Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бракхиалды плекс зақымдануы (БПЗ), сонымен қатар брахиалды плексзия зақымдануы деп те аталады, – омыртқа миынан иыққа, қолға және алақанға сигналдарды жіберетін жүйкелер желісінің зақымдануы. Бұл жүйкелер бесінші, алтыншы, жетінші және сегізінші мойын (C5–C8) және бірінші кеуде (T1) омыртқалық жүйкелерінен басталады және кеуде, иық, қол мен алақанның бұлшық еттері мен терісін қамтамасыз етеді. Бракхиалды плекс зақымдануы иық жарақатынан (мысалы, шығу), ісіктерден, қабынудан немесе босандыру кезінде туындауы мүмкін. Босандыру кезіндегі зақымдану ауыр босану кезінде иық дистоциясынан туындаған механикалық зақымдану нәтижесінде пайда болады, бұл 1000 туудың 1-іне шамамен келеді. "Бракхиалды плекс бас пен иықтың бүйіріне биіктіктен құлау кезінде зақымдануы мүмкін, онда плекстің жүйкелері күшпен созылады. Бракхиалды плекс тікелей соққы, оқ жарақаты, қолды күшпен тарту немесе иық буынының шығуын түзету әрекеттерінен де зақымдануы мүмкін". Сирек кездесетін Парсонж-Тернер синдромы көзге көрінбейтін зақымданусыз, бірақ мүгедектікке әкелетін белгілермен брахиалды плекстің қабынуын тудырады.
A brachial plexus injury (BPI), also known as brachial plexus lesion, is an injury to the brachial plexus, the network of nerves that conducts signals from the spinal cord to the shoulder, arm and hand. These nerves originate in the fifth, sixth, seventh and eighth cervical (C5–C8), and first thoracic (T1) spinal nerves, and innervate the muscles and skin of the chest, shoulder, arm and hand. Brachial plexus injuries can occur as a result of shoulder trauma (e. g. dislocation), tumours, or inflammation, or obstetric. Obstetric injuries may occur from mechanical injury involving shoulder dystocia during difficult childbirth, with a prevalence of 1 in 1000 births. "The brachial plexus may be injured by falls from a height on to the side of the head and shoulder, whereby the nerves of the plexus are violently stretched. The brachial plexus may also be injured by direct violence or gunshot wounds, by violent traction on the arm, or by efforts at reducing a dislocation of the shoulder joint". The rare Parsonage–Turner syndrome causes brachial plexus inflammation without obvious injury, but with nevertheless disabling symptoms.
Механизм
Бракхиалды жүйке торының зақымдануы түрлі жағдайларда кездесуі мүмкін. Мұндай жағдайларға контактілік спорт түрлері, көлік апаттары және туу процесі жатады. Бұл тек бірнеше жиі кездесетін жағдай болғанымен, зақымдану сәтіндегі екі түрлі механизм өзгеріссіз қалады. Осы екі механизм – созу және күшті соққы.
Injury to the brachial plexus can happen in numerous environments. These may include contact sports, motor vehicle accidents, and birth. Although these are but a common few events, there is one of two mechanisms of injury that remain constant during the point of injury. The two mechanisms that can occur are traction and heavy impact.
Анатомия
Бракхиальды плекс перифериялық жүйке жүйесінің бір бөлігі болып табылатын омыртқалық жүйкелерден тұрады. Ол жоғарғы аяқ-қолдарды иннервациялайтын сезімдік және қозғалтқыш жүйкелерді қамтиды. Бракхиальды плекс соңғы төрт мойын жүйкесінен (C5-C8) және 1-ші кеуде жүйкесінен (T1) құралады. Бұл жүйкелердің әрқайсысы кішірек діңгектерге, бөлімдерге және бауларға бөлінеді. Латеральды бауға миокутандық жүйке және медиан жүйкесінің латеральды тармағы кіреді. Медиальды бауға медиан жүйкесінің медиальды тармағы мен шығанақ жүйкесі кіреді. Постериорлы бауға иық жүйкесі және радиалдық жүйке кіреді.
