Кіріспе

Джозеф Смиттың 1827 жылдан 1830 жылға дейінгі өмірі, ол 22-25 жаста болғанда, 1827 жылдың соңында, Смит Нью-Йорк штатының Манчестер қаласында (Палмира ауылының жанында) үйінің жанындағы бір төбеге көмілген алтын тақташалар кітабын алғанын жариялағаннан кейін басталады. Алтын тақташалардың бір бөлігі өздеріне тиесілі деп ойлаған бұрынғы қазына іздеуші әріптестерінің қарсылығынан, Смит әйелінің туған қаласы Хармониге (қазіргі Оукленд) көшуге дайындалды. 1827 жылдың соңынан 1830 жылдың соңына дейін Смит алтын тақташаларды аударды, Мормон кітабын басып шығарды және Мәсіх шіркеуін құрды. Алтын тақташаларды аудару үшін Смит Пальмираның бай жер иесі Мартин Харристің көмегіне жүгінді, ол Смиттың хатшысы болды. Аударма үшін Смит көру тастарын пайдаланды (олардың бірін Смит кейін Урим мен Туммим деп атады), және Смит тастар оған аударманы көрсеткенін айтты. Алайда, Харрис 116 беттік қолжазбаны жоғалтқаннан кейін аударма тоқтады. 1829 жылдың мамыр айында Смит отбасының танысы Оливер Каудери Смитқа қосылғаннан кейін аударма қайта жанданды. Аударма 1829 жылдың шілде айының соңында аяқталып, 1830 жылдың 26 наурызында Пальмирада Мормон кітабы ретінде жарияланды. Мормон кітабы жарық көрген кезде Смит өздерін Мәсіх шіркеуі деп атаған бірнеше ізбасарларын суға батырып, дұға жасады. 1830 жылдың 6 сәуірінде Смит пен тағы бес адам Нью-Йорк штатының батысында Мәсіх шіркеуін ресми түрде құрды. Ең белгілі ертедегі жаңа мүшелердің бірі – Сидни Ригдон, Огайо штатының Киртленд қаласынан келген Мәсіхтің шәкірттері (Кэмпбелл қозғалысы) дін қызметкері, ол соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының көптеген бастапқы нанымдарын бөлісті. Ригдонмен бірге оның қауымның көп бөлігі де келді, және 1830 жылдың соңында Смит жаңа шіркеуінің барлық мүшелері Киртлендке көшіп бару керек деп шешті.

Мартин Харристі жұмысқа алу

Смит алтын тақталар кітабын Періште Морониден алғандығын айтқанда (Жозеф Смиттің ерте өмірін қараңыз), ол періште оған «тақталар аударылып, басылып, әлемге жариялануы керек» деп бұйырған. Бірақ оған ақша қажет еді, ал сол кезде ол мүсірленген болатын. Сондықтан Смит анасын Мартин Харристің үйіне, сол кезде шамамен 8000-нан 10000 долларға бағаланған жергілікті жер иесіне жіберді. Харрис кем дегенде 1826 жылдан бері Смит отбасының жақын досы болған, және ол Смиттің періштенің тақталарын алу әрекеттері туралы Джозеф Смит ағасынан ертерек естіген болуы мүмкін. Ол сондай-ақ Смиттің көруші тасымен болған қабілеттеріне сенген. Люси Харриске келгенде, ол Пальмирадағы әңгімелер арқылы Смит алтын тақталар кітабын тапқанын естіген, және оны осы туралы көбірек білуге қызығушылық танытқан. Осылайша, Люси Смиттің өтінішімен Харрис Смиттердің үйіне барып, оқиғаны Смиттен естіп, Смит тақталардың ішінде сақталған шыны қорапты көтеріп алды. Смит Харристі тақталар өзінде екеніне және періште оған «ақша іздеушілермен қарым-қатынасты тоқтатуды» айтқандығына сендірді, сондай-ақ тақталардың аудармасын демеушілік етуге уәде алды. Харрис берген ақша Смиттің Пальмирадағы барлық қарыздарын төлеуіне және жаңа әйелі Эммамен және барлық мүліктерімен бірге Пенсильваниядағы Гармония қалашығына (қазіргі Оукленд қалашығы) саяхаттауына жеткілікті болды, онда олар Пальмирадағы тақталарға байланысты туындаған жағдайлардан аулақ бола алатын. Осылайша, 1827 жылдың қазан айының соңында олар Гармонияға көшіп келді, ал шыны қорапқа салынған тақталар сапар барысында бұршаққа толы шелекте жасырылған деп есептеледі. Смит алтын тақталарды тапқанына күмәнданып, Хейл оларды көруді сұрады, бірақ оған Смит айтқандай, олар сақталған шыны қорапты көтеруге ғана рұқсат берілді. Бірақ Хейл тақталарды өз үйіне кіргізбеуге шешім қабылдады, егер оларды көре алмаса, сондықтан шыны қорап жақын жердегі орманда жасырылды, және тақталар келесі аударма процесінің көп бөлігінде сол жерде қалды. Қысқа уақыт Хейлдің үйінде тұрғаннан кейін, Джозеф пен Эмма Хейлдің жеріне көшірілген үйге көшті. Эмманың айтуынша, Жозеф тақталарды бір кезде ақ матамен орап, үстелге қойған. 1827 жылдың желтоқсанынан бастап Смит тақталарға жазылған деп айтқан әріптерді көшіріп, олардың кейбіреулерінің аудармасын диктанттады. Ол көшіру кезінде перде артында отырып, Урим мен Туммим арқылы тақталарға қарап, жазылған мәтінді перденің арғы жағында отырған Эммаға жіберді. Біраз көшіруден кейін, ол Эммаға немесе оның ағасы Рубенге тақталардың аудармасы деп айтқан нәрсені диктанттауды бастады. Хабарламаларға сәйкес, Смит аударма жасау үшін тақталардың физикалық болуына мұқтаж емес еді, ал тақталар жақын жердегі орманда қалды. Осылайша, Харрис келген кезде, ол Смитті аударманы жалғастыруға көндіруге тиіс болды, «Мен мұнда бекер келген жоқпын, және біз оны аяқтаймыз» деді.

