Кіріспе
Қарттарға, созылмалы аурулары немесе мүгедектігі бар адамдарға арналған қызметтер. Ұзақ мерзімді күтім (ҰМК) – созылмалы ауруы немесе мүгедектігі бар және ұзақ уақыт бойы өздеріне қамқорлық жасай алмайтын адамдардың медициналық және медициналық емес қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектесетін қызметтердің әртүрлі түрі. Ұзақ мерзімді күтім жеке және үйлестірілген қызметтерге бағытталған, ол тәуелсіздікті арттыруға, пациенттердің өмір сапасын жақсартуға және уақыт өте келе пациенттердің қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектеседі. Ұзақ мерзімді күтім көбінесе күтіп ұстау және арнайы білімі жоқ күтімді қамтиды, мысалы, киім киюге, тамақтандыруға, дәретханадан пайдалануға, тамақ дайындауға, функционалдық қозғалыстарға және қауіпсіз түрде дәретхананы пайдалануға көмектесу. Көбінесе Ұзақ мерзімді күтімге қарт жастағы адамдарға тән көптеген созылмалы ауруларды емдеу үшін білікті мамандардың қатысуымен медициналық көмек көрсету де кіреді. Ұзақ мерзімді күтім үйде, қоғамда, көмектесетін тұрғын үйлерде немесе қарттар үйінде ұсынылуы мүмкін. Ұзақ мерзімді күтім кез келген жастағы адамға қажет болуы мүмкін, бірақ ең көп қажеттілік көбінесе зейнеткерлерде болады.
Long term care (LTC) is a variety of services which help meet both the medical and non medical needs of people with a chronic illness or disability who cannot care for themselves for long periods. Long term care is focused on individualized and coordinated services that promote independence, maximize patients' quality of life, and meet patients' needs over a period of time. It is common for long term care to provide custodial and non skilled care, such as assisting with activities of daily living like dressing, feeding, using the bathroom, meal preparation, functional transfers and safe restroom use. Increasingly, long term care involves providing a level of medical care that requires the expertise of skilled practitioners to address the multiple long term conditions associated with older populations. Long term care can be provided at home, in the community, in assisted living facilities or in nursing homes. Long term care may be needed by people of any age, although it is a more common need for senior citizens.
Ұзақ мерзімді күтімнің шығындары
Жақында жасалған талдау көрсеткендей, 2012 жылы американдықтар қарттарға ұзақ мерзімді күтім көрсетуге 219,9 миллиард доллар жұмсаған. Қарттар үйіне жұмсалатын шығындар ұзақ мерзімді күтімге жұмсалатын шығындардың көп бөлігін құрайды, бірақ соңғы 25 жылда үйде және қоғамда күтімге жұмсалатын шығындардың үлесі артқан. АҚШ-тың федералды, штаттық және жергілікті басқару жүйелері жаңа үкіметаралық кедергілерге қарамастан, жаңғыртылған денсаулық сақтау мүмкіндіктерін құруды қолдады. АҚШ-тағы Medicaid және Medicare денсаулық сақтау жүйелері салыстырмалы түрде жас, 2015 жылы 50 жылдығын тойлады. «Денсаулық сақтауды қаржыландыру туралы шолу» (2000 жылдың күзі) бойынша, оның тарихы 1967 жылы Medicaid-ке жарамды балаларға (EPSDT) алғашқы және профилактикалық қызметтерді қамтамасыз ету мақсатында кеңейтуді, үйде және қоғамда көрсетілетін