен бірге, бұл департаменттің төрт субпрефектурасының бірі. Тьер ауданы алты кантонға бөлінген қырық үш муниципалитетті қамтиды. Оның тұрғындары Тьернуа немесе Биторд деп аталады. Тьер – пышақ жасаудың маңызды тарихи орталығы, онда жүзге жуық компания және пышақ мұражайы бар; Франциядағы қалта пышақтарының, асүй және дастарқан пышақтарының жетпіс пайызы осы қалада өндіріледі. Тьернуа пышақ шеберлерінің білімі мен өнері жеті ғасырдан астам уақытқа созылады, ал Тьернуа пышақтарын жасау үшін пайдаланылған көптеген ескі су диірмендерін әлі де Руэттер аңғарында көруге болады. Қала таулар мен ауылдарға қарай тік жарлы таудың үстінде орналасқан. Ол екі бөлікке бөлінеді: төменгі қала (көптеген гипермаркеттер орналасқан) және жоғарғы, ортағасырлық қала.

Көршіліктер

Тьерс Дуроль аңғарына қарай тік төбелерде орналасқан, ал беткейдің тік болуы ұнтақ дайындау тігіштері үшін су электр энергиясын қамтамасыз етеді. Қала бірнеше аудандарға бөлінген. Жоғарғы қалаға ортағасырлық орталық, Булай, Понтель және Джейфур кіреді. Қаланың тарихының көп бөлігі оның төбелерінде болған. Төменгі қала 1950 жылдары даму басталды. Тьер гипермаркеттер мен супермаркеттерімен әйгілі, ал төменгі қала негізінен бизнес және қызметтерден тұрады. Ле-Мутье – гүлденген аудан, ол төменгі қала мен қала орталығының арасында орналасқан. Сент-Симфориен шіркеуінің есіктерінде тозақ аузы және жақын жердегі аңғарлардың өсімдіктері бейнеленген. Көптеген пышақ жасаушылар осы ауданда орналасқан.

Қауіптер

Тьер табиғи апаттарға осал. 1984 жылы қаланың солтүстігінде екі құлау орын алды: біреуі A89 тас жолы бойында, екіншісі Valleé des Usines аймағында. Тьерде жер сілкіністері де болуы мүмкін, ол 3-ші сейсмикалық аймаққа (орташа сейсмикалық белсенділік) жатады. Доре және Дуроль өзендерімен, сондай-ақ көптеген арналармен суға толы қалада су тасқыны жиі болады. Көптеген онжылдықтарда бір рет ерекше ауа райы байқалады, ал 1999 жылы қала орталығында күшті жел тіркелді. Табиғи қауіптерге қоса, қала адамның әрекетінен туындаған тәуекелдерге де ұшырайды. Дуроль өзеніндегі Мембрун тоғаны қала сыртынан шамамен бір километр қашықтықта орналасқан. 1999 жылы қалаға қарап тұрған тау, Маргеридес жартасының жанындағы орманды өртеп жіберген өртқосушылардың шабуылына ұшырады.

Парктер мен бақтар

Верден алаңында, Граммон көшесінде, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі француздық күш-жігерді еске түсіретін ескерткіш орналасқан. Лес-Жарден де-Сен-Жан ескі Тьер ауруханасы мен Дуроль өзенінің арасында жатыр. Ле Брейль паркі бұрынғы кемпинг болған; парктің төменгі бөлігінде киім ауыстыратын бөлмелер, душ қабылдау орындары және лагерьтік дәретханалар әлі көрініп тұр. Шассинь қамалында ағылшын стиліндегі ландшафтық бақ бар. Жергілікті жәрмеңке қыркүйектің үшінші аптасында Оранжерея паркі мен Ле Брейль паркі арасындағы саябақта өтеді. Тьер станциясының (Тьер бекеті) қарсы жағында шағын жасыл аймақ бар.

Қорғалатын аумақтар

Тьерді қоршаған табиғи аймақтар батыста Лимань жазығы, Доре аңғары (көбінесе Natura 2000 желісімен санатталған және қорғалатын), Ливрадои-Форц аймақтық табиғи паркі және Лимань жазығынан әрі Аувернь жанартаулары.

Қалалық жаңғыру

2002 жылы Тьерс Антонин Шастель алаңын, Сан-Хуан ауданын және Трансваал көшелерін жаңарту жобасын қолға алды.

Ежелгі дәуір

Тьерс Лезуға жалғастыратын римдік жолдың шығыс жағында орналасқан. Бұл жол бұрынғы 89-ұлттық жолдың бір бөлігі болған, қазір 2089-департаменттік жолға және 62-қосымша жолға айналды.