Чарльз Антон мен басқаларға бару

1828 жылдың ақпан айында Хармонияда Смитке барғаннан кейін Харрис Смиттің көшірген таңбаларының үлгісін бірнеше белгілі ғалымдарға, оның ішінде Чарльз Антонға әкелді. Ол Антонның бастапқыда таңбаларды және олардың аудармасын растағанын, бірақ Смит тақталарды періштеден алғанын естіген соң пікірін өзгертіп алғанын айтты. Антон Харристің кездесу туралы айтқанын жоққа шығарып, оның орнына Харристі өзін алдағандықтан зардап шеккенін түсіндіруге тырысқанын мәлімдеді. Дегенмен, Харрис 1828 жылдың сәуір айында Хармонияға қайтып оралып, Смиттың хатшысы болып жұмыс істеуге кірісті. Харрис тағы бірнеше танымал ғалымдарға, соның ішінде Нью-Йорк штатының Албани қаласындағы Лютер Брэдшиге және Нью-Йорк қаласындағы Сэмюэл Л. Митчилге барды. Осы сапарлардың мақсаты – көшірілген таңбаларды аударуға немесе олардың шынайы екенін анықтауға бола ма екенін білу еді, бірақ Харрис ешбір ғалымнан көмек немесе қолдау ала алмады.

116 қолжазба беттерінің жоғалуы

Пальмирадағы үйіне келгеннен кейін, Харрис 1828 жылдың сәуір айының ортасында Хармонияға оралды және Смит кейін Лехи кітабы деп аталатын кітапты диктанттай отырып, Смиттің жазушысы ретінде әрекет ете бастады. Харрис Смиттің алғашқы аудармасының кем дегенде бір бөлігінде, Urim and Thummim орнына өзінің көруші тасын қолданғанын, өйткені тастың ыңғайлы екенін айтты. Смит кейде перделерді де қолданған; Харрис аударма кезінде Смит өзінің және Харрис арасындағы пердені көтергенін, өйткені "Иеміздің болуы өте үлкен болды" деп айтқан, немесе кейде Смит Харриске жоғарғы қабаттан немесе басқа бөлмеден диктант жазған. 1828 жылдың маусым айының ортасына қарай Смит 116 беттік мәтінді диктантпен жазып алды. Ол Иерусалимдегі Лехи есімді адам туралы әңгімеден бастап, оның ұрпақтарының бірі Бенжамин патша туралы әңгімемен аяқталды. Алайда Харристің әйелі Люсимен некеде қиындықтар туындады, ол тақталарды көре алмағанына ренжіді. Харрис әйелінің көңілінен шығу үшін және өзінің күмәндануын жою үшін, Смитке 116 бетті қолжазбаны өзімен бірге Пальмираға саяхатқа шығуға рұқсат беруге көндірді. Алайда бұл қолжазбаның жалғыз данасы болғандықтан, Смит Харриске тек отбасының бес мүшесіне ғана осы кітапты көрсететінін айтып, оған қол қоюға мәжбүр етті. Харрис Пальмираға барған кезде, Эмма жас жұптың тұңғыш баласын дүниеге әкелді, бірақ бала мүкіс болып, өлі туған, бұл Эмманы екі аптадай өлімге ұшыратты. Қасамға қарамастан, Харрис қолжазбаны көптеген келушілерге көрсетті, ал ол оны сақтаған сөреден бірден жоғалып кетті. Смит баласын және қолжазбасын жоғалтып алғандықтан, қатты күйзелді. Ол өзінің тұңғыш туылған баласына үлкен үміт артып, адамдарға баланың тақталарды көретінін айтты. Харристен басқа Хармонияға оралғаннан кейін Смит Эммаға алғашқы жазбаша аянды диктант етіп берді, ол оны қолжазба беттерін жоғалтып алғаны үшін сөгіп, бірақ кінәның көп бөлігін Харриске жүктеді. Алайда, аян Смитке бәрі жоғалып кетпегенін айтты, өйткені егер Смит жасаған істеріне өкініп, Құдай "сенің бір мезгіл азап шегуіңе себепші болады, ал сен әлі таңдалғансың және қайтадан жұмысқа шақырыласың". Осы кезеңде Смит сонымен қатар Хармониядағы жергілікті методисттік епископ шіркеуінің жексенбілік мектеп сыныбына қосылды. Бұл шіркеуге Эмманың отбасы қатысып, оны Исаак Хейлдің қайын інісі Натаниел Льюис басқарды. Алайда, оның мүшелігіне оның қазына іздеу қызметін білетін бірнеше мүше қарсылық көрсетті, Смит өз еркімен мүшелігін алып тастады. 1828 жылы 22 қыркүйекте, күзгі күн мен түн теңелу мерекесінде, ол пернетақталарды алғаш рет алған күннің мерейтойына қайтарып берді. Смит періште сол уақытта тақталарды уақытша алып кеткенін айтты. 1829 жылдың ақпан айында Смит Еммамен бірге кейде-ақ аударма жасай бастады. Ақпан айында Смиттің ата-анасы Хармонияға келгенде, Смит әкесіне аян жазып берді, ол аударған кітапты "адам балаларының арасында пайда болатын керемет жұмыс" деп оң көзбен сипаттады. Эмманың айтуынша, Смит 116 қолжазба беттерін жоғалтқаннан кейін аудармада Urim and Thummimді қолданбайды; керісінше, ол тек қара көруші тасын ғана қолдана бастады. Ол "көзін шапанына тығып, оның ішінде пайғамбар тасын ұстап, арамызда ештеңе болмастан, сағат сайын диктант жазып отырады". "Рухани жарық" жарқырап тұрсын деп, ол шапанын "жарықты сыртқа шығарып тастау үшін бетін тығыз жауып қойды". Бұл уақытта аударма кездейсоқ болды, себебі Эмма үй шаруасымен айналысты, ал Жүсіп сырттай жұмыс істеді. Келесі күні Смит адамзат ұрпағының қазіргі "сенбейтін" ұрпағына тақташаларды көрудің қажеті жоқ екенін көрсететін аянды диктант етті, өйткені - Құдайдың сөзімен - "егер олар тақташаларда жазылған сөздерімге сенбесе, олар менің қызметшім Жүсіпке сенбейтін болады, егер ол оларға бәрін көрсете алса да". Дегенмен, Аян кітабында айтылғандай, тақташалардағы сөздер "бұл ұрпаққа" жеткізілетін болады. Харис сол үш куәгердің бірі болуы мүмкін еді, егер ол "Құдайдың алдында тізе бүгіп, күшті дұға етіп, сеніммен өзін кішірейтіп алса".

