Кіріспе

Американдық жазушы (1732–1758)

Эстер Эдвардс Бёрр (13 ақпан 1732 – 7 сәуір 1758) 1754 жылдың қазанынан бастап жеке күнделік жүргізіп, онда заманауи оқиғалар мен күнделікті өмірі туралы ой-пікірлерін жазды. Эстер Бёррдің күнделігі Америка тарихы мен әдебиетін зерттеуде маңызды дереккөз саналады, себебі ол АҚШ-тың кеш колониялық дәуірінде әйелдің күнделікті өмірін көрсетеді, алайда оның күнделігі 1984 жылға дейін толығымен жарияланбады. Ол сонымен қатар АҚШ-тың 3-ші вице-президенті Аарон Бёррдің анасы және Принстон университетінің президенті Аарон Бёррдың әйелі болды. Ол 1752 жылы, Массачусетс штатының батысындағы Стокбриджге көшкеннен кейін бір жыл өткен соң тұрмысқа шықты.

Жас шағы мен отбасы

Эстер Эдвардс Массачусетс шығанағының провинциясындағы Нортгемптон қаласында дүниеге келді, Сара (Пирпонт) Эдвардс пен Ұлы оянудың әйгілі уағыздаушысы Джонатан Эдвардстың он бір баласының үшіншісі болды. Эстер атасы мен әжесінің құрметіне осы есіммен аталыпты. Ол бастапқыда Нортгемптон қаласында өсті, бірақ Джонатан Эдвардс Нортгемптон шіркеуімен келіспей қалды, себебі Нортгемптонның Бірінші шіркеуі Джонатан Эдвардстың Иеміздің үстеліне қатысты ұстанымын өзгертуге келіспеді. Бұл оқиға 1751 жылы Эдвардс отбасының Массачусетс штатының Стокбридж шекаралық поселенісіне көшіп кетуіне әкелді, онда ол 1752 жылы Аарон Бёрр ағамен танысып, оған үйленді. Эдвардс отбасы балаларын Киелі кітапты оқып, діни ізгілікке тәрбиелегенімен, замандас мәдениетінің діни емес түрлерінен де хабардар етті. Мысалы, ата-анасы мақұлдаған жағдайда романдар оқуға рұқсат берілді, бірақ Джонатан Эдвардс әлі де қатаң әке болды. Эстер Эдвардс формальды білім алмады, бірақ үйде жақсы білім алды. Ата-анасы екеуі де оның жазу қабілетіне қызығушылық танытты. Осы қабілеті оның ересек өміріне көшті, ол досына жазған хаттардан тұратын күнделігінде көрініп тұрады. Эстер Бёрр Стокбридж және Нортгемптон шіркеулерінің мүшесі болды, кейін Ньюарк шіркеуіне қосылды. 1752 жылы Эстер Аарон Бёрр ағаға тұрмысқа шықты. Ол Нью-Джерси колледжінің (қазіргі Принстон университеті) президенті болған ол кісіден алғашқы және жалғыз үйлену ұсынысын алғанда он жеті жаста болды. 1754 жылы Эстердің Сары есімді қызы дүниеге келді, ал 1756 жылы ол АҚШ вице-президенті болған Аарон Бёрр кішіні дүниеге әкелді (1801–05). Неке бақытты болған сияқты. Дегенмен, Эстер достарын және жақын туыстарын қатты сағынды. Оның күйеуінің міндеттері оны жиі үйден алыс ұстады, ал Эстер университет президентінің әйелі және көрнекті дін қызметкері ретіндегі өз жауапкершіліктерін орындады. Эстер үй шаруасын басқарды және мектептің көптеген ғалымдарын үйіне шақырып, күйеуі мен қонақтарының дін тақырыбындағы әңгімелерін тыңдаудан ләззат алды. Осы күнделікті міндеттер оны соншалықты шаршатты, кейде достарына бір жол жазуға күші жетпейтін. Эстер Бёррдің қызы Сара бұрын Аарон кішінің және Сарының мектептегі тәлімгері болған, сондай-ақ Американың алғашқы құқық мектебінің негізін қалаушы Таппинг Ривке үйленді. Эстер Бёррдің ұлы Аарон АҚШ-тың үшінші вице-президенті болды (1801–05), ол 1804 жылы дуэльде Александр Гамильтонды өлтірді. Эстер қарапайым киім киіп, өзін "көп жұмыс істейтін үй шаруасымен айналысатын әйел" деп мақтан тұтты.

