Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Үндістанның тамил әулеті – Шола әулеті.
Tamil dynasty of South India the Chola Dynasty
Шола әулеті – Оңтүстік Үндістаннан шыққан тамил әулеті. Өзінің гүлденген кезеңінде, ол кеңістігі зор теңіз империясы болған Шола империясын басқарды. Шола туралы ең ерте мәліметтер Маурья империясының Ашока патшасы тұсындағы б.з.б. 3 ғасырға жататын жазбаларда кездеседі. Шола империясы ортағасырлық Шолалардың 9 ғасырдың ортасында билік құрған кезінде өзінің ең биік деңгейіне жетіп, империализмді қамтамасыз етті. Тамилакамның үш билеуші әулетінің бірі – Чера және Пандиямен бірге, Шола әулеті 13 ғасырға дейін түрлі аймақтарды басқарып келді. Шолалардың негізгі өңірі – Кавери өзенінің құнарлы аңғары. Олар билігінің шарықталу кезеңінде, 9 ғасырдың екінші жартысынан 13 ғасырдың басына дейін, айтарлықтай үлкен аумақты биледі. Олар Тунгабхадра өзенінің оңтүстігіндегі Үндістан түбегін біріктіріп, 907 жылдан 1215 жылға дейін үш ғасыр бойы бір мемлекет ретінде сақтап қалды. Раджараджа I және оның ізбасарлары – Раджендра I, Раджадхираджа I, Раджендра II, Вирараджандра және Кулотунга Чола I басшылығымен империя Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы әскери, экономикалық және мәдени күшке айналды.
The Chola dynasty was a Tamil dynasty originating from southern India. At its height, it ruled over the Chola Empire, an expansive maritime empire. The earliest datable references to the Chola are from inscriptions dated to the 3rd century BCE during the reign of Ashoka of the Maurya empire. The Chola empire was at its peak and achieved imperialism under the Medieval Cholas in the mid 9th century CE. As one of the Three Crowned Kings of Tamilakam, along with the Chera and Pandya, the dynasty continued to govern over varying territories until the 13th century CE. The heartland of the Cholas was the fertile valley of the Kaveri River. They ruled a significantly larger area at the height of their power from the latter half of the 9th century till the beginning of the 13th century. They unified peninsular India south of the Tungabhadra River and held the territory as one state for three centuries between 907 and 1215 CE. Under Rajaraja I and his successors Rajendra I, Rajadhiraja I, Rajendra II, Virarajendra, and Kulothunga Chola I, the empire became a military, economic and cultural powerhouse in South Asia and Southeast Asia.
Шығу тегі
VII ғасырға дейінгі Чолалар туралы жазба деректер өте аз. Алғашқы Чолалар туралы негізгі ақпарат көздері Сангам дәуірінің (б.з.д. 600 жыл) ежелгі тамил әдебиеті, ауызша дәстүрлер, діни мәтіндер, храмдар мен мыс тақта жазулары болып табылады. Кейінгі ортағасырлық Чолалар да ұзақ және ежелгі тектілігін мәлімдеді. Чолалар Ашока жарлықтарында (б.з.д. 273–232 жылдар) Маурия империясының оңтүстіктегі көршілерінің бірі ретінде айтылады (Ашоканың үлкен тас жарлығы №13), олар Ашокаға бағынбағанмен, онымен достық қарым-қатынаста болған. Эритрея теңізінің саяхатнамасында (Periplus Maris Erythraei) және география ғалымы Птолемейдің сәл кейінірек жазған еңбегінде Чола елінің, қалаларының, порттарының және саудасы туралы қысқаша мәліметтер бар. V ғасырда жазылған буддалық мәтін – Махавамса, б.з.д. I ғасырында Шри-Ланка тұрғындары мен Чолалар арасындағы бірнеше қақтығыстарды баяндайды. Көпке тараған пікір бойынша, Чола – Чера және Пандия сияқты, ежелгі заманнан келе жатқан билеуші әулеттің немесе рудың аты. Түсіндіруші Паримелажагар былай деді: «Ежелгі тектілігі бар адамдардың (Чола, Пандия және Чера сияқты) қайырымдылығы, олардың қаражаты азайғанмен, мәңгілікке жомарт». Чолалардың басқа да атаулары: Чода, Килли (கிள்ளி), Валаван (வளவன்), Сембиян (செம்பியன்) және Ценни. Килли, мүмкін, тамил тіліндегі «кил» (கிள்) сөзінен шыққан, ол «қазу» немесе «бөлу» мағынасын білдіреді және жер қазушы немесе жермен жұмыс істейтін адам туралы түсінік береді. Бұл сөз көбінесе Недункилли, Наланкилли сияқты ертедегі Чола есімдерінің құрамдас бөлігі болып табылады, бірақ кейінірек қолданылудан тоқтатылады. Валаван, ең болжамды, «валам» (வளம்) – құнарлылықпен байланысты және құнарлы елдің иесі немесе билеушісі дегенді білдіреді. Сембиян – Шибидің ұрпағы, ол ертедегі Чола аңыздарында көгершіннің бүркіттің қуылуынан құтылуы үшін өзін құрбан еткен аңыздық батыр. Бұл оқиға буддизмнің жатак әңгімелеріндегі Сиби Джатаканың мазмұнын құрайды. Тамил тілінде Чола сөзі «соази» немесе «саэй» дегенді білдіреді, ол жаңадан құрылған мемлекетті білдіреді. Тамил тілінде Ценни сөзі «бас» дегенді білдіреді.