Оливер Каудеридің келуі

1829 жылдың 5 сәуірінде Оливер Каудери Смиттың үйіне келді. Вермонт штатында туған мектеп мұғалімі Каудери оқу жылында Джозеф Смит ағаның отбасында болғанда Смиттың алтын тақташалары туралы естіген және ол Смиттың жазушысы бола алады деп үміттеніп, Джозефтің ағасы Сэмюэл Харрисон Смитпен Гармонияға саяхаттаған. Смит оның көмегіне қуанды, ал 1829 жылдың 7 сәуірінде Смит пен Каудери толық уақытты аударма жұмысын бастады. 1829 жылдың сәуірінде Смит аян арқылы Каудеридің ежелгі жасырын жазбаларды аударуға мүмкіндік беретін "сыйы" бар екенін және "осы сыйдың кілттері" Смит пен Каудериге берілетінін мәлімдеді. Смиттың аяны бойынша, бұл аударма сыйы тек алтын тақташалармен ғана шектелмей, басқа да ежелгі жасырын жазбаларды қамтиды. Мысалы, Смиттың келесі аяны ол Жақия елші жазған жасырын пергаменттің аудармасы болды, және аударма кезінде ол әлі де жасырын болған деп есептелуі мүмкін. Каудериде де аударма "сыйы" болғанымен, ол белгілі бір жасырын жазбаны өз аудармасымен жасауға тырысқанда сәтсіз болды және Смиттың жазушысы ретінде жұмыс істеуге қайта оралды. Смиттың аянында Каудеридің жасырын жазбаларды аударуы Смит алтын тақташаларды толық аударғаннан кейін ғана күтуге тиіс екені айтылды. Каудери хатшы болғандықтан, Смит алтын тақташалардың аудармасын диктанттады. 1829 жылдың мамырында немесе одан бұрын Смит 116 қолжазба бетін ұрлаған адам Смит алтын тақташалардың осы бөлігін қайта аударғанда, содан кейін оны өзгертіп, Смит бір сөзді екі рет аудара алмайтынын көрсетуді жоспарлап отырғанын ескертетін аянды диктанттады. Сондықтан, аянға сәйкес, Құдайдың Смиттен күткені – "бастаған жұмысыңды аяқтау" еді. Смит 116 бетті қайтадан аударудың орнына, басқа бір "Нефи тақташаларынан" жасалған аударманы қолдануға тиіс болды, бұл тақташалар бір-біріне ұқсас болғанымен, егжей-тегжейлірек ақпарат берді. Каудеридің кейінгі естеліктерінде 1829 жылдың 15 мамырында, қазіргі Үшінші Нефи кітабының аудармасы Смит пен Каудериді шомылдыру билігін алу үшін дұға етуге итергені айтылады. Олар періште пайда болғанын және оларға осы билікті бергенін хабарлады, содан кейін Гармонияға жақын өзенде бір-бірін шомылдырды. Он күннен кейін олар Самуилді шомылдырды, ол әлі де олармен бірге тұрып жатқан еді. 1829 жылдың мамыр айының соңында Сэмюэл Смит Пальмираға қайтып келіп, Смит пен Харрис отбасыларына Каудеридің жазушылығымен Смиттың аудармасы тез жүріп жатқанын хабарлады. Сэмюэлдің баяндамасы Мартин Харристі қуантты, бірақ Харристің әйелі Люси ашуланды, ол куәгерлерді жинап, Нью-Йорк штатының Лион қаласында Смитке қарсы қылмыстық шағым түсірді, оның күйеуін алдау үшін алтын тақташаларды көрсеткенін дәлелдеуге тырысты. Осы уақытта Гармониядағы бір топ адам Смиттың аударма жұмысына кедергі келтіре бастады. Сондықтан Оливер Каудери Файетте, Нью-Йорк штатында тұратын және бұрын алтын тақташаларға қызығушылық танытқан Дэвид Уитмер деген танысына хат жазды, Смит пен Каудериге аударманы аяқтаған кезде Дэвид Уитмердің ата-анасының үйінде тұруға рұқсат сұрады. Уитмерлер қуана-қуана үйлерін және тамақтандыруды тегін ұсынды. Осылайша, Дэвид Уитмер 1829 жылдың маусым айының басында үлкен арбамен Гармонияға барды және Смит пен Каудериді Файетке көшірді. Алайда, сол кезде Смит аударма процесінде тақташаларды тікелей қолданбайтын. Эмма Смит Файетке бірге бармады, бірақ ол кейінірек уақытша келді.