Орта ғасырлар

Қала 10-ғасырда Малфредтің (Овернь графының немересі) қамал мен шіркеу салдыру бұйрығымен негізделді, осылар Église Saint Genès de Thiers шіркеуіне айналды. 1371 жылы Тиер барониясы Лордтарға, кейін Бурбон герцогтарына өтті.

Француз төңкерісі

1791 жылы маусымда Людовик XVI-ның Вареннеге қашуынан кейін Тьерде контрреволюциялық қызметтерді басу басталды, ал 1793 жылы ақпанда дін қызметкерлеріне қарсы күшейіп, 1815 жылға дейін жалғасқан эмиграция толқынына әкелді. Революциялық бақылау комитеті 1793 жылдың 22 мамырында құрылғанмен, комитет өте активті болған жоқ; оның түрмесі қыркүйек айында ашылды. 1793 жылдың қазан айында Тьерде 49 адам тұтқындалды, олардың көпшілігі Воллор-Вилл және Сервант көтерілісіне қатысқандар еді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Тьер – 1944 жылдың 25 тамызында қару күшімен босатылған Пю-де-Дом департаментіндегі сирек қалалардың бірі, тіпті жалғыз болған қала. Шайқас 1944 жылдың 22 маусымында Францияға жіберілген және 29 маусымда Вишиге жеткен 400 сарбаздық SS Panzergrenadiers Training Battalion 18 жасағына қарсы болды. Әскерлер Тьер, Рандан, Сент-Йорр, Ле-Майет-де-Монтань қалаларында, сондай-ақ 103-ші FFI батальонының Франц-Тирерлер мен Партизандары (майор Андре Россиньоль басқаратын, "Pigeon" атымен танылған) және майор Роджер Белигаттың 104-ші батальоны (лақап аты "Ален Дерваль") арасында бөлінді. Виши режимі тағайындаған қала әкімі мен аудан әкімі FFI және неміс әскерлері арасында делдалдық қызмет атқарды.

Экономика

Тьер ас-су жабдықтарымен әйгілі, ал ескі аудандағы мұражай пышақ жасау тарихын көрсетеді. Ары қарай, өзен бойында 2009 жылы ашылған "Usine du May" өнеркәсіптік мұра мұражайы орналасқан. Зауыттардың ішінде Forges Gorce бар, олар жип арадан бастап комбайнға дейін ауыл шаруашылығы машиналарын үшін пышақтар жасайды.

Туризм

Тьерде жеті қонақ үй, алты қонақ бөлмесі, үш шағын үй және үш кемпинг бар. Туристік ақпараттық орталық қала орталығында Пиру қасарының табанында орналасқан.

Мұражайлар

Жапырақша музейінде тұрақты және уақытша көрмелер, сондай-ақ пышақ шеберлерінің жұмыстарының көрсетілімдері бар. Le Creux de l'enfer – ұлттық және халықаралық бағдарламалармен қазіргі заманғы өнер орталығы.

Ойын-сауық

Le Métro – қазіргі заманғы музыкаға арналған концерт залы. "Мулен-блю" – кабаре. Монако кинотеатры үш экранды және түрлі мазмұндағы фильмдер көрсетеді, ал жергілікті киноклуб әр ай сайын бір фильм ұсынады. Тьерс 1976 жылы Франсуа Трюффо түсірген "Шағын өзгеріс" фильмінде бейнеленген. Бұл журналист Клэр Шазал мен актер Зиннедин Суалемнің туған жері.

Фестивальдар

Жыл сайынғы Пампарина музыка фестивалі 1997 жылдан бері шілде айының бірінші демалыс күндері қала көшелерінде өткізіліп келеді. Халықаралық фестиваль 2016 және 2017 жылдары 45 000-нан астам адамды қамтыды. 1991 жылдан бері әр көктемде "Кутэлия" пышақ фестиваліне әлемнің түкпір-түкпірінен 100-ден астам қатысушы келеді. Фестивальте көрсетулер мен достық жарыстар ұйымдастырылады. 2012 жылдан бері әр желтоқсанда қала орталығында үш жерде Рождество жәрмеңкесі өткізіледі.

Демалыс және спорт

Тьерде үш стадион бар: төменгі қаладағы Антонин Шастель стадионы, жоғарғы қаладағы Гравельс стадионы және Илоа демалыс орталығындағы стадион. Орталық, Ауверньдегі ең ірісі, Natura 2000 желісінің және Ливрадои-Форе аймақтық табиғи паркінің құрамына кіреді.

Бауырлас қалалар

Тьер қаласы 1978 жылдан бері Англияның Бриджнорт қаласымен, ал 1986 жылдан бері Германияның Шробенхаузен қаласымен бауырлас қала болып келеді.