There is very little written evidence for the Cholas before the 7th century CE. The main sources of information about the early Cholas are ancient Tamil literature of the Sangam period ( 600 BCE), oral traditions, religious texts, temple and copperplate inscriptions. Later medieval Cholas also claimed a long and ancient lineage. The Cholas are mentioned in Ashokan Edicts (inscribed 273 BCE–232 BCE) as one of the Mauryan empire's neighbours to the South (Ashoka Major Rock Edict No.13), who, thought not subject to Ashoka, were on friendly terms with him. There are also brief references to the Chola country and its towns, ports and commerce in the Periplus of the Erythraean Sea (Periplus Maris Erythraei), and in the slightly later work of the geographer Ptolemy. Mahavamsa, a Buddhist text written down during the 5th century CE, recounts several conflicts between the inhabitants of Sri Lanka and Cholas in the 1st century BCE. A commonly held view is that Chola is, like Chera and Pandya, the name of the ruling family or clan of immemorial antiquity. The annotator Parimelazhagar said: "The charity of people with ancient lineage (such as the Cholas, the Pandyas and the Cheras) are forever generous despite their reduced means". Other names in common use for the Cholas are Choda, Killi (கிள்ளி), Valavan (வளவன்), Sembiyan (செம்பியன்) and Cenni. Killi perhaps comes from the Tamil kil (கிள்) meaning dig or cleave and conveys the idea of a digger or a worker of the land. This word often forms an integral part of early Chola names like Nedunkilli, Nalankilli and so on, but almost drops out of use in later times. Valavan is most probably connected with "valam" (வளம்) – fertility and means owner or ruler of a fertile country. Sembiyan is generally taken to mean a descendant of Shibi – a legendary hero whose self sacrifice in saving a dove from the pursuit of a falcon figures among the early Chola legends and forms the subject matter of the Sibi Jataka among the Jataka stories of Buddhism. In Tamil lexicon Chola means Soazhi or Saei denoting a newly formed kingdom, in the lines of Pandya or the old country. Cenni in Tamil means Head.
Тарих
Чолалар тарихы төрт кезеңге бөлінеді: Сангам әдебиетіндегі ерте Чолалар, Сангам Чолаларының құлдырауы мен Виджаялая (шамамен 848 ж.) басшылығымен империялық ортағасырлық Чолалардың өркендеуі арасындағы үзіліс, Виджаялая әулеті және соңында 11-ші ғасырдың үшінші тоқсанында Кулотунга Чола I-нің кешіккен Чола әулеті.
The history of the Cholas falls into four periods: the Early Cholas of the Sangam literature, the interregnum between the fall of the Sangam Cholas and the rise of the Imperial medieval Cholas under Vijayalaya (c. 848), the dynasty of Vijayalaya, and finally the Later Chola dynasty of Kulothunga Chola I from the third quarter of the 11th century.
Алғашқы чолалар
Алғашқы Чола патшалары туралы нақты мәліметтер Сангам әдебиетінде кездеседі. Ғалымдар бұл әдебиет біздің заманымызға дейінгі соңғы ғасырлар мен біздің заманымыздың басындағы ғасырларға жатады деген пікірде. Бұл әдебиеттің ішкі хронологиясы әлі толық анықталған жоқ, сондықтан қазіргі таңда осы кезеңнің тарихын байланыстырып баяндау мүмкін емес. Онда патшалардың, ханзадалардың есімдері және оларды мақтаған ақындар туралы жазбалар бар. Сангам әдебиетінде Чола патшалары туралы аңыздар да сақталған. Бұл аңыздар Кавери өзенін құлшылық арқылы пайда болдырған, дана Ағастьяның замандасы болған Чола патшасы Кантаман туралы айтады. Сангам әдебиетінде екі Чола патшасы есімдері ерекше көзге түседі: Карикала және Коценганан. Олардың мұрагерлік тізбегін анықтаудың, сондай-ақ олардың бір-бірімен және сол дәуірдегі басқа ханзадалармен қарым-қатынасын белгілеудің нақты жолдары жоқ. Орайур (қазіргі Тиручирапаллинің бір бөлігі) олардың ең ежелгі астанасы болған. Каверипатиннам да Чолалардың ерте замандағы астанасы ретінде қызмет еткен. Махавамсада Чола ханзадасы Еллаланның біздің заманымызға дейінгі 235 жылы Майсур әскерінің көмегімен Шри-Ланканың Раджарата патшалығына шабуыл жасап, оны бағындырғаны айтылады.
The earliest Chola kings for whom there is tangible evidence are mentioned in the Sangam literature. Scholars generally agree that this literature belongs to the late centuries before the common era and the early centuries of the common era. The internal chronology of this literature is still far from settled, and at present a connected account of the history of the period cannot be derived. It records the names of the kings and the princes, and of the poets who extolled them. The Sangam literature also records legends about mythical Chola kings. These myths speak of the Chola king Kantaman, a supposed contemporary of the sage Agastya, whose devotion brought the river Kaveri into existence. Two names are prominent among those Chola kings who feature in Sangam literature: Karikala and Kocengannan. There are no sure means of settling the order of succession, of fixing their relations with one another and with many other princelings of around the same period. Urayur (now a part of Thiruchirapalli) was their oldest capital. Kaveripattinam also served as an early Chola capital. The Mahavamsa mentions that a Chola prince known as Ellalan, invaded the Rajarata kingdom of Sri Lanka and conquered it in 235 BCE with the help of a Mysore army.