Medicaid жәрдемақыларын (бұрынғы HCBS қызметтері), Клинтон әкімшілігінің денсаулық сақтау демонстрацияларын (1115 нөмірлі бас тарту құқығы бойынша), сақтандырылмаған балалар мен отбасыларды қамту үшін SCHIP-тің жаңа дәуірін, HIV/СПИД жұқтырғандарға көрсетілетін көмекті, этникалық және нәсілдік ерекшеліктерге негізделген қызметтерді (мысалы, алушылар) қамтиды. Кейіннен «интенсивті тұрақты балалар» және «дәстүрлі емес амбулаториялық қызметтер» (мектептегі қызметтер, жартылай стационарлық емдеу, үйдегі емдеу және жағдайды басқару) қолданған басқарылатын күтім жоспарлары «мінез-құлық денсаулық сақтау жоспарларын» жасады. 2019 жылы АҚШ-та қарттар үйінде жеке бөлме үшін орташа жылдық шығын 102 200 долларға жетті. Көмектесетін тұрғын үйлердегі орташа жылдық шығын 48 612 долларды құрады. 44 апталық орташа есеп бойынша үйдегі денсаулық сақтаудың құны жылына 52 654 долларға бағаланды [Genworth 2019 Cost of Care Survey]. Қарттар үйінің бір жылдық орташа құны 401(k) немесе IRA шотында зейнеткерлікке жинаған көптеген отбасылардың жинаған ақшасынан асып түседі. Егер халықтағы қарт адамдардың үлесі 2040 жылға қарай шамамен 14%-ға дейін өссе, күтімшілердің қаржысына, сондай-ақ зейнеткерлерге арналған мекемелерге және қарттар үйлеріне зор жүк түседі, себебі сұраныс күрт артады. Қартаю кезеңіндегі таңдаудың кеңеюіне байланысты қарттарға арналған жаңа мүмкіндіктер (мысалы, қарттарға қарттардың көмектесуі, үйдегі көмекшілер), дәрігерлерді таңдауға шектеулер, көмектесетін тұрғын үйлер, мүгедектерге қолжетімділік көрсеткіштері бар зейнеткерлер қауымдастықтары және жаңа «өз үйінде қартаю» жоспарлары (мысалы, топтық үйде қартаю немесе ата-анасы қайтыс болғаннан кейін бауырластармен бірге үйге немесе қолдау көрсету қызметтеріне «көшу», зиякерлік және даму мүгедектері) пайда болады. Саяси тұрғыдан алғанда, 21-ші ғасырда ақы төленбеген отбасылық күтімнің құнына көңіл аударылды (2009 жылы AARP бағалауынша, 450 миллиард доллар), ал АҚШ үкіметтерінен үйдегі отбасы мүшелеріне күтім жасау шығындарын «өтеуге» сұраныс туды. Бұл қозғалыстың жұмыстағы феминистік тенденцияларға негізделген бөлігі басқа ауруханадан үйге, үйдегі денсаулық сақтау және мейірбикелерге, пайдаланушыға бағытталған қызметтерге және тіпті паллиативтік күтімге де қатысты. Американдық зейнеткерлер қауымдастығының қоғамдық саясат институты мәлімдегендей, үкіметтік Medicaid бағдарламасы Ұзақ мерзімді қызметтер мен қолдауды (LTSS) қаржыландырудың негізгі көзі болып саналады. Отбасылық қолдау және отбасылық күтім көрсетудегі жаңа тенденциялар, соның ішінде кішкентай балалар мен жас ересектерге, сондай-ақ 85 жастан асқандардың ұзақ өмір сүруіне байланысты Альцгеймер ауруының күрт өсуіне де әсер етеді.
Ұзақ мерзімді күтімді қаржыландыру
Әлемдегі үкіметтер ұзақ мерзімді күтімге қажеттілік артуына әртүрлі деңгейде және әртүрлі шаралармен жауап берді. Үкіметтердің бұл жауаптары, ішінара, ұзақ мерзімді күтім саласындағы мемлекеттік саясатты зерттеулерге негізделген, оған ерекше топтарды зерттеу, қызметтердің икемді үлгілері және өсіп келе жатқан шығындарды және жоғары жеке төлемдерді бақылауға бағытталған басқарылатын күтім үлгілері кіреді.
