Кіріспе
Арахноидальды кисталар – мидың беті мен ми негізінің арасында немесе ми мен жұлынды қаптаған үш менингеальды қабаттың бірі – арахноидальды мембранада пайда болатын, арахноидальды жасушалар мен коллагенмен жабылған цереброспинальді сұйықтықтан құралған түзілімдер. Біріншілік арахноидальды кисталар туа біткен бұзылыс, ал екіншілік арахноидальды кисталар бас жарақаттарының немесе травмалардың салдарынан пайда болады. Басым көп жағдайда біріншілік кисталар нәресте кезінде басталады, бірақ көрінісі жасөспірім шаққа дейін кешігуі мүмкін. Балалардағы жасуша үсті аймағындағы кисталар бас дірілдеуі және иықтап басу сияқты белгілермен көрінеді, бұл құбылыс "қуыршақ басы синдромы" деп аталады. Бас ауруы. Бір зерттеуде ішкі мидағы арахноидальды кистасы бар пациенттердің 18%-ында ерекше белгілері жоқ бас ауруы анықталды. Осы жағдайлардың 75%-ында киста уақытша аймақта орналасқан. Тікелей аурулар. Егде жастағы пациенттерде (>80 жас) симптомдар созылмалы субдуральды гематомаға немесе қалыпты қысымдағы гидроцефалияға ұқсас:
* Ес нашарлауы
* Зәр ұстамау
* Дене жартысының қызметінің бұзылуы (гемипарез)
* Бас ауруы
* Тікелей аурулар
Pre senile dementia, a condition often associated with Alzheimer's disease
In elderly patients (>80 years old) symptoms were similar to chronic subdural hematoma or normal pressure hydrocephalus:
Dementia
Urinary incontinence
Hemiparesis
Headache
Seizures
Себептер
Арахноидальды кисталардың нақты себебі белгісіз. Зерттеушілердің пікірінше, арахноидальды кисталардың көпшілігі – даму ақаулары, арахноидальды мембрананың түсініксіз бөлінуінен немесе жыртылуынан туындайды. Кейбір жағдайларда, ортаңғы шұңқырда пайда болатын арахноидальды кисталар, төмен дамумен (гипоплазиямен) немесе уақытша бөлігінің қысылуымен бірге жүреді. Уақытша бөлік аномалиясының ортаңғы шұңқырдағы арахноидальды кисталардың дамуындағы нақты рөлі белгісіз. Кейбір жағдайларда, тұқым қуалайтын аурулар арахноидальды кисталармен байланысты. Арахноидальды кистаның кейбір асқынулары, жеңіл бас жарақатынан кейін киста зақымданғанда пайда болуы мүмкін. Травма циста ішіндегі сұйықтықтың басқа аймақтарға (мысалы, субарахноидтық кеңістікке) ағуына себеп болуы мүмкін. Циста бетіндегі қан тамырлары жыртылып, цистаға қан кетуі мүмкін (интрацистикалық геморрагия), оның көлемін ұлғайтады. Егер қан тамырлары цистаның сыртында қансаса, қан жиналуы (гематома) пайда болуы мүмкін. Интрацистикалық геморрагия және гематома жағдайында, адам бас сүйегіндегі қысымның арту белгілерін және жақын жердегі жүйке тінінің қысылу белгілерін сезінуі мүмкін. Кейбір ғалымдар арахноидальды кисталардың нағыз туа біткен жағдай екендігі, немесе оларды екіншілік кисталардан бөліп қарау керек пе деп пікірталас жүргізеді. Жақында жасалған зерттеулер КТ цистернографиясы арқылы арахноидальды киста мен субарахноидтық кеңістік арасындағы байланыстың өзгешеліктерін көрсетті. Арахноидальды киста сұйықтығы мен цереброспинальді сұйықтықтың бірнеше науқаста салыстырылуы химиялық құрамындағы айырмашылықтарды көрсетті. Арахноидальды кисталар Марфан синдромы, арахноидит немесе корпус каллозумның агенезі сияқты басқа аурулардың салдарынан да пайда болуы мүмкін.
Диагностика
Диагноз негізінен МРТ арқылы қойылады. Арахноидальды кисталар көбінесе басқа клиникалық себептермен жасалған МРТ сканерлеу кезінде кездейсоқ табылады. Іс жүзінде, симптоматикалық арахноидальды кистаны диагностикалау үшін симптомдардың болуы қажет, ал осы бұзылыспен күресетін көптеген адамдарда ешқашан симптомдар дамымайды. Арахноидальды кистасы бар пациентті бағалауда пайдалы қосымша клиникалық бағалау құралдарының бірі – минимикальды психикалық күй тестісі (MMSE), ол танымдық қабілетті бағалауға арналған қысқаша сұрақнамаға негіделген тест. Омыртқа арахноидальды кисталары экстрадуральды, интрадуральды немесе периневральды болуы мүмкін және радикулопатияға тән белгілер мен симптомдармен көрінеді. Арахноидальды кисталар салыстырмалы түрде симптомсыз немесе жайлап дамитын симптомдармен көрінуі мүмкін; осы себепті диагнозды анықтау көбінесе кешіктіріледі.
Эпидемиология
Арахноидальды кисталар халықтың 1,1%-ында кездеседі, оның ішінде еркектерге қатысты әйелдерге қарағанда 2:1 арақатынаста болады. Бұл кисталардың тек 20%-ы ғана белгілермен көрінеді, көбінесе екіншілік гидроцефалия салдарынан.