Билік аралығы
Сангам дәуірінің соңынан (шамамен 300 ж.) пандиялар мен паллавтардың Тамил елін билегеніне дейінгі шамамен үш ғасырлық ауысу кезеңі туралы көп ақпарат жоқ. Белгісіз әулет – Калабхралар Тамил елін басып алып, сол кездегі патшалықтарды ығыстырып, билік жүргізді. Олар 6 ғасырда Паллава және Пандия әулеттерімен ауыстырылды. Тамил жерінде бұдан кейінгі үш ғасырдағы чолалардың тағдыры туралы аз мәлімет бар. Чолалар осы құлдырау кезінде тамил жерінен дерлік толығымен жоғалып кетті, бірақ олардың бір тармағын біздің заманымыздың V ғасырының соңында Раяласемада – Телугу чолаларында кездестіруге болады, олардың патшалығын біздің заманымыздың VII ғасырында Юань Чван еске алады. Калабхралардың басып кіруіне және Паллавалардың күшінің артуына байланысты, чолалар өздерінің туған жері Урайюрдан Телугу еліне көшіп, кем дегенде 540 жылдан бері Паллавалардың бастықтары ретінде билік жүргізіп келеді. Ренати Чола, Поттапи Чола, Неллоре Чола, Веланати Чола, Наннуру Чола, Кондидела Чола сияқты бірнеше Телугу Чола әулеттері болды және олардың ежелгі Тамил патшасы Карикала Чоладан тарағанын мәлімдеді. Чолалар Паллавалар мен Пандияларды құлатып, өздерінің әулетін тәуелсіз билеушілер ретінде қайта орнату үшін тоғызыншы ғасырдың екінші ширегінде Поттапи Чола әулетіне жататын Виджаялая Чоланың таққа отыруын күтуге мәжбүр болды. Таңжавур маңында табылған жазулар бойынша, Таңжавур патшалығы үш ғасыр бойы Мутхарайярлар / Мутуражалардың билігінде болды. Олардың билігін 848 және 851 жылдар аралығында Іланго Мутараярдан Таңжавурды басып алған Виджаялая Чола аяқтады. Эпиграфия және әдебиеттер осы ұзақ кезеңде патшалар әулетінің өзгеруіне бірнеше көзқарас ұсынады. Чолалардың билігі ең төменгі деңгейге жеткенде және солтүстіктегі Пандиялар мен Паллавалардың билігі артып, олар осы әулетті өздерінің сәтті бәсекелестерінің қамқорлығын іздеуге мәжбүр етті. Күші азайғандарына қарамастан, Пандиялар мен Паллавалар Чола ханшайымдарын некеге алды, мүмкін, олардың беделін құрметтегендіктен. Бұл кезеңдегі көптеген Паллава жазуларында олардың Чола елінің билеушілерімен шайқасқандары айтылған.
There is not much information about the transition period of around three centuries from the end of the Sangam age (c. 300) to that in which the Pandyas and Pallavas dominated the Tamil country. An obscure dynasty, the Kalabhras invaded Tamil country, displaced the existing kingdoms and ruled during that time. They were displaced by the Pallava dynasty and the Pandyan dynasty in the 6th century. Little is known of the fate of the Cholas in Tamil land during the succeeding three centuries. The Cholas disappeared from the Tamil land almost completely in this debacle, though a branch of them can be traced towards the close of the fifth century CE in Rayalaseema—the Telugu Cholas, whose kingdom is mentioned by Yuan Chwang in the seventh century CE. Due to Kalabhra invasion and the growing power of Pallavas, Cholas migrated from their native land Uraiyur to Telugu country and ruled from there as chieftains of Pallavas at least since 540 CE. Several Telugu Chola families like Renati Cholas, Pottapi Cholas, Nellore Cholas, Velanati Cholas, Nannuru Cholas, Kondidela Cholas existed and claimed descent from ancient Tamil king Karikala Chola. The Cholas had to wait for another three centuries until the accession of Vijayalaya Chola belonging to Pottapi Chola family in the second quarter of the ninth century to re establish their dynasty as independent rulers by overthrowing Pallavas and Pandyas. As per inscriptions found in and around Thanjavur, Thanjavur kingdom was ruled by Mutharaiyars / Muthurajas for three centuries. Their reign was ended by Vijayalaya Chola who captured Thanjavur from Ilango Mutharaiyar between 848 and 851 CE. Epigraphy and literature provide a few glimpses of the transformations that came over this line of kings during this long interval. It is certain that when the power of the Cholas fell to its lowest ebb and that of the Pandyas and Pallavas rose to the north and south of them, this dynasty was compelled to seek refuge and patronage under their more successful rivals. Despite their reduced powers, the Pandyas and Pallavas accepted Chola princesses in marriage, possibly out of regard for their reputation. Numerous Pallava inscriptions of this period mention their having fought rulers of the Chola country.
Императорлық чолалар
Шола империясы 848 жылы Виджаялая, ертедегі Чолалардың ұрпағы, құрған. Чола әулеті билігі мен ықпалының ең биік сатысына 11 ғасырда жеткен. Екінші Чола патшасы Адития I Паллава әулетін және Пандия әулетін жеңіп, Тондаимандалам мен Конгу Надуды басып алды. Кейіннен Адитяның ұлы I Парантака Валла шайқасында Раштракута әулетін жеңіп, Пандияларды да жеңді. Раджараджа I және Раджендра I әулетін өзінің императорлық мемлекетіне дейін кеңейтіп, Бенгал шығанағында ықпалды империя құрды. Брихадеесваар ғибадатханасы да осы дәуірде салынған. Раджендра I Одишаны және Бенгалияның Пала әулетін басып алды және Солтүстік Үндістанның Ганг өзеніне жетті. Раджендра Чола I Солтүстік Үндістандағы жеңістерін атап өту үшін Гангаиконда Чолапурам деп аталатын жаңа астана салды. Раджендра Чола I Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Шривиджая патшалығына табысты шабуыл жасады, бұл сол империяның құлдырауына әкелді. Сонымен қатар, ол Шри-Ланканың Раджарата патшалығын басып алуды аяқтады және 1016, 1033 және 1077 жылдары Қытайға үш дипломатиялық миссия жіберді. Сатьяшрая мен Сомешвара I-нің қол астындағы Батыс Чалукия империясы Чола билігінен уақыт өте келе, негізінен Венги патшалығындағы Чола ықпалына байланысты, құтылуға тырысты. Батыс шалукиялар Чола императорларымен соғысуға бірнеше рет сәтсіз әрекет жасады, 1118 және 1126 жылдар аралығында Венги аумақтарын қысқа уақытқа басып алуды және VI Викрамадития ханзадасымен одақтасты. Чолалар батыс Декандағы шалукияларды соғыста жеңіп, үнемі табысты басқаруға қол жеткізді, оларға алым-салық төлеп. 