The brachial plexus is made up of spinal nerves that are part of the peripheral nervous system. It includes sensory and motor nerves that innervate the upper limbs. The brachial plexus includes the last four cervical nerves (C5 C8) and the 1st thoracic nerve (T1). Each of those nerves splits into smaller trunks, divisions, and cords. The lateral cord includes the musculocutaneous nerve and lateral branch of the median nerve. The medial cord includes the medial branch of the median nerve and the ulnar nerve. The posterior cord includes the axillary nerve and radial nerve.
Тракция
Тартылу күшті қозғалыс кезінде пайда болады және жүйкелердің тартылуын немесе кернеуін тудырады. Тартылудың екі түрі бар: төменге қарай және жоғарыға қарай. Төменге қарай тартылғанда, қолдың тартылуы мойын мен иықтың бұрышын кеңейтуге мәжбүрлейді. Бұл кернеу күшпен туындайды және ол қолқа плексінің жоғарғы түбірлері мен омыртқасын зақымдауы мүмкін. Жүйелік тамырдың үзілуінің екі механизмі бар: шеткі және орталық. Шеткі механизмде тартылу күші тамыршаға беріледі, бірақ қатал қабық тамыршаның зақымданбауымен бірге жыртылады, себебі қатал қабық тамыршадан гөрі аз серпімді. Жатыр мойнының миелографиясында псевдоменингоцеле көрініс беруі мүмкін. Ал орталық механизм арқылы бас пен мойын, сондай-ақ қолқа плексінің омыртқа түбірлері денедің қарсы жағына итеріледі, бұл жүйке түбірінің тікелей зақымдануына алып келеді, бірақ қатал қабық бұзылмайды. Мұндай жағдайда алдыңғы тамырлар артқы тамырларға қарағанда үзілуге бейім, сондықтан C8 және T1 жүйке тамырлары зақымдануға көбірек ұшырайды. Жүйелік тамырдың үзілуі зақымдану орнына қарай: пре- және постганглиондық зақымдануларға бөлінеді. Преганглиондық зақымдану кезінде сезім талшығы сезімдік ганглийдің жасушалық денесіне жалғасып тұрады, сондықтан сезім талшығының Валлер дегенерациясы болмайды, демек, омыртқалық жүйкенің дистальді бөлігінде сезімдік әрекет потенциалын анықтауға болады. Алайда, мұндай зақымдануға ұшырағандар зақымдалған жүйке тамырларының сезімін жоғалтады. Бұл жағдайда зақымдануды хирургиялық жолмен қалпына келтіру мүмкін емес, себебі жақын орналасқан жүйке тіндері тігуге тым қысқа. Постганглиондық зақымдануда сезімдік ганглийдің жасушалық денесі омыртқа жүйкесінен ажыратылады, бұл сезім талшығының Валлер дегенерациясына алып келеді. Осылайша, омыртқа жүйкесінің дистальді бөлігінде әрекет потенциалы анықталмайды. Алайда, хирургиялық жолмен жөндеуге болады, себебі жақын орналасқан жүйке тіндерінің тігуге жеткілікті ұзындығы бар. Бұл басқа анықталған қолқа плексі зақымдануларымен салыстырғанда өте сирек кездеседі. Осылайша, шеткі жүйке МРТ-нің болашағы (қолқа плексі зақымдануларын бейнелеуді қоса алғанда) диффузиялық салмақталған бейнелеуге, мысалы, диффузиялық тензорлық техникаларға негізделуі мүмкін, олардың клиникалық пайдасы зор және омыртқа миы мен қолқа плексінің 3D реконструкциясын жасауға мүмкіндік береді. Қолқа плексі зақымдануынан кейін бірнеше апта/ай өткен соң ЭМГ зерттеуі бұлшық еттің деиннервацияланғанын анықтауға қосымша ақпарат бере алады. Бұл зерттеулер ауыр, пайдаланушыға тәуелді және қалыпты мәндері жоқ, сондықтан оларға толығымен сенім артуға болмайды.