Бастапқы жариялау әрекеті

Нью-Йорк штатындағы Файетте қаласындағы Уитмер үйінде Смит алтын тақташалардың аудармасын аяқтады, Каудери Гармониядағыдай жазушы болып қызмет етті, бірақ Дэвид Уитмер және Дэвидтің інісі Джон Уитмердің қосымша көмегімен, Смит аударма жинағындағы алтын тақташалардың соңғысы деп санаған аударманы аяқтады, онда ол кітаптың тақырып парағын тапты. Смиттің осы тақырып парағының аудармасы кітаптың «Мормон кітабы: Мормонның қолымен Нефий тақташаларынан алынған тақташаларға жазылған жазба» деп аталатынын көрсетті. 1829 жылдың 11 маусымында Смит авторлық құқығын сақтау үшін тақырып парағының көшірмесін жергілікті федералды округ сотына тапсырды. 1829 жылдың маусым айының басында Смит тақырып парағының көшірмесімен және аударманың бірнеше бетімен Пальмира ауылына барды және бірнеше кездесулерде «The Wayne Sentinel» баспашысы, сондай-ақ Мартин Харристің досы Э. Б. Грандиннен аудармасын басып шығаруға келісім алуға тырысты. Грандин басып шығаруға қажетті шығындарды шамамен бағалағанмен, бастапқыда кітапты жариялаудан бас тартты. Қаржыландыру мәселесінде Смит бірнеше туысқандары мен таныстарынан қаржылық көмек алуға әрекеттенді, бірақ сәтті болмады.

Он екі куәгер және аударманың аяқталуы

1829 жылдың маусым айының қалған бөлігінде Смит Файетте аударма жұмысын жалғастырды, бұрын Харис жоғалтқан 116 беттің орнына жаңа бөлімді диктанттады. 1829 жылдың 14 маусымына дейін Смитке берілген аян бойынша Каудери мен Уитмерге қызмет етуге ниет білдірген және "барлық әлемге барып, Менің Ізгі хабарымды барлық жаратылыстарға уағыздайтын" және шомылдыру рәсімінен өткізуге және діни қызметкерлер мен ұстаздарды тағайындауға дайын он екі "оқушыны" іздеуге бұйрық берілді. Осыдан кейін, 1829 жылдың маусым айының екінші жартысында аударма туралы сұраулар түсе бастады. Харрис келген кезде ол Оливер Каудери мен Дэвид Уитмермен бірге үштікті Харриске бағытталған бұрынғы аянға сәйкес Үш куәгер деп атауды және Етер кітабының (2:2–4) жақында аударылған бөлігінде де аталған Үш куәгер деп тануды сұрады. Смит оларды Уитмер үйіне жақын орманға алып барды, онда олардың барлығы (Харрис айтқандай, "рухани көздерімен") бірдей көрініс көрді. Төртеуі де "Иеміздің дауысын" естігендерін айтты, ол оларға тақталардың аудармасы дұрыс екенін және олар көргендері мен естігендері туралы куәлік беруге бұйырды. Бірнеше күннен кейін, Смит Уитмер үйінің ер адамдарымен – Дэвид Уитмердің әкесі Питер, оның бауырлары Кристиан, Яков және Джон, сондай-ақ күйеу баласы Хайрам Пейджбен Пальмираға сапар шекті. Осы топты, сондай-ақ әкесі Жозеф Смит ағасымен және ағалары Хайрум мен Самуилмен бірге Смиттің ата-анасының Пальмирадағы үйіне жақын жерге алып барды, онда періште тақталарды әкелген еді. Смит оларға алтын тақталарды көрсетті. Үш куәгер сияқты, Сегіз куәгер де Мормон кітабының соңына қосылатын антқа қол қойды. Олар періште туралы немесе Құдайдың дауысы туралы айтқан жоқ, бірақ тақталарды көтеріп, олардың бетіндегі жазуларды көргендерін мәлімдеді. 1829 жылдың 26 маусымында Э. Б. Грандин The Wayne Sentinel газетінде Смит бұрын берген Мормон кітабының бет парағының көшірмесін жариялады және оны оқырмандарына "жай ғажап нәрсе" ретінде ұсынды, "[көптеген адамдар осы мәселенің үлкен алдау мен одан да үлкен сенімсіздіктің нәтижесі деп ойлайды" деді. Бұл мақала мен Смиттің атының кеңінен танылуының арқасында Смиттің аудармасының соңғы кезеңдері қызығушылық танытқан адамдардың келуімен үзіліп тұратын.