1149 жылы Дхарварды Солтүстік Орталық Карнатакадағы Хойсалалар Вишнуварданның қол астында басып алған кезде, ол өзінің ұлы Нарсимма I-мен бірге Хойсала астанасы Дварасамудрада 1149 жылы орналасқан, ал Калачурилер шамамен 1150-1151 жылдар аралығында 35 жылдан астам уақыт бойы Чалукия астанасын басып алған кезде, Чалукия патшалығы тарыла бастады. Куллотунга Чола III қол астындағы Чолалар Чола монархының күйеу баласы Вера Баллала II қол астындағы Хойсалаларға көмектесу арқылы Чалукиялардың таратылуына ықпал етті және 1185 және 1190 жылдар аралығында Сомешвара IV-мен бірқатар соғыстарда Батыс Чалукияларды жеңді. Соңғы шалукий патшасының аумағына бұрынғы шалукий астаналары Бадами, Маняхета немесе Кальяни кірмеген. Бұл 1135-1140 жылдардан бері тек атаумен ғана болған шалукия билігінің түпкілікті ыдырауы болды. Бірақ Чолалар 1215 жылға дейін тұрақты болды, Пандия империясы оларды сіңіріп алды және 1279 жылы өмір сүруін тоқтатты. Екінші жағынан, 1150 жылдан 1280 жылға дейін Пандиялар Чолалардың ең қатал қарсыластарына айналды және олардың дәстүрлі аумақтарына тәуелсіздік алуға тырысты. Осылайша, бұл кезеңде Чолалар мен Пандиялар арасында үнемі соғыс жүрді. Сонымен қатар, Чолалар Калинганың шығыс Гангтармен үнемі соғысып тұрды. Сонымен қатар, Чоланың қорғауында Венгилер өз бетімен дербес болды. Чолалар бүкіл шығыс жағалауында өздерінің феодаторлық иеліктерімен, Веланати, Неллор және т.б. телугу чолаларымен билік құрды. Бұл феодаторлық мемлекеттер чолаларға шалукияларға қарсы сәтті жорықтарында әрдайым көмектесіп, Каннада патшалықтарына алым-салық төлеген. Сонымен қатар, чолалар Шри-Ланканың Рохана патшалығынан шыққан Сингал патшаларымен үнемі соғысып, олар Раджаратаның чолалық билігін құлатуға және аралды біріктіруге бірнеше рет тырысты. Бірақ кейіннен Чол патшасы Кулотунга I келгенге дейін Чолдар бұл аймақты қатты бақылап отырды. Осындай жағдайлардың бірінде Чола патшасы Раджадхираджа Чола II Сингалалықтарды жеңе алды, оларға олардың дәстүрлі одақтасы, бес пандиялық княздер конфедерациясы көмектесті және Чола билігімен Раджаратаны бақылауға алды. Оның мұрагері, соңғы ұлы чола монархы Кулотунга III Шри-Ланка мен Мадурайдың Раджарата аймағындағы көтерілістер мен тәртіпсіздіктерді басу арқылы чола аумақтарын нығайтады. Ол сондай-ақ, Карувурда Вера Баллала II-нің қол астында шайқасқан Хойсала генералдарын жеңді. Сонымен қатар, ол Тамил еліндегі дәстүрлі аумақтарды, Шығыс Гангвади, Драксарама, Венги және Калинганы ұстап тұрып қалды. Алайда, Вера Баллала II-ді жеңгеннен кейін, Кулотунга Чола III Баллаланың Чола ханшайымына үйлену арқылы онымен некелік одаққа кірді, бұл Кулотунга Чола III-дің Хойсалалармен қарым-қатынасын жақсартты.
The Chola Empire was founded in 848 CE by Vijayalaya, a descendant of Early Cholas. The Chola dynasty was at the peak of its influence and power during the 11th Century Through their leadership and vision, Chola kings expanded their territory and influence. The second Chola King, Aditya I, defeated the Pallava dynasty and Pandyan dynasty capturing Tondaimandalam and Kongu Nadu. Later Aditya's son Parantaka I defeated the Rashtrakuta dynasty in the battle of Vallala and also defeated the Pandyas. Rajaraja I and Rajendra I would expand the dynasty to its imperial state, creating an influential empire in the Bay of Bengal. The Brihadeeswarar Temple was also built in this era. Rajendra I conquered Odisha and Pala dynasty of Bengal and reached the Ganges river in north India. Rajendra Chola I built a new capital called Gangaikonda Cholapuram to celebrate his victories in northern India. Rajendra Chola I successfully invaded the Srivijaya kingdom in Southeast Asia which led to the decline of the empire there. He also completed the conquest of the Rajarata kingdom of Sri Lanka and sent Three diplomatic missions were sent to China in 1016, 1033, and 1077. The Western Chalukya empire under Satyashraya and Someshvara I tried to wriggle out of Chola domination from time to time, primarily due to the Chola influence in the Vengi kingdom. The Western Chalukyas mounted several unsuccessful attempts to engage the Chola emperors in war, and except for a brief occupation of Vengi territories between 1118 and 1126 and allied with Prince Vikramaditya VI. Cholas always successfully controlled the Chalukyas in the western Deccan by defeating them in war and levying tribute on them. With the occupation of Dharwar in North Central Karnataka by the Hoysalas under Vishnuvardhana, where he based himself with his son Narasimha I in charge at the Hoysala capital Dwarasamudra around 1149, and with the Kalachuris occupying the Chalukyan capital for over 35 years from around 1150–1151, the Chalukya kingdom was already starting to dissolve. The Cholas under Kulothunga Chola III collaborated to herald the dissolution of the Chalukyas by aiding Hoysalas under Veera Ballala II, the son in law of the Chola monarch, and defeated the Western Chalukyas in a series of wars with Someshvara IV between 1185 and 1190. The last Chalukya king's territories did not even include the erstwhile Chalukyan capitals Badami, Manyakheta or Kalyani. That was the final dissolution of Chalukyan power though the Chalukyas existed only in name since 1135–1140. But the Cholas remained stable until 1215, were absorbed by the Pandyan empire and ceased to exist by 1279. On the other hand, from 1150 CE to 1280 CE, Pandya became the staunchest opponents of the Cholas and tried to win independence for their traditional territories. Thus, this period saw constant warfare between the Cholas and the Pandyas. Besides, Cholas regularly fought with the Eastern Gangas of Kalinga. Moreover, under Chola's protection, Vengi remained largely independent. Cholas also dominated the entire eastern coast with their feudatories, the Telugu Cholas of Velanati, Nellore etc. These feudatories always aided the Cholas in their successful campaigns against the Chalukyas and levying tribute on the Kannada kingdoms. Furthermore, Cholas fought constantly with the Sinhala kings from the Rohana kingdom of Sri Lanka, who repeatedly attempted to overthrow the Chola occupation of Rajarata and unify the island. But until the later Chola king Kulottunga I, the Cholas had firm control over the area. In one such instance, the Chola king, Rajadhiraja Chola II, was able to defeat the Sinhalese, aided by their traditional ally, a confederation of five Pandya princes, and kept the control of Rajarata under Chola rule. His successor, the last great Chola monarch Kulottunga Chola III reinforced the hold of the Chola territories by quelling further rebellions and disturbances in the Rajarata area of Sri Lanka and Madurai. He also defeated Hoysala generals who fought under Veera Ballala II at Karuvur. Furthermore, he also continued holding on to traditional territories in Tamil country, Eastern Gangavadi, Draksharama, Vengi, and Kalinga. However, after defeating Veera Ballala II, Kulottunga Chola III entered into a marital alliance with him through Ballala's marriage to a Chola princess, which improved Kulottunga Chola III's relationship with Hoysalas.