Traction occurs from severe movement and causes a pull or tension among the nerves. There are two types of traction: downward traction and upward traction. In downward traction there is tension of the arm which forces the angle of the neck and shoulder to become broader. This tension is forced and can cause lesions of the upper roots and trunk of the nerves of the brachial plexus. There are two mechanisms for root avulsion injury: peripheral and central mechanism. In peripheral mechanism, traction is transmitted to the rootlet, however dura mater will be torn with the rootlet intact because the dura is less elastic when compared to the rootlet. Pseudomeningocele can be shown on cervical myelography. On the other hand, through central mechanism, the head and neck is pushed along with the spinal roots of the brachial plexus to the opposite site of the body, leading to direct nerve root injury but the dura sheath remains intact. In this case, anterior roots are more prone than posterior roots for avulsion, thus the C8 and T1 nerve roots are more prone to injury. Root avulsion injury can be further divided based on the location of the lesion: pre and postganglionic lesions. In a preganglionic lesion, the sensory fibre remain attached to the cell body of the sensory ganglion, thus there is no wallerian degeneration of the sensory fibre, thus sensory action potential can still be detected at the distal end of the spinal nerve. However, those who get this type of lesion have sensory loss over the affected nerve roots. In this case, surgical repair of the lesion is not possible because the proximal nerve tissue is too short for stitching to be possible. For postganglionic lesions, the cell body of the sensory ganglion is detached from the spinal nerve, leading to wallerian degeneration of the sensory fibre. Thus, no action potential detected at the distal end of spinal nerve. However, surgical repair is possible because proximal nerve tissue has enough length for stitching. This is very low compared to the other identified brachial plexus injuries. Consequently, the future of peripheral nerve MR imaging (including imaging brachial plexus injuries) is likely to be based on diffusion weighted imaging, such as diffusion tensor techniques, which are of significant potential clinical utility and can enable the production of easily interpreted 3D reconstructions of the spinal cord and brachial plexus such as this. Several weeks/months after BPI, EMG examination can provide additional information about whether the muscle is denervated. These examinations are painful, highly user dependent and lack normal values so cannot be relied upon.
Жіктеу
Бракхиалды тікенектің зақымдануының ауырлығы жүйке зақымдануының түріне байланысты анықталады. Нейропраксия: жүйке зақымдануының ең жеңіл түрі. Бұл аксонның үздіксіздігін жоғалтпай, жүйке өткізгіштігін үзуді қамтиды. Қалпына келтіру Валлериандық дегенерациясыз жүзеге асады. Аксонометез: аксондардың дегенерациясын қамтиды, аксондардың бір-біріне байланысты жалғастығы мен миелин қабығы жоғалады, бірақ жүйкенің дәнекер тінінің құрылымы сақталады (капсулалық тіндер, эпиневрий және периневрий сақталады). Нейромезис: жүйке зақымдануының ең ауыр түрі, онда жүйке соққы, тартылу немесе жарақаттан толығымен үзіледі. Аксон ғана емес, оны қоршап тұрған байланыстық тіндер де үздіксіздігін жоғалтады. Нейротемзистің ең ауыр дәрежесі – толық үзілу, бірақ көптеген нейрометик жарақаттар жүйкенің толық үзілуіне әкелмейді, керісінше, периневрий және эндонеурийді, сондай-ақ аксондарды және олардың қабығын қамтитын жүйке құрылымының ішкі бұзылуын тудырады. Ол хирургиялық араласуды талап етеді, бірақ қалпына келу нәтижесі болжай алмайды. Соңғы кездегі және жиі қолданылатын жүйе, марқұм Сэр Сидней Сандерленд сипаттағандай, жүйке зақымдануын бес дәрежеге бөледі: бірінші дәреже – нейропраксия, Седдоннан кейін, онда миелин деп аталатын жүйке айналасындағы оқшаулау зақымданады, бірақ жүйкенің өзі сақталады, екіншіден бесінші дәрежеге дейін – зақымданудың ауырлығы артады. Бесінші дәрежелі жарақатта жүйке толығымен екіге бөлінеді. Жоғарыда аталған жаттығуларды жеңіл жарақаттан кейін қалпына келтіруге көмектесу үшін жасауға болады. Алайда, брахиалды тікенектің ауыр зақымдану жағдайында хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Жүйкелерді жөндеу, алмастыру және зақымды тудырған ісікті алып тастау арқылы функцияны қалпына келтіруге болады. Тағы бір маңызды фактор – психологиялық проблемалар науқастың мотивациясының төмендеуіне байланысты реабилитация процесін қиындатады. Денелік жағдайды өмір бойы жақсартумен қатар, науқастың психологиялық жағдайын да ескеру маңызды. Бұл депрессияға немесе бас жарақаттарының асқынуына әкелуі мүмкін.
