Кіріспе

Уильям Бринклидің 1988 жылғы романы "Соңғы кеме" – американдық жазушы Уильям Бринклидің 1988 жылғы пост-апокалиптикалық романы. "Соңғы кеме" Америка Құрама Штаттары мен Кеңес Одағы арасындағы қысқа, толыққанды ядролық соғыс кезінде Баренц теңізінде патрульдеуге шыққан, құрамында басқарылатын зымырандары бар АҚШ флоттық кемесі, USS Nathan James (DDG 80) (құрылған кеме) туралы баяндайды. Роман кеменің экипажы үшін жаңа мекен табуға жасаған тырашасын көрсетеді. Романның сюжеті негізінде 2014 жылдан 2018 жылға дейін TNT арнасында көрсетілген телесериал түсірілді.

Өмірбаян

Бұл оқиға кеме командирі "Томас" тарапынан бірінші тұлғада баяндалады. Томас бұл естеліктерді соғыс аяқталғаннан кейінгі бірнеше айда, өзінің Норвегиядағы базасы бар USS Nathan James (DDG 80) кемесінің соғыстан кейінгі тағдырын сипаттау үшін жазып отыр. Томас оқырманға кемесін таныстырады. Ол әскери кемеге басшылық етудің моральдық жақтары, ядролық соққы күштерінің қабілеттері, Арктикадағы АҚШ әскери кемесіндегі күнделікті өмір және кемесінің миссиясының мәні туралы әңгімелейді. Капитан Томас құрлықтағы баллистикалық зымырандардың саны азайғанына қарамастан, SLBM және Tomahawk зымырандарында әлі де зор күш бар екенін атап өтеді; оның кемесінің өзі бірнеше зымырандық шахталардың күшінен артық.