Шетелдік жаулап алулар
Раджараджа Чола I және оның мұрагерлері Раджендра Чола I, Вирараджандра Чола және Кулотунга Чола I билік еткен кезде Чола әскерлері Шри-Ланкаға, Мальдив аралдарына және Оңтүстік-Шығыс Азияның Малайзия, Индонезия және Оңтүстік Таиланд сияқты Шривиджая империясының аймақтарына шабуыл жасады. Раджараджа Чола I бірнеше теңіз жорықтарын ұйымдастырды, нәтижесінде Шри-Ланка, Мальдив аралдары және Малабар жағалауы басып алынды. 1025 жылы Раджендра Чола Шривиджая порттарына және Бирманың Пэгу мемлекетіне қарсы теңіз шабуылдары жасады. Чола жазуларында ол 14 жерді басып алғаны немесе тонағаны айтылады, олардың арасында Палембанг, Тамбралинга және Кедах сияқты орындар бар. Екінші шабуылды Вирараджандра Чола басқарды, ол 11-ші ғасырдың соңында Шривиджаяның Малайзиядағы Кедахын жаулап алды. Чола шабуылдары Шривиджая үстінен тікелей басқаруды орнатуға әкелмеді, себебі шабуылдар қысқа болды және Шривиджаяның байлығын тонау мақсатында ғана жасалды. Дегенмен, бұл шабуыл Шривиджаяның гегемониясын әлсіретіп, аймақтық мемлекеттердің құрылуына жағдай жасады. Шабуылдан кейін Чола тікелей билік орнатпағанымен және аймақтың географиялық құрылымы өзгермегенімен, саудада үлкен өзгерістер болды. Тамил саудагерлері дәстүрлі түрде малай саудагерлері бақылаған Шривиджая аймағына еніп, тамил гильдияларының Малай түбегінде және Суматраның солтүстік жағалауындағы ықпалы артты.
During the reign of Rajaraja Chola I and his successors Rajendra Chola I, Virarajendra Chola and Kulothunga Chola I the Chola armies invaded Sri Lanka, the Maldives and parts of Southeast Asia like Malaysia, Indonesia and Southern Thailand of the Srivijaya Empire in the 11th century. Rajaraja Chola I launched several naval campaigns that resulted in the capture of Sri Lanka, Maldives and the Malabar Coast. In 1025, Rajendra Chola launched naval raids on the ports of Srivijaya and against the Burmese kingdom of Pegu. A Chola inscription states that he captured or plundered 14 places, which have been identified with Palembang, Tambralinga and Kedah among others. A second invasion was led by Virarajendra Chola, who conquered Kedah in Malaysia of Srivijaya in the late 11th century. Chola invasion ultimately failed to install direct administration over Srivijaya, since the invasion was short and only meant to plunder the wealth of Srivijaya. However, this invasion gravely weakened the Srivijayan hegemony and enabled the formation of regional kingdoms. Although the invasion was not followed by direct Cholan occupation and the region was unchanged geographically, there were huge consequences in trade. Tamil traders encroached on the Srivijayan realm traditionally controlled by Malay traders and the Tamil guilds' influence increased on the Malay Peninsula and the north coast of Sumatra.
Кейінгі чолалар (1070-1279)
Шығыс Чалукиялар арасындағы некелік және саяси одақтар Раджараджаның Венгиге шабуыл жасағаннан кейін билік құрған кезінде басталды. Раджараджа Чоланың қызы Чалукия ханзадасы Вималадитияға, ал Раджендра Чоланың қызы Амманга Деви шығыс Чалукия ханзадасы Раджараджа Нарендраға үйленді. Вираражендра Чоланың ұлы Атираджендра Чола 1070 жылы азаматтық тәртіпсіздіктер кезінде қаза тапты, ал Амманга Деви мен Раджараджа Нарендраның ұлы Кулотунга Чола I Чола тағына отырды. Осылайша Кейінгі Чола әулеті басталды. Кейінгі Чола әулетін Кулотунга Чола I, оның ұлы Викрама Чола, Калинга, Илам және Катаханы жаулап алған Раджараджа Чола II, Раджадхираджа Чола II және Кулотунга Чола III сияқты қабілетті билеушілер басқарды. Алайда, 1218 жылы II Раджараджа Чоладан бастап, соңғы император Раджендра Чола III-ге дейінгі аралықта Кейінгі Чолалардың билігі 850 және 1215 жылдардағы императорлардың билігімен салыстырғанда әлсіз болды. 1118 жылы олар Венгиді Батыс Чалукияға, ал Гангвадиді (Майсурдың оңтүстік аудандары) Хойсала империясына жоғалтты. Бірақ бұл тек уақытша сәтсіздіктер болды, өйткені Кулотунга Чола I-нің ұлы және мұрагері Викрама Чола таққа отырғаннан кейін, Чолалар Венги провинциясын қайтарып алу үшін көп уақыт кетірмеді, Чалукия Сомешвара III-ті жеңіп, Хойсалалардан Гангвадиді қайтарып алды. Чола империясы 850 және 1150 жылдар аралығындағыдай күшті болмаса да, II Раджараджа Чола (1146–1175) тұсында аумақтық тұтастығын сақтап қалды. Бұл факт Чолалардың үшінші керемет сәулеттік туындысы – қазіргі Кумбаконамның шетіндегі Дхарасурамдағы араба пішіндес Айраватесвара ғибадатханасының құрылысы мен аяқталуымен расталды. Чола әкімшілігі мен аумақтық тұтастығы Кулотунга Чола III билігіне дейін 1215 жылға дейін тұрақты және өте гүлденді, бірақ оның билігі кезінде Чола билігінің құлдырауы 1215–16 жылдары Мараварман Сундара Пандиян II-ге жеңілгеннен кейін басталды. Содан кейін Чолалар Ланка аралын да жоғалтып, Сингала билігінің қайта жаңғыруымен шығарылып тасталды. Оңтүстік Үндістандағы ең күшті билеушілер ретінде Пандия әулетінің қайта өркендеуімен белгіленген құлдыраудың жалғасуында, бұрынғы Пандия аумақтарында орталық басқарудың болмауы Пандия тағына талапкерлердің азаматтық соғысқа түсуіне әкелді, онда Сингалалар мен Чолалар делдалдық ролде қатысты. Пандиялық азаматтық соғыс және Чолалар мен Сингалалардың рөлі туралы мәліметтер Махавамсада, сондай-ақ Паллавараянпеттай жазбаларында кездеседі.