Мормон кітабының жарық көруі және онымен байланысты жаппай танымалдық

Смиттің Мормон кітабын Е. Б. Грандинмен бірге басылымға дайындауға жасаған алғашқы тырабы сәтсіз аяқталды. Харрис сондай-ақ, антимасондық «Пальмира Фримен» газетін шығарған тағы бір пальмиралық баспагер Джонатан А. Хэдлиге де барып, бірақ ол да көмектеспеді. Смит пен Харрис Нью-Йорк штатының Рочестер қаласына сапар шегіп, антимасондық баспагер Тёрлоу Уидке жүгінді, бірақ ол да, Грандин мен Хэдли сияқты, кітапты басып шығарудан бас тартты, тіпті Харрис өзінің шаруашылығын кепіл ретінде ұсынғанымен де. Смит содан кейін Уидтің Рочестердегі бәсекелесі Элиху Ф. Маршаллға жүгінді, ол кітапты басып шығаруға келісті. Грандинмен келіссөздер 1829 жылдың шілдесінен тамызына дейін жалғасты. 1829 жылдың 25 тамызында Грандин Харристің жерін кепіл ретінде пайдаланып, кітаптың 5000 данасын 3000 долларға басып шығаруға келісім жасады, ақша басылым басталғаннан кейін 18 ай ішінде төленуі тиіс болды. Смит 1829 жылдың шілдесі мен тамызында басылымды ұйымдастыруға тырысқанда, бірнеше жергілікті газет Мормон кітабына қатысты өткір сын мақалалар жариялады және 1829 жылдың 26 маусымында «The Wayne Sentinel» газетінде жарияланған кітаптың бетін қайта басып шығарды. 1829 жылдың тамыз және қазан айлары аралығында Хэдлидің мақаласы Локпортта (Нью-Йорк), Рочестерде (Нью-Йорк), Пейнесвиллде (Огайо) және Салемде (Массачусетс) қайта басылды. Шілде мен тамыз айларында Рочестер газетінде Мормон кітабының бетіндегі тіл стиліне сатиралық мақалалар сериясы жарияланды. Қазан айында Смит Пенсильвания штатының Гармония қаласына көшіп, әйелі Эммамен қайта қосылды, ал Оливер Каудери Пальмирадағы басылымды бақылауға қалды. Кету алдында Смит өзіне аян болғанын айтты, түпнұсқа қолжазба Смит үйінде қалуы керек, ал Каудери көшірме жасасын, содан кейін Хайрум Смит әр күні Грандиннің кеңсесіне басып шығаруға жеткілікті көшірмені алып келеді, оны күзетші сүйемелдейді, ал Питер Уитмер Смит үйін күзетсін. Смит 1829 жылдың 4 қазанында Гармонияға келді, онда оның Файеттке көшуіне себеп болған қарсылық басылғанын көрді. Мормон кітабын басып шығаруға кеткен 1500 долларлық шығынын төлеу үшін Смит өзінің ескі досы Джозиа Стоуэллден кем дегенде 500 доллар жинауға тырысты, бірақ сәтті болмады. 1830 жылдың қаңтар айында Хайрум Смит пен Каудери Пальмирадағы «Рефлектор» газетінің баспашысы Абнер Коул Мормон кітабының жарияланбаған бөліктерін алып, газетінде жариялай бастағанын анықтады. Газет Е. Б. Грандиннің баспаханасында түнде және демалыс күндері басылып шығатындықтан, Коул басылмаған Мормон кітабының мәтініне қол жеткізе алды. Коулды басылымды тоқтатуға көндіре алмаған Хайрум мен Оливер Смиттен көмек сұрады, ол Гармониядан қысқа уақытқа оралып, Коулды мәселені төрешіге беруге көндірді, ол Коулдың жариялануы авторлық құқықты бұзады деп шешіп, оны тоқтатуға бұйрық берді. 1830 жылдың қаңтар айында Пальмира тұрғындары Мормон кітабын бойкоттау туралы резолюция қабылдады. Нәтижесінде Грандин 1830 жылдың қаңтарында басылымды тоқтатты. Сонымен қатар, Харрис кітапты басып шығаруға кеткен 3000 доллардың толық үлесі 1831 жылдың басында оның мойнына түсетінін түсіне бастады және әйелі Люсидің ықпалымен өзінің міндеттемесін бұзуды қарастырып жатты. Смит пен Харрис Грандиннің кеңсесіне барып, оны басылымды қайта бастауға көндірді, ол 1830 жылдың 26 қаңтарында жасады. Мормон кітабының алғашқы алдын ала көшірмелері қолжетімді бола бастады, және Харрис оларды сатуға тырысты, бірақ сатып алушы таба алмады. Сондықтан Харрис басылым шығындарын төлеуге қатысты уәдесінен бас тартты. Харрис басылым шығындарын төлеуге уәде берді, ал 1830 жылдың 26 наурызында Грандин Мормон кітабының көшірмелерін өзінің дүкенінің төменгі қабатындағы кітап дүкенінде сатуға ұсынды.