The severity of brachial plexus injury is determined by the type of nerve damage. Neurapraxia: The mildest form of nerve injury. It involves an interruption of the nerve conduction without loss of continuity of the axon. Recovery takes place without wallerian degeneration. Axonotmesis: Involves axonal degeneration, with loss of the relative continuity of the axon and its covering of myelin, but preservation of the connective tissue framework of the nerve (the encapsulating tissue, the epineurium and perineurium, are preserved). Neurotmesis: The most severe form of nerve injury, in which the nerve is completely disrupted by contusion, traction or laceration. Not only the axon, but the encapsulating connective tissue lose their continuity. The most extreme degree of neurotmesis is transsection, although most neurotmetic injuries do not produce gross loss of continuity of the nerve but rather, internal disruption of the nerve architecture sufficient to involve perineurium and endoneurium as well as axons and their covering. It requires surgery, with unpredictable recovery. A more recent and commonly used system described by the late Sir Sydney Sunderland, divides nerve injuries into five degrees: first degree or neurapraxia, following on from Seddon, in which the insulation around the nerve called myelin is damaged but the nerve itself is spared, and second through fifth degree, which denotes increasing severity of injury. With fifth degree injuries, the nerve is completely divided. The exercises mentioned above can be done to help rehabilitate from mild cases of the injury. However, in more serious brachial plexus injuries surgical interventions can be used. Function can be restored by nerve repairs, nerve replacements, and surgery to remove tumors causing the injury. Another crucial factor to note is that psychological problems can hinder the rehabilitation process due to a lack of motivation from the patient. On top of promoting a lifetime process of physical healing, it is important to not overlook the psychological well being of a patient. This is due to the possibility of depression or complications with head injuries.
Оңалту
Бракхиалды тіртік зақымдалған адамдарда қалпына келтіру процесін жеңілдету үшін көптеген емдеулер бар. Жақсарулар баяу болады және оңалту процесі көп жылға созылуы мүмкін. Қалпына келу уақытын бағалау кезінде жарақаттың бастапқы диагнозы, жарақаттың ауырлығы және қолданылған емдеу түрлері сияқты көптеген факторларды ескеру қажет. Емдеудің кейбір түрлері: жүйке трансплантациясы, дәрі-дәрмектер, хирургиялық декомпрессия, жүйке ауыстыру, физиотерапия және еңбек терапиясы. Сонымен қатар, зерттеулер брахиалды тіртік зақымдалғаннан кейін жоғарғы аяқ-қолдың сезімді-қимылдық жетіспеушілігі тік күйдегі дене тепе-теңдігіне әсер етуі мүмкін екенін көрсетті. Тексерілген пациенттерде Берг тепе-теңдік шкаласы бойынша төмен балл, бір минут бойы бір аяқпен тұруда қиындықтар және дене салмағының таралуы зақымдалған жаққа қарай ығысқан. Пациенттерде де бағыттық тұрақтылық индексімен бағаланған дененің қозғалысындағы өзгергіштік жоғары болды. Бұл нәтижелер клиникалық қауымдастықты осы жағдайдың екіншік салдарының алдын алу және емдеу қажеттілігі туралы ескертеді. Модификацияланған шектеулі қозғалыс терапиясының (MCIMT) қосымша әсерінің тиімділігі туралы зерттеулерде MCIMT қозғалыс диапазонын және иық функциясын жақсартуға көмектесетіні және брахиалды тіртік зақымдалған балаларға функционалдық пайда әкелуге мүмкіндігі бар екені анықталды.