Marital and political alliances between the Eastern Chalukyas began during the reign of Rajaraja following his invasion of Vengi. Rajaraja Chola's daughter married Chalukya prince Vimaladitya and Rajendra Chola's daughter Ammanga Devi was married to the Eastern Chalukya prince Rajaraja Narendra. Virarajendra Chola's son, Athirajendra Chola, was assassinated in a civil disturbance in 1070, and Kulothunga Chola I, the son of Ammanga Devi and Rajaraja Narendra, ascended the Chola throne. Thus began the Later Chola dynasty. The Later Chola dynasty was led by capable rulers such as Kulothunga Chola I, his son Vikrama Chola, other successors like Rajaraja Chola II, Rajadhiraja Chola II, and Kulothunga Chola III, who conquered Kalinga, Ilam, and Kataha. However, the rule of the later Cholas between 1218, starting with Rajaraja Chola II, to the last emperor Rajendra Chola III was not as strong as those of the emperors between 850 and 1215. Around 1118, they lost control of Vengi to the Western Chalukya and Gangavadi (southern Mysore districts) to the Hoysala Empire. However, these were only temporary setbacks, because immediately following the accession of King Vikrama Chola, the son and successor of Kulothunga Chola I, the Cholas lost no time in recovering the province of Vengi by defeating Chalukya Someshvara III and also recovering Gangavadi from the Hoysalas. The Chola empire, though not as strong as between 850 and 1150, was still largely territorially intact under Rajaraja Chola II (1146–1175) a fact attested by the construction and completion of the third grand Chola architectural marvel, the chariot shaped Airavatesvara Temple at Dharasuram on the outskirts of modern Kumbakonam. Chola administration and territorial integrity until the rule of Kulothunga Chola III was stable and very prosperous up to 1215, but during his rule itself, the decline of the Chola power started following his defeat by Maravarman Sundara Pandiyan II in 1215–16. Subsequently, the Cholas also lost control of the island of Lanka and were driven out by the revival of Sinhala power. In continuation of the decline, also marked by the resurgence of the Pandyan dynasty as the most powerful rulers in South India, a lack of a controlling central administration in its erstwhile Pandyan territories prompted several claimants to the Pandya throne to cause a civil war in which the Sinhalas and the Cholas were involved by proxy. Details of the Pandyan civil war and the role played by the Cholas and Sinhalas, are present in the Mahavamsa as well as the Pallavarayanpettai Inscriptions.
Құлдырау
Кулотунга I-нің соңғы жылдарындағы кері кетулер империяны біршама әлсіретті. Кулотунганың ізбасарлары Викрама Чола (1118–1135 жж.) және Кулотунга Чола II (1133–1150 жж.) – өз халқын қажетсіз және жеңіске жете алмайтын соғыстарға араластырмауға тырысқан қабілетті және мейірімді басшылар болды. Раджараджа II (1146–1173 жж.), Раджадхираджа II (1166–1178 жж.) және Кулотунга Чола III (1178–1218 жж.) Пандиялардың жаңадан қайта жандануының саясатында белсенді рөл атқарды. Осы аралықта, Раджадхираджа II мен Кулотунга III тұсында Чолалардың мұрагерлік тақырыбы дау-дамайлар мен интригаларға толып, күңгірттеніп бара жатты. Кулотунга Чола III басшылығымен Чолалар, 1185 және 1190 жылдар аралығында Сомешвара IV-пен бірнеше соғыстарда Батыс Чалукияларды жеңіп, Чола монархының күйеу баласы Веера Баллала II басқаратын Хойсалаларға көмектесу арқылы Чалукиялардың ыдырауына ықпал етті. Соңғы Чалукия патшасының иелігінде бұрынғы Чалукия астаналары Бадами, Манякхета немесе Кальяни болған жоқ. Бұл 1135–1140 жылдардан бері тек есімде ғана сақталған Чалукия билігінің толыққанды ыдырауы болды. Бірақ Чолалар 1215 жылға дейін тұрақты болып, Пандия империясының құрамына сіңіріліп, 1279 жылы жойылды. Оның ізбасары, соңғы ұлы Чола монархы Кулотунга Чола III, Шри-Ланка мен Мадурайдың Раджарата аймағындағы көтерілістер мен тәртіпсіздіктерді басып, Чола территорияларын нығайтты. Ол сондай-ақ, Карувурда Веера Баллала II-нің қолбасшыларымен шайқасқан Хойсала генералдарын жеңді. Шығыс Гангвади, Дракшарама, Венги және Калинга да олардың билігінде болды. Алайда, Веера Баллала II-ні жеңгеннен кейін, Кулотунга Чола III онымен Баллаланың Чола ханшайымына үйлену арқылы одақтастық қатынас орнатты, бұл Кулотунга Чола III-нің Хойсалалармен қарым-қатынасын жақсартты.