Еуропа
Батыс Еуропаның көптеген елдері ресми күтімді қаржыландыру механизмін құрды, ал Солтүстік және Континенталдық Еуропаның бірқатар елдерінде бейресми күтімді де, кем дегенде, жартылай қаржыландыру шаралары бар. Кейбір елдерде мемлекеттік қаржыландыру жүйесі көп жылдар бойы қолданылып келеді: Нидерланды 1967 жылы Ерекше медициналық шығындар заңын қабылдады, ал Норвегия 1988 жылы бейресми күтім көрсететін адамдарға муниципалитет төлемдерін жүзеге асыру үшін база құрды (кейбір жағдайларда оларды муниципалитет қызметкерлеріне айналдырып). Басқа елдер жақында ғана кең ауқымды ұлттық бағдарламаларды енгізді: мысалы, Франция 2004 жылы тәуелді егде жастағы адамдарға арналған арнайы сақтандыру қорын құрды, ал Португалия 2006 жылы ұзақ мерзімді күтімге мемлекеттік қаржыландырылатын ұлттық желі құрды. Кейбір елдер (Оңтүстік Еуропадағы Испания мен Италия, Орталық Еуропадағы Польша мен Венгрия) әлі де толыққанды ұлттық бағдарламаларды құрмады, олар сапасы мен орналасқан жеріне байланысты әртүрлі формалды қызметтердің фрагментті жиынтығымен біріктірілген бейресми күтім берушілерге сүйенеді. 1980 жылдары скандинавиялық елдердің кейбіреулері бейресми күтім көрсететін адамдарға төлемдер жасауды бастады, Норвегия мен Дания тұрақты үй күтімін ұсынатын туыстары мен көршілеріне тұрақты зейнетақымен толыққанды муниципалитет қызметкерлері болуға мүмкіндік берді. Финляндияда бейресми күтім көрсететін адамдар муниципалитеттерден зейнетақы төлемдерімен қоса, белгілі бір мөлшерде ақы алды. 1990 жылдары әлеуметтік медициналық сақтандыруы бар бірқатар елдер (1994 жылы Австрия, 1996 жылы Германия, 1999 жылы Люксембург) қызмет алушыларға ақшалай төлемдер жасауды бастады, олар осы қаражатты бейресми күтім көрсететін адамдарға төлеу үшін пайдалана алады. Әлеуметтік саясат профессоры Клэр Унгерсон, әлеуметтану профессоры Сьюзан Йендлмен бірге Еуропадағы ұлттық мемлекеттердегі (Австрия, Франция, Италия, Нидерланды, Англия, Германия) күтімге ақшалай төлемдер туралы есеп берді, сондай-ақ АҚШ-тың ("үй және қоғамдық күтім парадигмасы") салыстырмалы зерттеуін жүргізді. Бұған қоса, Ұлыбританияда, оның ішінде Шотландияда мүгедек балалары бар ата-аналар мен психикалық денсаулық мәселелері бар адамдар үшін тікелей төлем жүйелері әзірленді және іске асырылды. Бұл "денсаулық сақтау схемалары" күтімді тауарландыру мәселелері АҚШ және Канададағы жеке жоспарлауға және тікелей қаржыландыруға салыстырылды.
Канада
Канадада мекемелік ұзақ мерзімді күтім көрсету Канаданың денсаулық сақтау заңы бойынша аурухана және дәрігерлік қызметтер сияқты мемлекеттік сақтандырумен қамтылмайды. Ұзақ мерзімді күтім көрсету мекемелерін қаржыландыру провинциялар мен аумақтармен реттеледі, бұл ел бойынша ұсынылатын қызметтердің көлемі және шығындардың жабылуы тұрғысынан әртүрлі болады. Канада мен АҚШ денсаулық сақтау саласында шекаралас көршілер ретінде ұзаққа созылған қарым-қатынасқа ие; алайда, Канадада провайдерлер жеке практикада жұмыс істейтін, бірақ төлемді жеке адамдар немесе көптеген коммерциялық сақтандыру компаниялары емес, салық төлеушілер жүзеге асыратын ұлттық денсаулық сақтау жүйесі бар. Үй және қоғамдық қызметтерді дамыту кезінде екі елде де жекелендірілген қызметтер мен қолдаулар кең таралды. АҚШ жобаларына қатысты Канададағы сілтемелер АҚШ-тағы отбасылық қолдау бағдарламаларындағы қолма-қол ақшалай көмек бағдарламаларын, ерекше қажеттіліктері бар балаларға жеке және отбасылық қолдау көрсету аясында қамтыды. Керісінше, АҚШ-тың сол кезеңдегі денсаулық сақтау саласындағы бастамалары Медикейдтен бас тартуға, денсаулық сақтау демонстрацияларына және федералдық бағдарламалардан бөлек штаттық демонстрациялық қаражаттарды пайдалануға қатысты.