There are many treatments to facilitate the process of recovery in people who have brachial plexus injuries. Improvements occur slowly and the rehabilitation process can take up to many years. Many factors should be considered when estimating recovery time, such as initial diagnosis of the injury, severity of the injury, and type of treatments used. Some forms of treatment include nerve grafts, medication, surgical decompression, nerve transfer, physical therapy, and occupational therapy. A study has also shown that a sensory motor deficit in the upper limbs after a brachial plexus injury can affect the corporal balance in the vertical positioning. Examined patients had a lower score in the Berg balance scale, a greater difficulty in maintaining in the unipodal stance during one minute and leaned the body weight distribution to the side affected by the lesion. Patients also exhibited a greater variability in the postural oscillation, evaluated by the directional stability index. The results alert the clinical community about the necessity to prevent and treat secondary effects of this condition. In studies about the effectiveness of additional effect of modified constraint induced movement therapy (MCIMT), it was found that MCIMT helped improved the range of motion, shoulder function and it has the potential to promote functional gains for children with BPBI.
Эпидемиология
Бракхиалды плекс зақымдануы балалар мен ересектерде де кездеседі, бірақ балалардағы және ересектердегі БПИ-дің арасында айырмашылықтар бар.
Brachial plexus injury is found in both children and adults, but there is a difference between children and adults with BPI.
Ересектер
Солтүстік Америкада 1900 жылдары қолдың қозғалысын бақылайтын жүйке торының (брахиальды тікеме) зақымдану жиілігі шамамен 1,2% болды.
The prevalence of brachial plexus injuries in North American adults in the 1900s was about 1.2%.
Балалар
OBPP, сондай-ақ акушерлік брахиальды плекс шалдығы деп аталады, көбінесе жас балаларда кездеседі, әлемнің әртүрлі аймақтарындағы күтім деңгейі мен нәрестелердің орташа салмағына байланысты 1000 тірі туған нәрестеге шамамен 0,38-ден 1,56-ға дейін болады. Жаңа туған нәрестелерде брахиальды плекс зақымдануының қаупі туған кездегі салмақтың артуымен, вакуум көмегімен босанғанда және глюкозаны өңдей алмаумен байланысты.
OBPP, also known as obstetrical brachial plexus palsy, occurs primarily in young children at a rate of 0.38 to 1.56 per 1000 live births depending on the type of care and the average birth weight of infants in different regions of the world. Brachial plexus injury risks for newborns are increased with gained birth weight, birth delivery where a vacuum is assisted, and not being able to handle glucose.
Травматикалық жарақаттар
БПИ мотоцикл апаттары, спортпен айналысу немесе жұмыс орындаларында болған жарақаттар сияқты жарақаттардың 44%-дан 70%-ға дейін кездеседі. Мотоцикл апаттары сияқты ауыр жарақаттарда омыртқа миының түбірінен ажырау (авульсия) ең көп таралған жарақат түрі болып табылады (кем дегенде 1 түбірдің ажырауының көрсеткіші 72% шамасында). Көптеген жабық инфраклавикулярлы жарақаттар, әсіресе ішкі жауырылудан туындаған жарақаттар бастапқыда консервативті еммен шешіледі, бірақ деректер көрсетіп тұрғандай, көпшілігі сезімталдық функциясын қалпына келтіре алмайды, бірақ қозғалыс функциясының бір бөлігін қалпына келтіреді. Шамалы жарақаттарда, шеміршек тінінің қалыптасуында және нейропраксияда жақсару мүмкіндігі әртүрлі, бірақ спонтанды қалпына келуге байланысты жақсы болжам бар, функцияның 90-100% қалпына келеді.
BPI has shown to occur in 44% to 70% of traumatic injuries, such as motorcycle accidents, sporting activities, or workplace accidents. and with ihg injury injuries such as motorcycle accidents, root avulsion from the spinal cord is the most common pattern of injury (~72% prevalence of at least 1 root avulsion) Most closed infra clavicular injuries due to shoulder dislocation are managed non operatively initially and data shows that most fail to recover sensory function but recover some motor function. For milder injuries involving buildup of scar tissue and for neurapraxia, the potential for improvement varies, but there is a fair prognosis for spontaneous recovery, with a 90–100% return of function.