The setbacks suffered during the final years of Kulothunga I left a somewhat diminished empire. Kulothunga's successors Vikrama Chola (1118–1135 CE) and Kulothunga Chola II (1133–1150 CE) were capable and compassionate leaders who took care not to involve their subjects in unnecessary and unwinnable wars. Rajaraja II (1146–1173 CE), Rajadhiraja II (1166–1178 CE) and Kulothunga Chola III (1178–1218 CE) took active roles in the politics of the emerging revival of the Pandyas. Meanwhile, the Chola succession was getting murkier and murkier with disputes and intrigues during the periods of Rajadhiraja II and Kulothunga III. The Cholas under Kulothunga Chola III collaborated to herald the dissolution of the Chalukyas by aiding Hoysalas under Veera Ballala II, the son in law of the Chola monarch and defeated the Western Chalukyas in a series of wars with Someshvara IV between 1185 and 1190. The last Chalukya king's territories did not even include the erstwhile Chalukyan capitals Badami, Manyakheta or Kalyani. That was the final dissolution of Chalukyan power though the Chalukyas existed only in name since 1135–1140. But the Cholas remained stable until 1215, were absorbed by the Pandyan empire and ceased to exist by 1279. His successor, the last great Chola monarch Kulottunga Chola III reinforced the hold of the Chola territories by quelling further rebellions and disturbances in the Rajarata area of Sri Lanka and Madurai. He also defeated Hoysala generals who fought under Veera Ballala II at Karuvur. Eastern Gangavadi, Draksharama, Vengi, and Kalinga. However, after defeating Veera Ballala II, Kulottunga Chola III entered into a marital alliance with him through Ballala's marriage to a Chola princess, which improved the Kulottunga Chola III's relationship with Hoysalas.
Чол территориясы
Тамил дәстүріне сәйкес, Чола елі қазіргі Тиручирапалли ауданы, Тируварур ауданы, Нагапаттинам ауданы, Ариялур ауданы, Перамбалур ауданы, Пудуккоттай ауданы, Тамил Надудағы Танджавур ауданы және Караикал ауданынан тұрды. Кавери өзені және оның салалары осы жалпақ жазықтың ландшафтын басып, теңізге қарай бірте-бірте төмендейді, ірі төбелер мен сайларсыз. Бұл өзен, сондай-ақ Понни (Алтын) өзені деп те аталады, Чола мәдениетінде ерекше орынға ие болды. Каверидегі жыл сайынғы тасқын бүкіл елдің қатысуымен тойланатын Адиперукку мерекесін білдірді. Кавери дельтасының жанындағы Каверипумпаттинам порты маңызды қала болды. Птолемей оны Хаберис деп білген, ал екінші маңызды порты – Нагапаттинам Чолалардың ең ірі орталықтарының бірі еді. Бұл екі қала сауда мен коммерцияның орталықтарына айналып, буддизм сияқты түрлі діни сенімдерді тартты. Рим кемелері осы порттарға жетті. Кавери дельтасының жанынан Рим монеталары табылды. Басқа ірі қалалар – Танджавур, Урайюр және Кудантай, қазір Кумбаконам деп аталады. Раджендра Чола астанасын Гангаиконда Чолапурамға көшіргеннен кейін Танджавур маңыздылығын жоғалтты.
According to Tamil tradition, the Chola country comprised the region that includes the modern day Tiruchirapalli District, Tiruvarur District, Nagapattinam District, Ariyalur District, Perambalur district, Pudukkottai district, Thanjavur District in Tamil Nadu and Karaikal District. The river Kaveri and its tributaries dominate this landscape of generally flat country that gradually slopes towards the sea, unbroken by major hills or valleys. The river, which is also known as the Ponni (Golden) river, had a special place in the culture of Cholas. The annual floods in the Kaveri marked an occasion for celebration, known as Adiperukku, in which the whole nation took part. Kaveripoompattinam on the coast near the Kaveri delta was a major port town. Ptolemy knew of this, which he called Khaberis, and the other port town of Nagappattinam as the most important centres of Cholas. These two towns became hubs of trade and commerce and attracted many religious faiths, including Buddhism. Roman ships found their way into these ports. Roman coins dating from the early centuries of the common era have been found near the Kaveri delta. The other major towns were Thanjavur, Uraiyur and Kudanthai, now known as Kumbakonam. After Rajendra Chola moved his capital to Gangaikonda Cholapuram, Thanjavur lost its importance.
Мәдениет саласы
Чолалар тұсында Тамил елі өнер, дін, музыка және әдебиет саласында жаңа биіктерге жетті. Осы салалардың бәрінде Чола дәуірі Паллавалар тұсында ертеректе басталған үрдістердің қалыптасуы болды. Тас және қоладан жасалған әсем мүсіндермен қатар, ескерткіш сәулет өнерінің шамалы ғибадатханалары Үндістанда бұрын-соңды көрілмеген көркемдік деңгейге жетті. Чолалардың Кадарам (Кедах) және Шривиджаяны бағындыруы, сондай-ақ Қытай империясымен үздіксіз сауда байланыстарын сақтауы оларға жергілікті мәдениеттерге әсер етуге мүмкіндік берді. Бүгінде Оңтүстік-Шығыс Азияда кездесетін индуистік мәдениеттің көптеген үлгілері Чолалардың мұрасымен байланысты. Мысалы, Индонезиядағы Прамбанан ғибадатхана кешені Оңтүстік Үндістан сәулетімен көптеген ортақ белгілерге ие. Малай тіліндегі "Sejarah Melayu" жылнамасына сәйкес, Малакка сұлтандығының билеушілері Чола империясының патшаларынан тараған деп мәлімдеген. Чола билігі Малайзияда бүгінге дейін еске алынады, көптеген ханзадалардың есімдері Чолан немесе Чуланмен аяқталады, мысалы, Перак Раджасы Раджа Чулан.