Күнделіктері

1704–1705 жылдары Сара Кембел Найт жазған бұрынғы күнделік сияқты, Эстер Бёррдің күнделігі де АҚШ-тың колониялық кезеңінің соңында әйелдің күнделікті өміріне көрінеді. Эстер Бёррдің күнделігін хаттар жинағы деп атауға болады, себебі ол дәстүрлі күнделік емес, жеке жазба ретінде емес, 1754 жылдан 1757 жылға дейін Бостондағы балалық шағының досы Сара Принспен алмасылған күнделікті хаттардан тұрады. Күнделікте Сара Принс Фиделия деп аталса, ал Сара Эстерді Бурриса деп атайды – бұл, әсіресе ол Аарон Бёрр ағасымен үйленгеннен кейін, оның тегіне сілтеме болуы мүмкін. Эстер өзінің айналасында болған қарапайым оқиғалар туралы жазды, бірақ кейде жалғыздық, күнделікті өмірдің қиындықтары және құлдық сияқты маңызды мәселелер туралы ойларын кездейсоқ айтатын. Эстер Бёррдің күнделігінің бірнеше басылымының болуы шатастыруға мүмкін. 1901 жылы Говард университетінің президенті Джеремая Ранкин «Эстер Бёррдің күнделігі» деп аталған кітап жариялады, бірақ ол шын мәнінде Эстердің өмірі туралы көркем әңгіме. Эстер Бёррдің күнделігі 1984 жылы ғана Кэрол Ф. Карлсен мен Лори Крампэкердің толық басылымымен жарық көрді, бірақ бұл кітап қазір басылмайды және жақсы жағдайда көшірмесін табу өте қиын.

Өлім

Әкесі Джонатан Эдвардстың (колледж президенті лауазымында Буррдың орнын басу үшін Принстонға келген, 1758 жылдың 22 наурызында шешекке қарсы егуден кейін асқынулар салдарынан қайтыс болған) кенеттен қайтыс болғаннан кейін, шамалы екі апта өткен соң Эстер ауырып, 1758 жылдың 7 сәуірінде "бірнеше күндік аурудан" кейін көз жұмды. Ол қызумен ауырады, бұл жақында жасаған шешек егуімен байланысты болмаған сияқты, содан кейін қатты бас ауруы мен санасы шатасуы пайда болды. Оның әпкесі Сараның айтуынша, бұл ауру оның әпкесі Ершаның қайтыс болған кездегі тез қызбасына ұқсас болған. Эстердің өлімінен кейін оның Аарон мен Сара Берр деген екі баласы жетім қалды. Бурр мен оның әпкесі бай анасының інісі Тимоти Эдвардспен тығыз, көп адам тұратын жерде тұруға кетті. Аарон Берр ағасы 1757 жылдың қыркүйек айында қайтыс болған. Ал оның анасы Сара Эдвардс 1758 жылдың қазан айында көз жұмды. Эстер, Эдвардс отбасының қалған мүшелерімен бірге Нортгемптондағы Бридж-стрит зиратына жерленді. 1758 жылдың 7 сәуірінде Принстон қаласында Эстердің қайтысынан кейін Сара Принс оның өліміне шыдай алмады, өйткені ол "Менің осы дүниедегі барлық көмекке деген сенімім кетті" және "[Эстер] маған көздің қарашығындай жақын болды, ол менің барлық қайғы-қасіретімді біліп, сезінді" деп өзінің жеке күнделігіне жазды.

Театр және кино

Аарон Бёрр-младший Лесли Одом-младший ойнаған "Гамильтон" атты Бродвей шоуында бейнеленеді. Мюзиклдің бірінші жартысында Аарон Бёрр Эстерді екі рет еске алады. "Wait For It" әні кезінде Эстерді әйел ансамбль мүшесі сомдайды. Аарон Бёрр рөлін ойнаған Лесли Одом-младший "Анасы гений еді" деген жолды айтқаннан кейін, "Олар (Эстер Эдвардс Бёрр және Аарон Бёрр-ағасы) қайтыс болғанда ешқандай тапсырма қалдырмады, тек сақтауға мұра қалдырды" деп ән салады, бұл олар Аарон Бёрр-младшийге өлімі алдында ештеңе айтпағанын білдіреді. Эстер "Aaron Burr, Sir" әнінде де қысқаша айтылады.