Сюжет

21 желтоқсанда (жыл белгісіз), ескертусіз, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминшісі «USS Nathan James» (DDG 80) капитаны Томас Кеңес қаласы Орелге және оған жақын жердегі құрылысқа ядролық соққы беру туралы расталған бұйрық алады. Ядролық қарумен жабдықталған «Томагаук» зымырандары эмоциясыз, автоматты түрде ұшырылады. Сағаттар бойы экипаж олардың радарда жерге қонғанын қадағалайды және Орел радиостанцияларының үнсіздікке түскенін тыңдайды. Миссия аяқталғаннан кейін олар жоғары бағыныштылығына есеп береді, және АҚШ Әскери-теңіз күштерінен жауап келіп, осы жағдайда жалпы бұйрықтардан бас тартуға бұйрық береді (әйтпесе Солтүстік теңізге баруға тиіс еді), бірақ хабарламаның соңында түсініксіз бұрмаланулар пайда болады, жаңа бұйрықтарды жеткізбейді. Кітаптың соңындағы бір ерекшелік болмаса, бұл «Нейтан Джеймс» алған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің соңғы ресми хабарламасы. Кейін олар қарсы шабуылдардың бірнеше ауқымды алмасулар болғанын болжауы мүмкін, себебі қарапайым, жалғыз «қарсы күш» шабуылы кейінірек тапқан залалдың ауқымын түсіндіре алмайды, сонымен қатар Үндістан, Пәкістан сияқты басқа ядролық державалар да бір-біріне шабуыл жасаған болуы мүмкін, бірақ экипаж ұшырулардың себебін немесе оқиғалардың нақты тізбегін ешқашан анық білмейді. Содан кейін Томас оңтүстікке қарай Солтүстік теңізге, содан кейін достық күштермен байланыс орнату үшін Ұлыбританияға баруға шешім қабылдайды. Кеме Ұлыбританияның үстіндегі радиоактивті түтіннің тығыз бұлттарына тап болады, олардың ішінде Биг-Бен мен Лондонның қираған қалдықтары көрінеді. Ақпараттың жетіспеуінен кеме Жерорта теңізінің жағалауын барлауға шығып, Оңтүстік Италиядан Гибралтарға дейін сағат тіліне қарсы бағытта жүреді. Бриттания жағалауында кеме жойылған Гибралтар тасының жанына жеткенге дейін оларды қуып жететін, байланысқа шықпайтын су асты кемесімен кездеседі, онда ол жоғалады. «Нейтан Джеймс» Жерорта теңізінің жағалауын барлауды жалғастырады, тек радиациялық аурудан зардап шеккен, хаостан қашқан адамдарды ғана табады. Франция жағалауында «Нейтан Джеймс» жолаушылар тамақ істеп отырғанда өлтірілгендерді көреді, бұл жағалаудағы қалада нейтронды бомба қолданылғанын көрсетеді. Кемедегі радисттің денесі тереңде табылады, ол ядролық қарудан зардап шеккен аймақтар туралы шектеулі есебімен бірге, Еуропа, Кеңес Одағы және Солтүстік Америка үшін қараңғы картина суреттейді. Гибралтарға оралғанда, Кеңес теңіз күштерінің баллистикалық зымыранды су асты кемесі «Пушкин» тікелей байланыс орнату үшін суға шығады. Екі кеме тез арада бітімге келіп, бірлескен операция жасауға келіседі. «Пушкин» толық отынмен жабдықталған, бірақ азық-түлік азырақ, алдымен Батыс Африканы барлап, Арктикадағы құпия кеңес қорын іздеп, «Нейтан Джеймске» қажетті жарақтар мен ядролық отын алуға тырысады. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминшісінде азық-түлік жеткілікті, бірақ ядролық отын азырақ, ол Солтүстік Африканы барлап, содан кейін екі экипаж үшін жарамды жерді іздеу үшін Тынық мұхитына қарай жол тартады. Томас совет капитанымен жасасқан келісімін көптеген экипаж мүшелерінен жасырады (Совет базасында табылған жағдайда ядролық отын үшін «Нейтан Джеймс» экипажы жерде құратын кез келген қоғамда советтерге азық-түлік пен орын беру). «Нейтан Джеймс» Жерорта теңізі Африкасын барлайды, бірақ көрінетін тікелей соққыларды көрмегеніне қарамастан, адамдарды таппайды, бірақ жағалаудан ішкі аймаққа қарай барған сайын радиация деңгейінің артуын байқайды. Экипаж салыстырмалы түрде ластанбаған шаруашылық құрал-жабдықтарын, өсімдіктерді және тіпті кішкентай аралдан екі ешкіні құтқарып, жарамды жерде шаруашылықты бастауға тырысады. Соңында «Нейтан Джеймс» барлық алушыларға жауап беруге бұйрық беретін Ұлттық басқару органынан хабарлама алады. Олар жауап береді, бірақ хабарлама автоматты түрде қайталанады, олар бұл автоматты түрде берілетін хабар деп санайды. Кеңес Одағының Солтүстік Американы нысанаға алуы туралы біліміне, совет су асты кемесінің капитанының есебіне, француз радисінің есебіне және Еуропаны көргендеріне сүйене отырып, Томас кеме офицерлерінің көпшілігімен бірге АҚШ жай ғана тоқтағанын, ал Солтүстік Американың қалған бөлігінде тұруға болмайды деген тұжырымға келеді. Алайда, экипаж мүшелерінің көпшілігі АҚШ-қа қайтып, не болғанын көруге ниетті. Бұл олардың қалған отынын жұмсауын қажет етеді, оларды Тынық мұхитына жарамды жерді іздеуге қабілетсіз етеді. Егер АҚШ Еуропа немесе Африка сияқты болса, кеме жай ғана тұтқындалады. Сондықтан Томас Суэц каналы арқылы Тынық мұхитына қарай жол тартады. Суэцте кеменің күресу жүйелерінің офицері (CSO) Солтүстік Американың бір бөлігі әлі де жарамды болуы мүмкін екеніне сенетінін мәлімдейді және кемені АҚШ-тың Шығыс жағалауына қайтаруды талап етеді, осылайша олар өз көздерімен көре алады. Капитан CSO-ны ынталандыруға тырысады, бірақ ол капитанның билігіне қарсы шығып, Томас заңды түрде капитандыққа тағайындалған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің енді жоқ екенін еске салады, яғни Томас енді заңды түрде басқара алмайды және дұрыс бағытты таңдау үшін дауыс беруді талап етеді. CSO-ның бүлікшілігіне ашуланған Томас CSO-ның аз қолдауға ие екенін ойлап, дауыс беруге рұқсат береді, бірақ экипаждың үштен біріне жуығы CSO-ны қолдайды деп таңғалып қалады. Бүлікшілер АҚШ-қа мыңдаған шақырым жүзу үшін салдар мен капитанның қайығын талап етеді. Қайғы мен ашудың арасында Томас келіседі, және бүлікшілер кетеді. Келесі апталарда кеме Суэц каналынан өтеді, ол сүйіншілі жағдайда ашық болады, және температураның күрт төмендеуімен және экваторда қара қармен ядролық қыс күшіне енгенде, Үнді мұхитының қауіпті теңіздерінен өтеді. Олар жақын жердегі құрлық массасының мөлшеріне пропорционалды залалдың артуын байқайды. Сингапурға жақындағанда, залал соншалықты тығыз болады, экипаж ауа райы палубасына шыға алмайды. Әйгілеулі, «Нейтан Джеймс» суық ауа райы мен радиацияны ескере отырып жасалған, және Томас кемені герметикалық түрде жабуға және адамдарды қысқа ротацияда көпірде орналастыруға бұйрық береді. Бұған қарамастан, экипаж жеңіл радиациялық аурудан зардап шегеді, және тығыз залал арқылы өту психологиялық тұрғыдан соншалықты қиын болады, көптеген экипаж мүшелері борттан секіріп кетеді. Жағдай одан да нашарлайды, олар совет су асты кемесімен байланыс үзеді, ол совет жағалауын барлау кезінде ядролық отынмен бірге жоғалды деп есептейді. «Нейтан Джеймс» ақырында алыс Оңтүстік Тынық мұхитына жетеді және кеменің ядролық отыны дерлік таусылғанда, француз Полинезиясында ластанбаған кішкентай аралды табады. Кеме экипажы аралда қоғам құрады және болашақ ұрпақтарды жалғастыру үшін бала көтеруге тырысады. Архивтік жоба басталады, онда әркім болашақ ұрпақтар үшін өз білімін жазуға шақырылады. Олар әйелдердің әрдайым қатаң бақылауда болуын қамтамасыз ете отырып, гендік әртүрлілікті қамтамасыз ету жүйесін әзірлейді. Алайда, жүктілік орын алмайды. Олар ядролық қыстың радиациясы барлығын бесімді қылған болуы мүмкін деп алаңдайды. Біраз уақыттан кейін «Пушкин» көкжиеңде пайда болады. Оның экипажы ашаршылықтың шегінде, бірақ көп мөлшерде ядролық отынға ие. «Нейтан Джеймс» енді теңізге шығуға болады, аралды өз үйі ретінде сақтайды. Олар совет теңізшілері, су астыда болғандықтан ластанудан құтылған болуы мүмкін, гендік қоймаға қосыла алады деп сендіреді. Бірақ содан кейін жаңа апат орын алады: кемедегі теңізшілердің тобы кемедегі қалған зымырандарды Томас рұқсатынсыз ұшырып жібереді. Зымырандардың бірі ұшу кезінде жарылып, қалған зымырандардың тізбектей жарылуына себеп болады, «Нейтан Джеймсті» жойып, аралды ластайды. Томас, қалған экипажы және совет экипажы дереу «Пушкинге» мініп, қашып, жаңа пана іздеуді бастайды. Олар ақырында Антарктидадағы АҚШ зерттеу орталығына жетеді, ол тастап кетілген, бірақ жылдарға жеткілікті...

