Кіріспе

Караваджоның суреті
карталық термин

«Карта ойнаушылар» (шамамен 1594 жылы салынған) – итальяндық барокко суретшісі Микеланджело Меризи да Караваджоның суреті. Түпнұсқасы 1987 жылы Кимбелл өнер мұражайына қосылған туынды деп саналады, бірақ Караваджо бірнеше нұсқасын салған болуы мүмкін.

Тарих

Бұл жұмыс Караваджо үшін маңызды кезең болып табылады. Ол оны Кавальере Джузеппе Чезари д'Арпиноның шеберханасынан шыққаннан кейін тәуелсіз мансапқа ұмтылған кезде салған, бұрын ол Кавальере үшін "гүлдер мен жемістерді" суреттеген және оның жаппай өндірілген (және үлкен көлемді) туындыларының бөлшектерін аяқтаған болатын. Караваджо 1594 жылдың қаңтар айында Арпиноның шеберханасынан шығып, дилер Константино арқылы туындыларын сата бастады, бұл істе белгілі манершіл гротесктер (маскалар, монстрлар және т.б.) суретшісі Просперо Орси көмектесті. Орси Караваджоны коллекционерлер мен меценаттар әлеміндегі өте кең байланыстар желісімен таныстырды.

Құрамы

Суретте қымбат киім киген, бірақ әлемге бейімделмеген бала басқа бір баламен карта ойнап отыр. Екінші бала, тәжірибелі қарт, артынан белбеуіне қосымша карталар жасырып, алданған адамға көрінбейтіндей, бірақ көрерменге көрінетіндей істеп, жасырын қарт адам алданған баланың иығынан қарап, жас серігіне сигнал береді. Екінші балада пышақ бар. Бұл Караваджо салған екінші сурет болды. Біріншісі, «Бақ шешуші», назар аудартып, ал бұл картина оның беделін одан әрі арттырды, бірақ сол кезде ол бедел шамалы болған. «Бақ шешуші» және «Карта ойнаушылар» жаңа нәрсе ұсынды: көшедегі өмірдің шынайы көріністері, әсіресе қарт адамның қолғабындағы екі саусақтың айырылысы немесе жас алдаушының ұстазына алаңдаулы үңілуі сияқты ұсақ-түйектерге назар аудару. Психологиялық түсінік те керемет, үш тұлға ортақ драмамен байланысты, бірақ әрқайсысының үлкен оқиғада өзіндік ерекше рөлі бар – егер әлсіз адам алданса, екінші бала да үлкен емес, тағы бір әлсіз, ол өзі алдаған кезде де бұзылып бара жатыр. «Карта ойнаушылар», қатыгездікпен төмендегі өмірдің реализмі мен жарқын Венециялық нәзіктіктің үйлесімімен көптеген адамдарды таң қалдырды, ал Орси «(Караваджоның) жаңа стилін мақтап, оның туындыларының беделін арттырды». Караваджо осы туындының бірнеше нұсқасын жасаған болуы мүмкін (төмендегі шығу тегі бөлімінде талқыланған). Басқа суретшілер салған елуден астам көшірмелері мен нұсқалары сақталған, Жорж де Ла Тур сияқты суретшілер осы тақырыпқа өз бағасын берді.

Шығу тегі

Константино немесе Орси арқылы болсын, Караваджо көрнекті коллекционер, кардинал Франческо Дель Монтедің назарына түсті, ол «Cardsharps» картинасын сатып алып, суретшінің алғашқы маңызды меценаты болды. Дель Монте оған Римдегі басты алаңдардың бірі – Piazza Navona артындағы Palazzo Madama-да тұруға жағдай жасады. Дель Монте коллекциясынан картина Римдегі Папа VIII Урбанның немере інісі, кардинал Антонио Барберинидің коллекциясына өтті (оның билікке көтерілу алдындағы портреті, Маффео Барберинидің портретін Караваджо 1598 жылы салған). Ол оның немере інісі Маффео Барбериниге, Палестрина князіне, содан кейін Колона Скиарра отбасына берілді. 1890 жылдардың соңында картина жоғалып кетті, 1987 жылы Цюрихтегі жеке коллекцияда қайта табылды. Кейін ол сатылып, қазіргі уақытта Форт-Уорт қаласындағы Кимбелл өнер мұражайының коллекциясында сақталуда. Британдық өнер тарихшысы сэр Денис Махон 2006 жылы аукционда «Cardsharps» картинасының көшірмесін сатып алды. Sotheby's компаниясы оны Кимбелл өнер мұражайындағы түпнұсқаның көшірмесі және Караваджодан басқа суретшінің жұмысы деп сатқан болса да, Махон бұл Караваджоның өзі салған реплика деп мәлімдеді. Бір алдағыштың бетіне толыққанды сурет салынған, бірақ оның үстінен парақшының бас киімімен боялған. Бұл оның көшірмеші суретші салғандығын көрсете бермейді. Осы нұсқаның Караваджоға тиесілі екендігі кеңінен қабылданды, бірақ 2014 жылы ол заңдық даудың нысанына айналды. Бұл Караваджо осы картинаның кем дегенде екі нұсқасын салған болуы мүмкін екенін көрсетеді, өйткені оның «Жылан шаққан бала», «Босқын айтушы» және «Лютняшы» картиналарының да бірнеше нұсқасы бар деп саналады. Махон 2011 жылы қайтыс болды, ал картина Лондонның Святого Иоанна ордені мұражайына беріліп, 10 000 000 фунт стерлингке сақтандырылды. 2015 жылдың 16 қаңтарында Англия және Уэльс жоғары соты Sotheby's компаниясының пайдасына шешім шығарды, білікті сарапшылардың пікірінше, Sotheby's картинаның Караваджоға жататындығына сенуге жеткілікті себеп болмаған деп шешті. Сот талапкерге Sotheby's компаниясына заңдық қызметтері үшін 1,8 миллион фунт төлеуді бұйырды.