Америка Құрама Штаттары
Ұзақ мерзімді күтім әдетте отбасы мүшелері, Medicaid, ұзақ мерзімді күтімге арналған сақтандыру және Medicare-ді қоса алғанда, бірақ олармен шектелмейтін бірнеше көздерден қаржыландырылады. Бұлардың барлығына өз қаражатынан жұмсалатын шығындар кіреді, олар көбінесе адам жасы ұлғайған сайын медициналық көмекке қажеттілігі артып, үйде күтім алуға немесе зейнеткерлер үйіне түсуге мәжбүр болғанда таусылып бітеді. Көптеген адамдар үшін ұзақ мерзімді күтімге жұмсалатын шығындар – Medicaid арқылы қамтылуға дейінгі кезең, ол үшін мүліктің жоғалуы қажет. Жеке жинақтарды басқару және бюджеттеу қиын болуы мүмкін, көбінесе олар тез сарқылады. Жеке жинақтардан басқа, адамдар жеке зейнетақы шоты, Roth IRA, зейнетақы, жұмыстан босатылғандағы төлемдер немесе отбасы мүшелерінің қаражатына да сене алады. Бұл, по сути, белгілі бір талаптар орындалғаннан кейін адамға қолжетімді болатын зейнетақы пакеттері. 2008 жылы Medicaid және Medicare АҚШ-тағы ұзақ мерзімді күтімге жұмсалған ұлттық шығындардың шамамен 71% құрады. Ұзақ мерзімді күтімге жұмсалған ұлттық шығындардың 18% өз қаражатынан жұмсалған шығындарға, жеке ұзақ мерзімді күтімге арналған сақтандыру 7% құрады, ал қалған шығындар басқа ұйымдар мен мекемелер есебінен төленді. Сонымен қатар, зейнеткерлер үйінің 67% медициналық көмек алу үшін Medicaid-ке сенеді. Жеке ұзақ мерзімді күтімге арналған сақтандыру 2017 жылы 9,2 миллиард доллардан астам сомада жәрдемақы төледі және осы саясаттар бойынша талаптардың саны артуда. Бір адамға төленген ең ірі жәрдемақы 2 миллион доллардан астам құрады.
Medicaid – елдегі ұзақ мерзімді күтім нарығындағы маңызды ойыншылардың бірі, себебі жеке сақтандыру және Medicare зейнеткерлер үйлері сияқты қымбат ұзақ мерзімді күтім қызметтерін төлеуге шамасы келмейді. Мысалы, 2002 жылы Medicaid шығындарының 34% ұзақ мерзімді күтім қызметтеріне жұмсалды. Medicaid үйде және қоғамдағы арнайы топтарға бағытталған (Medicaid) жеке бағдарламалар арқылы жұмыс істейді, деинституционализация кезінде оларды қоғамға интеграциялауға, төмен кіріс деңгейіндегі адамдарға тікелей медициналық қызметтер көрсетуге (Affordable Care Act Health Care Exchanges арқылы тұрақталған), мекемелерді дамыту бағдарламаларына (мысалы, зиякерлік және даму мүкіндіктері шектеулі адамдарға арналған аралық күтім мекемелері) және мекемелердегі белгілі бір қызметтер немесе төсек-орындар үшін қосымша төлемдер (мысалы, зейнеткерлер үйлеріндегі төсек-орындардың 63% -дан астамы) кіреді. Medicaid сонымен қатар үйдегі дәстүрлі денсаулық сақтау қызметтерін қаржыландырады және ересектерге арналған күндізгі күтім қызметтерін төлейді. Қазіргі уақытта АҚШ-тың Medicaid және Medicare орталықтарында бұрын «сұр нарықта» болған қызметтерге қолжетімділікті жеңілдетуге бағытталған пайдаланушыға бағытталған опция бар. АҚШ-та Medicaid – мүліктің сарқылуынан кейін қарт адамдарға белгілі бір денсаулық сақтау қызметтерін және зейнеткерлер үйінде күтімді төлейтін мемлекеттік бағдарлама. Көптеген штаттарда Medicaid үйде және қоғамда ұзақ мерзімді күтім қызметтерінің кейбір түрлерін де төлейді. Құқықтық талаптар мен қамтылған қызметтер штаттар бойынша әртүрлі. Көбінесе, азаматтардың әлеуметтік көмек алу мүмкіндігі олардың