Қабылдау

The Wall Street Journal журналының V. C. Royster "Соңғы кеме" кітабын Невил Шуттың "Жерастында" (1957) романымен салыстырып, "Соңғы кеме" кітабы "тіпті қызықтырақ оқиға" екенін айтты. The Washington Post газетінің Энтони Хайд "Соңғы кеме" романын "соғыстағы адамдар туралы керемет шығарма" және "теңіз командасын көркем бейнелеудің ұтымды суреті" деп сипаттады. "Секс, өтірік және бейнетаспа" фильмінің сәттілігінен кейін Стивен Содерберг осы кітапты келесі фильмі ретінде экранизациялауды жоспарлаған, бірақ бірнеше қанағаттандырмайтын сценарий нұсқаларынан кейін жобадан бас тартты.

Теледидарлық бейімдеу

2012 жылдың шілдесінде АҚШ-тың TNT кабельдік телеарнасы роман негізінде түсірілген сериалдың пилоттық эпизодын тапсырыс берді. Сериалды Platinum Dunes Partners компаниясы, атқарушы продюсерлер ретінде Майкл Бэй, Хэнк Штайнберг және Стивен Кейн шығарды. Штайнберг пен Кейн пилоттық сценарийді жазды, ал Джонатан Мостоу пилоттық эпизодты режиссерлік етті. Адаптация түпнұсқа романнан едәуір өзгеше. Оқиға ХХІ ғасырдың бірінші жартысының басында өрбуімен қатар, әлемдегі адамзаттың апатқа ұшырауының себебі – супердержавалар арасындағы ядролық соғыс емес, команда ем іздеуге тиіс пандемия болып табылады. 2013 жылдың мамырында TNT «Соңғы кеме» сериалының 10 эпизодын тапсырыс берді, ол 2014 жылы көрсетілді. 2014 жылы екінші маусым (13 эпизодтан) тапсырылды және 2015 жылы көрсетілді, ал 2015 жылы үшінші маусым (сонымен қатар 13 эпизодтан) тапсырылды және 2016 жылы көрсетілді. 2017 жылдың тамызында 10 эпизодтан тұратын төртінші маусым, ал 2018 жылдың қыркүйегінде бесінші және соңғы 10 эпизодтық маусым көрсетілді.

Басқа бейімделулер

"Соңғы кеме" 2013 жылдың 27 қарашасында Plume баспасынан электрондық кітап түрінде жарық көрді.