Кіріспе

Норвегиялық кәсіпкер Ларс Кристенсен (6 сәуір 1884 – 10 желтоқсан 1965) – норвегиялық кеме иесі және кит аулау саудагері. Ол сонымен қатар Антарктиканы зерттеуге үлкен қызығушылық танытқан меценат болды.

Мансап

Ларс Кристенсен Норвегияның Вестфолд графтығындағы Сандар қаласында дүниеге келген. Бай отбасында туған Кристенсен әкесі Кристеннен whaling флотын мұра еткен. 1899 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Германияда және Ньюкасл қаласында оқыды, содан кейін Кристианиядағы (қазіргі Осло) сауда колледжінде білім алды. 1906 жылы кеме иесі ретінде еңбек жолын бастады. 1909 жылы whaling индустриясына қадам басып, Framnæs Mekaniske Værksted, AS Thor Dahl, AS Odd, AS Ørnen, AS Thorsholm және Bryde og Dahls Hvalfangstselskap сияқты бірнеше компанияны басқарды. Кристенсен 1909 жылдан бастап Сандефьордта Дания консулы қызметін атқарды. 1910 жылы Ларс Кристенсен саудагер және кеме иесі Тор Далдың қызы Ингрид Далға (1891–1976) үйленді. 1920 жылдары әкесі мен қайын атасы қайтыс болғаннан кейін олардың кең ауқымды бизнесінің көп бөлігін өз бақылауына алды. 1914 жылы сэр Эрнест Шеклтонның сәтсіз аяқталған Антарктика арқылы жасаған императорлық экспедициясынан кейін танымал болған "Эндуранс" кемесі бастапқыда Кристенсен үшін салынған, ол оны туристер үшін полярлық аюларды аулау мақсатында Арктикада круиздер жасау үшін пайдалануды жоспарлаған. Алайда, бұл жоспар іске аспай, Кристенсен кемені Шеклтонға сатты. Кристенсен Антарктида мен оның жануарлар дүниесіне шын қызығушылық танытты. Ол географиялық жаңалықтар ашуға ерекше мән берді және капитанға осы бағытта кең өкілеттік берді. Антарктида құрлығы мен оның суларын зерттеуге арналған бірнеше экспедицияны қаржыландырып, кейбіреулеріне өзі қатысты, тіпті 1936–1937 жылдардағы экспедицияға әйелі Ингридті де алып келді. Ол Шығыс Антарктиданың жағалауын картаға түсіру үшін су ұшақтарымен әуеден зерттеуді алғашқылардың бірі болып қолданды. Ведделл теңізінен Шеклтон мұздық шельпіне дейін, Буветояға және Эндерби жерінен Коутс жеріне дейінгі аймаққа ерекше назар аударды. 1936–1937 жылдардағы экспедицияға әкелінген гидроұшақтан экспедиция мүшелері 2200 көлбеу әуе суретін түсірді, олардың жалпы ауданы 6250 шаршы мильді (16 187 км²) құрады. Миссис Кристенсен континенттің үстінен ұшқан алғашқы әйел атанды. 1927 жылдың 1 желтоқсанында өзі қаржылаған экспедициялардың бірінің жетекшісі ретінде Кристенсен Бувет аралына (Bouvetøya) қонды және оны Норвегия үшін талап етті; бұрын оны Ұлыбритания талап еткен, бірақ британдықтар көп ұзамай талаптарынан бас тарды және аралды норвегиялық деп мойындады. 1927 және 1937 жылдар аралығында қаржылаған экспедицияларында Кристенсеннің серіктері Дроннинг Мод және Макробертсон жағалауларында маңызды жаңа жерлерді ашты және зерттеді. Антарктидада Кристенсеннің есімімен аталған жерлерге Ларс Кристенсен шыңы, Ларс Кристенсен жағалауы және Ларс Кристенсен жері (сонымен қатар Макробертсон жері) жатады, онда (қазір жабық) ресейлік Союз станциясы орналасқан. Сонымен қатар, Ингрид Кристенсен жағалауы Кристенсеннің әйелінің құрметіне аталған, ол Антарктидаға сапар шеккен алғашқы әйелдердің бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кристенсен Вашингтондағы Норвегия елшілігінің қаржы кеңесшісі және Нортрашип кеңесінің мүшесі болды. Соғыстан кейін Кристенсеннің басшылығымен Thor Dahl Group компаниясы өнеркәсіптегі жетекшілердің бірі ретіндегі позициясын қайта иеленді. Бизнес сонымен қатар танкерлер мен жүк тасымалдау кемелерінің ішінде көптеген басқа кеме компанияларын да қосып алды.

Қайырымдылық

Отто Свердруп пен Оскар Вистингпен бірге Кристенсен тағы бір әйгілі кеме – «Фрамды» қайтаруға экспедиция ұйымдастырды. 1935 жылы «Фрам» қазіргі орнына орнатылды; Ослодағы «Фрам» мұражайы. Sandefjord Whaling Museum (Hvalfangstmuseet i Sandefjord) 1917 жылы Сандефьорд қаласына сыйға берілді. Бұл Норвегиядағы алғашқы арнайы мұражай ғимараттарының бірі болды. Саяхаттары барысында Кристенсен көптеген әдебиеттер жинады, оның ішінде кит аулау тақырыбына қатысты көптеген материалдар бар еді; оның қызығушылықтары зерттеумен қатар, индустрияны қолдауды да қамтыды. Бұл материал 1920-1930 жылдары Сандефьорд мұражайының кітапханасына тапсырылды. Кристенсен сондай-ақ Кит аулау мұражайының кітапханасын одан әрі кеңейту үшін қаржы бөлді, оған жүк тасымалдаушы, жазушы және кеңесші Бьярне Агаард (1873–1956) жетекшілік етті, оның бай кітап жинағы кітапханаға маңызды үлес қосты. «Кит аулау монументі» (Hvalfangstmonumentet) алғаш рет 1960 жылы ашылды. Айналмалы қола ескерткіш мүсіні Сандефьордтағы Йернбанеалленнің соңында, портың жанында орналасқан. Монументті норвегиялық мүсінші Кнут Стин жасаған. Мүсінді жобалау және салуға кеткен шығындарды Ларс Кристенсен қалаға сыйға тартты. 1962 жылы Кристенсен Сандефьордтағы Олав капелласының (Olavskapellet) құрылысын қаржыландырды. Ғимараттың сыртында мүсінші Рагнхильд Бутеншеннің жасаған Әулие Олавтың бейнесі бар. Алдыңғы есіктің айналасындағы ою-өрнектерін Финн Хенрик Бодвин Киелі кітап мотивтерімен безендірген. Алтарь суретін Хьюго Лус Мохр салған.

Құрметтер

Ол Ваза орденінің командирімен марапатталды. 1917 жылы ол Даннеброг орденінің командирі болып тағайындалды. 1931 жылы Санкт-Олаф орденінің рыцары болып тағайындалып, 1944 жылы Санкт-Олаф орденінің жұлдызымен бірге командирлік крестіне ие болды. Кристенсен Норвегия Корольдік Ғылым және әдебиет қоғамының мүшесі болды және оның Гуннерус медалімен марапатталды, сондай-ақ Норвегия Ғылым және әдебиет академиясының құрметті мүшесі атанды. Ол Норвегия географиялық қоғамының және Тронхеймдегі Норвегия Корольдік ғылым қоғамының құрметті мүшесі болды, ал 1935 жылы Америка географиялық қоғамының Дэвид Ливингстонның туған күніне арналған жүз жылдық медалін алды.