Киелі кітаптың қайта қаралуы

1830 жылғы маусымда Смит Мұсаның «саны шексіз әлемдерді» көрген көрінісін баяндайтын және жаратылыстың мақсаты мен адамзат пен Құдайдың арақатынасы туралы Құдаймен сөйлескен аянды диктант етті. Бұл аян Киелі кітапты қайта қарауды бастады, Смит осы жұмысты 1833 жылға дейін біртіндеп істеді, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін ғана жарияланды. Смит өзінің ізбасарларына «Иеміз рұхсат етсе» Киелі кітаптың осы «жаңа аудармасы» жарық көретінін айтты. Ол оны аяқталған деп ойлаған болуы мүмкін, бірақ Эмма Смит айтуынша, Жозеф қайтыс болған кезде Киелі кітапты қайта қарау әлі толыққан жоқ еді. Мормон кітабын жазу барысында Смит Киелі кітапта «ің қарапайым және құнды жазбалардың» жоқ екенін мәлімдеді. Ол басқа тілдегі қолжазбалардан тікелей аударма жасамай, «Кинг Джеймс» Киелі кітабына түзетулер мен қосымшалар енгізді, бұл процесті ол және Соңғы күндердің қасиеттілері рухани жетекшілікпен жасалған деп сенді; Смит өзінің аудармасы мәтіндегі кемшіліктерді түзетіп, қазіргі Киелі кітапта жоқ нәрсені қалпына келтіретінін айтты. Көптеген өзгерістер көрінетін қайшылықтарды жоюға немесе шағын түсіндірулер жасауға қатысты болса, басқа өзгерістер мәтінге үлкен қосымшаларды енгізді. Мысалы, Смит Жаратылыс кітабының алғашқы бес тарауын үш есеге жуық ұзартты және оны «Мұса кітабы» деп аталатын мәтінге айналдырды.

Мұса кітабы

Мұса кітабының өзі Мұсаның Құдаймен "бетпе-бет" сөйлескенінен және барлық жаратылыстың көрінісін көргенінен басталады. Мұса ғаламның ұлылығына және адамзаттың оған қарағанда шағын болуына бастапқыда қатты әсер етеді, бірақ Құдай оған Жер мен көктерді адамдарды мәңгілік өмірге жеткізу үшін жаратқанын түсіндіреді. Содан кейін кітапта Жаратылыс кітабындағы жаратылыс туралы айтылған оқиға кеңейтіліп, Құдайдың денесі бар екендігі сипатталады. Адам мен Хауаның құлаған оқиғасы тойлау ретінде беріледі, онда тыйым салынған жемісті жеу білім алу және Құдайға ұқсау процесінің бір бөлігі ретінде баса назар аударады. Мұса кітабы Исаяның (Нойдың атасы) оқиғасын да кеңейтеді. Бұл кеңейтілген оқиғада Исаяның Құдайға көрінуі болады, онда ол Құдайдың қайғы сезінуге қабілетті екенін және адамның күнәсі мен азаптары Оны қайғыға толтыратынын біледі. Содан кейін Исая пайғамбарлық шақыру алады және ақырында Сион қаласын құрады, ол соншалықты тура жолда, оның тұрғындары жұмаққа көтеріледі. Исаяның мысалы Смиттің жаңадан құрылған Мәсіх шіркеуін Сион қауымы ретінде құруға деген үмітіне шабыттандырды. Кітапта сондай-ақ (христиандар үшін) Мәсіхтің келуін болжаған кейбір үзінділер нақты христиандық білімге және Исаның құтқарушы ретіндегі сеніміне айналдырылады – тиімді түрде Ескі өсиетті христиандыққа айналдыру.

1829 ж. және 1830 жылдың басында бейресми "Мәсіх шіркеуі"

Мормон кітабының аударуы аяқталмас бұрын Смит пен Каудери жаңа сенімге келген бірнеше адамды шомылдыру рәсімінен өткізе бастады. 1829 жылдың маусым айында Каудеридің алаңдаушылығына жауап ретінде Смит Каудериге "Менің шіркеуімді құр" деген бұйрық беретін аянды диктант етті, бұл аян Смит алтын тақташалардан диктант еткен теологиялық принциптерге негізделген. Мүмкін, осы аянға сәйкес, 1829 жылдың кейінде Каудери өзі де аян алғанын мәлімдеді, ол "Мәсіх шіркеуінің қағидалары" деп аталды және "өз шіркеуін қалай және қандай тәсілмен құру керек" туралы айтты. Каудери аянында "Иса Мәсіхтің елшісі" немесе осы жаңа сенімде "қарттар" деп сипатталды. 1829 жылдың тамыз айынан бастап олардың кейбіреулеріне жақсы жаңалықты уағыздау миссиясы берілді. Алайда, бұл миссия сәтсіз аяқталды және топ Файетте, Нью-Йорк штатындағы Уитмерлердің үйіне ештеңе әкелмей оралды, онда Смит сол кезде болып жатқан еді.