Under the Cholas, the Tamil country reached new heights of excellence in art, religion, music and literature. In all of these spheres, the Chola period marked the culmination of movements that had begun at an earlier age under the Pallavas. Monumental architecture in the form of majestic temples and sculpture in stone and bronze reached a finesse never before achieved in India. The Chola conquest of Kadaram (Kedah) and Srivijaya, and their continued commercial contacts with the Chinese Empire, enabled them to influence the local cultures. Examples of the Hindu cultural influence found today throughout Southeast Asia owe much to the legacy of the Cholas. For example, the great temple complex at Prambanan in Indonesia exhibits several similarities with South Indian architecture. According to the Malay chronicle Sejarah Melayu, the rulers of the Malacca sultanate claimed to be descendants of the kings of the Chola empire. Chola rule is remembered in Malaysia today as many princes there have names ending with Cholan or Chulan, one such being Raja Chulan, the Raja of Perak.
Дін
Жалпы, Чолалар индуизмді ұстанды. Олар Паллава және Пандия әулеттерінің патшаларына қарағандай, буддизм мен джайнизмнің күшеуіне ықпалданып қалған жоқ. Коценаннан, ерте Чола патшасы, Сангам әдебиетінде де, шайва канонында да индуист әулие ретінде даңққа ие болды.
In general, Cholas were followers of Hinduism. They were not swayed by the rise of Buddhism and Jainism as were the kings of the Pallava and Pandya dynasties. Kocengannan, an Early Chola, was celebrated in both Sangam literature and in the Shaivite canon as a Hindu saint.
Танымал мәдениетте
Шола әулеті көптеген тамиль авторларына шабыт берді. Бұл жанрдың ең маңызды туындысы – Калки Кришнамурти жазған тамил тіліндегі тарихи роман, «Понийин Селван» («Поннидің ұлы»). Бес томдық бұл кітап Раджараджа Чоланың тарихын баяндайды, Чола тағына отыруға әкелген оқиғаларды қамтиды. Калки, Парантака Чола II қайтыс болғаннан кейін Чола тағына мұрагерлік үшін болған шатасуды пайдаланды. Кітап 1950-ші жылдардың ортасында «Калки» тамиль журналында бөлім-бөлім жарияланды. Бұл жариялануға шамамен бес жыл уақыт кетті және әр апта сайын оның шығуы үлкен қызығушылықпен күтілді. Калкидің бұрынғы тарихи романы «Партибан Канаву» 7-ші ғасырда Паллава патшасы Нарасимхаварман I-нің вассалы ретінде өмір сүрген ойдан шығарылған Чола ханзадасы Викраманның тағдыры туралы айтады. Оқиғаның уақыты Чолалардың құлдырау кезеңіне және Виджаялая Чоланың олардың қуатын қайта жаңғыртуына дейінгі аралыққа сәйкес келеді. «Партибан Канаву» 1950-ші жылдардың басында «Калки» апталығында сериал ретінде жарияланды. Тағы бір танымал тамиль жазушысы Сандилян 1960-шы жылдары «Кадал Пура» романын жазды. Бұл роман тамиль апталығы «Кумұдамда» жарияланды. «Кадал Пура» Кулотунга Чола I-нің Венги патшалығынан қуғынға ұшыраған және таққа отырудан бас тартқаннан кейінгі кезеңдегі оқиғаларды суреттейді. Роман осы кезеңде Кулотунганың қайда болғаны туралы болжамдар жасады. Сандилянның 1960-шы жылдардың басында жазылған бұрынғы туындысы «Явана Рани» Карикала Чоланың өміріне негізделген. Соңғы кезде Балакумаран Раджараджа Чоланың Таңжавурдағы Брихадисвара ғибадатханасын салуына байланысты жағдайларды сипаттайтын «Удайяр» романын жазды. 1950-ші жылдары Раджараджа Чоланың өміріне арналған сахналық қойылымдар қойылды, ал 1973 жылы Шиваджи Ганесан «Раджараджа Чолан» атты пьесаның экрандық нұсқасында ойнады. Шола әулеті Avalon Hill шығарған «Әлем тарихы» тақта ойынында бейнеленген. Шолалар 2010 жылғы тамил тіліндегі «Айратһил Оруван», 2022 жылғы «Поннийин Селван: I» және 2023 жылғы «Поннийин Селван: II» фильмдерінің тақырыбы болды. 2022 және 2023 жылғы фильмдер сол аттас роман негізінде түсірілді.
The Chola dynasty has inspired many Tamil authors. The most important work of this genre is the popular Ponniyin Selvan (The son of Ponni), a historical novel in Tamil written by Kalki Krishnamurthy. Written in five volumes, this narrates the story of Rajaraja Chola, dealing with the events leading up to the ascension of Uttama Chola to the Chola throne. Kalki had used the confusion in the succession to the Chola throne after the demise of Parantaka Chola II. The book was serialised in the Tamil periodical Kalki during the mid 1950s. The serialisation lasted for nearly five years and every week its publication was awaited with great interest. Kalki's earlier historical romance, Parthiban Kanavu, deals with the fortunes of the imaginary Chola prince Vikraman, who was supposed to have lived as a feudatory of the Pallava king Narasimhavarman I during the 7th century. The period of the story lies within the interregnum during which the Cholas were in decline before Vijayalaya Chola revived their fortunes. Parthiban Kanavu was also serialised in the Kalki weekly during the early 1950s. Sandilyan, another popular Tamil novelist, wrote Kadal Pura in the 1960s. It was serialised in the Tamil weekly Kumudam. Kadal Pura is set during the period when Kulothunga Chola I was in exile from the Vengi kingdom after he was denied the throne. It speculates the whereabouts of Kulothunga during this period. Sandilyan's earlier work, Yavana Rani, written in the early 1960s, is based on the life of Karikala Chola. More recently, Balakumaran wrote the novel Udaiyar, which is based on the circumstances surrounding Rajaraja Chola's construction of the Brihadisvara Temple in Thanjavur. There were stage productions based on the life of Rajaraja Chola during the 1950s and in 1973 Sivaji Ganesan acted in a screen adaptation of a play titled Rajaraja Cholan. The Cholas are featured in the History of the World board game, produced by Avalon Hill. The Cholas were the subject of the 2010 Tamil language film Aayirathil Oruvan, the 2022 film Ponniyin Selvan: I and the 2023 film ''Ponniyin Selvan: II. The 2022 and 2023 movies were based on the novel of the same name.