табысына және жеке мүліктеріне байланысты. Medicaid-ке жарамды адамдар үйдегі денсаулық сақтау сияқты қоғамдық қызметтерге жарамды, бірақ үкіметтер ұзаққа созылған аурудан кейін өз үйлерінде қалуды қалаған қарттар үшін бұл опцияны жеткілікті қаржыландырмады, ал Medicaid шығындары негізінен АҚШ-тағы ауруханалық мейірбикелік индустриясы басқаратын зейнеткерлер үйіне арналған. Жалпы алғанда, Medicare ұзақ мерзімді күтім үшін ақы төлемейді. Medicare тек медициналық қажеттіліктерге байланысты мамандандырылған мейірбикелік мекемеге немесе үйдегі медициналық көмекке ғана ақы төлейді. Алайда, Medicare тіпті осы күтім түрлерін төлеу үшін белгілі бір талаптарды орындауы керек. Қызметтерді дәрігер тапсыруы керек және олар оңалту сипатына ие болуы тиіс. Medicare арнайы күтім мен біліктіліксіз күтім үшін ақы төлемейді. Medicare әдетте ауруханаға 3 күндік қабылдаудан кейін тек 100 білікті мейірбике күнін ғана қамтиды. 2006 жылы AARP жүргізген зерттеуде америкалықтардың көпшілігі ұзақ мерзімді күтіммен байланысты шығындар туралы білмейді және Medicare сияқты мемлекеттік бағдарламалардың төлейтін сомасын асыра бағалайды. АҚШ үкіметі депрессия заманындағыдай отбасы мүшелерінен күтімді күтуді жоспарлап отыр; алайда, AARP жыл сайын АҚШ-та қартаю үшін ұзақ мерзімді қызметтер мен қолдаулар (LTSS) туралы хабарлайды, соның ішінде үйде жеткізілетін тамақ (қарттар орталықтарынан) және отбасылық күтімшілерге төлем жасау бойынша әрекеттер. Ұзақ мерзімді күтімге арналған сақтандыру адамдардың мүлігінің сарқылуынан қорғайды және әртүрлі мерзімдік жәрдемақыларды қамтиды. Бұл сақтандыру түрі сақтандырылғандарды ұзақ мерзімді күтім қызметтерінің құнынан қорғауға арналған, ал саясаттар «тәжірибелік бағалау» арқылы анықталады және ауруға шалдығу ықтималы жоғары адамдар үшін жоғары сыйақылар тағайындалады. Қазіргі уақытта ұзақ мерзімді күтімге арналған сақтандыру жоспарларының бірнеше түрлері бар, соның ішінде дәстүрлі салыққа жататын, серіктестік жоспарлары (көптеген штаттар ұсынатын мүліктің сарқылуынан қорғауға мүмкіндік береді), қысқа мерзімді кеңейтілген күтім саясаты және гибридтік жоспарлар (өмірге немесе аннуитет саясаты, ұзақ мерзімді күтімге төлем жасауға мүмкіндік беретін қосымша шарттармен). Зейнеткерлер үйлерінің тұрғындарына мекеменің орналасқан жеріне байланысты Қызыл Крест өкілі сияқты белгілі бір заңдық құқықтар қарастырылған. Өкінішке орай, ұзақ мерзімді күтім алушыларға арналған мемлекеттік қаржыландыру көбінесе теріс пайдаланылады. The New York Times жаңадан қайта құрылған Нью-Йорк Medicaid бағдарламасындағы кемшіліктерді пайдаланатын ұзақ мерзімді күтімді ұсынатын кейбір компаниялар туралы мәлімдейді. Үкімет прогрессивті бақылауға қарсы тұрады, оған үздіксіз білім беру талаптары, өмір сапасының көрсеткіштерімен қоғамдық қызметтерді басқару, дәлелге негізделген қызметтер және жеке тұлға мен оның отбасының мүддесі үшін федералдық және штаттық қаражатты пайдаланудағы көшбасшылық кіреді. Кедей және қарт адамдар үшін ұзақ мерзімді күтімге қол жеткізу одан да қиын. Көбінесе, бұл адамдар «қосқа жарамды» деп саналады және олар Medicare және Medicaid-ке де жарамды. Бұл адамдар 2011 жылы денсаулық сақтауға жұмсалған 319,5 миллиард доллардың үлесін құрады.