Мәсіх шіркеуінің ресми ұйымы

1830 жылдың көктемінде Смит өзін Мәсіх шіркеуі деп атаған жамағаттың ресми, заңды ұйым ретінде құрылуы керек деген ойға келді. 1830 жылдың наурыз айында, Мүрмон кітабы жарыққа шығуға аздай қалғанда, Смит 1830 жылдың 6 сәуіріне дейін Пальмирада болды – осы күнді ол шіркеуді ресми түрде ұйымдастыруға белгілеген еді. Сол күні, сейсенбіде, Манчестерде Смит бірқатар қысқа аяндарды жазды, олардың ішінде Смиттың «көрнеуші, аудармашы, пайғамбар, Иса Мәсіхтің елшісі, шіркеудің ақсақалы» деп есептелуі керек екендігі туралы аян да болды. Аян бойынша, Смит Мәсіх шіркеуіндегі алғашқы «ақсақал», ал Каудери – «бірінші уағыздаушы» болуы тиіс. Сол түні Мартин Харрис пен Жозеф Смит аға сияқты бірнеше адам жақын жердегі бөгеттелген өзенде суға батырылды. Көптеген куәгерлердің айтуынша, бұл ұйымдастыру шарасы Манчестер ауданындағы Жозеф Смит ағаның ағаш үйінде өтті, содан кейін келесі жексенбіде Нью-Йорктің Файетте қаласында жиын өтті. Кейіннен Дэвид Уитмердің мәлімдемесінде оқиға Файеттеде болғаны айтылды. 1830 жылдың 11 сәуірінде, 6 сәуірдегі сейсенбіден кейінгі алғашқы жексенбіде, жаңадан құрылған шіркеу Файетте алғашқы құлшылық қызметін өткізді, оған шамамен 30 адам қатысты. Оливер Каудери «бірінші уағыздаушы» ретінде суға батыру және уағыз айтуға жетекшілік етті. Смит пен оның шіркеуінің басшылары сондай-ақ Смиттың Хармониядағы үйіне жақын, Нью-Йорктің Колесвилл қаласында үйрету және суға батыру ісін бастады, онда оның досы Жозеф Найт аға тұрды. Колесвиллдегі жиындарға «жақсы қатысу» болды және бірнеше адам суға батырылды, әсіресе Смит Жозеф Найттың ұлдарының біреуінен жын-шайтанды қуды деген хабар тарағаннан кейін. Осылайша, 1830 жылдың маусым айына қарай жаңа шіркеуде шамамен 30 мүше болды. 1830 жылдың 9 маусымында шіркеу Файетте алғашқы конференциясын өткізді. Осы кезде Смит шіркеудің конституциясы ретінде қызмет ететін Мәсіх шіркеуінің баптары мен келісімдері туралы дауыс беруге шақырды. Конференцияда бірнеше адам көріністер көргенін айтты, ал кейбіреулері есінен танып төсекке жатқызылды, ал басқалары хосанна деп айқайлады. Ол Ньюэл Найтқа, Найттың ұлдарының біріне жын-шайтанды қуды. Бұл экзорцизм Колесвилл тұрғындарының бірнешеуін суға батыруға көндірді, соның ішінде ақырында Ньюэл, мамыр айының соңында Файетте суға батыру үшін сапар шекті және 1830 жылдың 9 маусымында өткен конференцияда болды, онда ол транске түсіп, оянғанда өзіне аян болғанын айтты. Смит бұл оқиғаның күнін нақты айтпады, бірақ ол осы уақытта Ссквеанна маңындағы жын-шайтанды қуу және шайтанның көрінуі туралы ойланып жатқан кезде орын алған болуы мүмкін. 1830 жылдың маусым айының соңында Смит, Эмма, Каудери және Джон мен Дэвид Уитмер Колесвиллге барып, Жозеф Найт ағаны, оның отбасы мүшелерінің көпшілігін және аймақтағы тағы бірнеше адамды суға батырды. Бұл іс-әрекет және Ньюэл Найттың соңғы жын-шайтанды қууы жергілікті тұрғындардың наразылығын тудырды, нәтижесінде Смит жергілікті констебльдің «әрекетсіздік» (қарсылық) айыбымен тұтқындалды. Смит Нью-Йорк штатының Оңтүстік Бэйнбридж қаласына жеткізілді. Оның екі күндік соты маусым айының соңында өтті, ол 1830 жылдың 1 шілдесінде аяқталды және оны Жозеф Найт жалдаған екі адвокат қорғады, олар оны ақтады. Алайда босатылғаннан кейін бірден ол қайтадан тұтқындалып, екінші сотқа жіберілді, бірақ ол да ақталды. Бірнеше күн үйінде болғаннан кейін, Смит Каудеримен бірге Жозеф Найттың үйіне Колесвиллге оралды, бірақ олар бұқаралық жиналысты көргеннен кейін, бүкіл түн бойы Хармонияға қашуға мәжбүр болды, бұқаралық қуғын-сүргін кезінде, бірде-бірде ғана тоқтап, ағаш астында демалды. Смиттің 1844 жылы осы қашуды сипаттағанын естіген адам, ағашта тынығып жатқан Смит пен Каудериге Петір, Жақып және Жохан келгенін айтты, олар оларға діни қызметкерлік «кілттерін» берді, Смиттың айтуынша, оларға «патшалық кілттері мен уақыт толығуының кілттері» кірді.

Смиттің шіркеудегі рөлінің анықтамасы

Пенсильвания штатының Хармони қаласындағы үйіне оралған Смит, өзі мен Каудери толық уақытты дін қызметкерлері ретінде әрекет етулері керектігін көрсететін аянды диктант етті. Олар Хармониде егін егіп болғаннан кейін, Коулсвилл, Файетт және Манчестердегі шіркеу филиалдарына барып, «Сиондағы барлық қызметтерін» атқаратын, саяхаттарында қажет болған жағдайларда шіркеуден киім, тағам және ақша алатын еді. Джозеф пен Эммамен бірге тұратын Джон Уитмерге де толық уақытты кеңсе қызметі тапсырылды. Смиттің әйелі Эмма да жаңа шіркеудегі өз орнын білгісі келді, ал екінші аян Смиттің оны шіркеу қаражатымен қолдап отыратынын растады. Ол алтын тақташалардың куәсі болмақ емес еді (8-аят), бірақ Каудери қол жетімді емес болғанда Джозефтің жазушысы ретінде әрекет ететін (5-аят), сондай-ақ шіркеу ән кітабын жасау міндеті жүктелді (11-аят). Смит, Джон Уитмердің көмегімен, Смиттің осы уақытқа дейін диктант еткен аяндарын көшіріп, жинақтауға кірісті, ал Каудери Файетке қайтты. Алайда, Каудери мен Файеттегі Уитмерлер отбасының көпшілігі Смиттің «Мәсіх шіркеуінің баптары мен келісімдеріне» бір сөз тіркесін қосып қойғанын білгенде алаңдады. Смит Каудери мен Уитмерлерді «осы сөздің ақылға қонымды және Киелі кітапқа сәйкес екендігіне» көндіру үшін Файетке баруға мәжбүр болды. Исаак Хейлдің әпкесіне үйленген методист дьяконы Натаниел Льюистің ықпалымен, Хармониядағы наразылық пен Коулсвиллдегі ашық жаушылыққа қарамастан, оларды Құдайдың сөзі ретінде қабылдады. Пейдждің аяндары Сионды құрумен байланысты болды, соның ішінде Мормон кітабында айтылған «Жаңа Иерусалим» қаласының орналасқан жері (Этер, 13-тарау). Пейдждің аяндары және олардың Файеттегі филиалда жалпыға бірдей Киелі жазба ретінде қабылдануы Смитке 1830 жылдың 26 қыркүйегінде жоспарланған шіркеудің екінші конференциясына дайындалуда ауыр тиді. Каудери өзінің жазба аяндарын жасай бермек, бірақ оларды «өсиет ретінде жазуға» тиіс емес еді, сондай-ақ оған Смитке бұйрық беруге тыйым салынды, себебі аянда Смит «қауымның басында» тұруы керек делінген. Аянда үлкен эсхатологиялық тақырыптар қамтылған, және «сайланғандар» «осы жер бетінде бір жерге жиналады» деп айтылған, осылайша қиыншылық күндеріне дайындалатын еді. 1830 жылдың 26 қыркүйегінде өткен шіркеудің екінші конференциясында Пейдждің аяндары талқыланды, және Пейдж өзінің аяндары мен аян тасынан бас тартуға келісті. Смит кейін Дэвид Уитмерді жазалайтын және бірнеше миссионерлерді шақыратын аяндар сериясын диктант етті.

"Ламандықтарға" жіберілген және Сидни Ригдонды жалдаған

1830 жылдың қазан айында екінші конференциядан кейін Смит Оливер Каудериді "ламандықтарға" миссияға жіберді. Каудериге жаңадан дінге келген, Амхерст, Огайо қаласында "Мәсіхтің шәкірттері" үшін миссионер болған Парли П. Пратт қосылды. "Ламандықтарға" жол тартқанда миссионерлер Огайо штатының Киртленд қаласынан өтіп, онда "Мәсіхтің шәкірттері" қауымы болды, және олардың пасторы Сидни Ригдонды және оның қауымының шамамен 20 мүшесін дінге көшірді. Содан кейін Каудеридің делегациясы Миссисипи өзенінің батысына қарай "ламандықтарға" бағытталған сапарына жалғастырды. Ал Ригдон Смитті көру үшін Огайодан Файеттеге (Нью-Йорк штаты) кері бағытта саяхаттап, 1830 жылдың желтоқсан айында жетті. Бұл оқиғаға орай Смит Ригдонға бағытталған аянды жазды, онда Ригдонды Жақынмен салыстырып, Ригдонның бұрын Жақын сияқты "тәубеге келгендерді суға батырғанын, бірақ олар Киелі Рухты алмағанын" айтты. Бірақ енді Ригдон суға батырғанда, олар "ескі елшілер сияқты қол қою арқылы Киелі Рухты" қабылдайтын болады. Егер Смит адал болмаса, Құдай оның орнына "басқасын өсіретін" еді. Смит Ригдонға Яһуда кітабында айтылған "жоғалған кітап" – Енох пайғамбарлығының аудармасы екенін айтты. Алайда, 1830 жылдың желтоқсан айының соңындағы аянға сәйкес, Құдайдың "мөрленген" құпияларын аудару жобасы кейінге шегерілді, себебі шіркеу штаб-пәтері Файеттен Киртлендке Оливер Каудеридің миссиясынан оралуын күтіп көшуі керек еді.