Қарыз Абыройы

Кіріспе

Том Клэнсидің 1994 жылғы романы, «Қаржылық міндеттеме» – Том Клэнси жазған және 1994 жылғы 17 тамызда жарық көрген техно-триллер. «Барлық қорқыныштың жиынтығы» (1991) романының тікелей жалғасы. Жапондық өнеркәсіпшілердің құпия тобы өз елдерінің үкіметін басып алып, АҚШ-қа соғыс жариялағанда Джек Райан Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі болады. Кітап «Нью-Йорк Таймс» бестселлер тізімінде бірінші орынға шықты. Кейіннен романның 2001 жылғы 11 қыркүйектегі террористік шабуылдар мен United Airlines рейсі 93-тің қашқындалу оқиғаларына ұқсас сюжеттік элементтері бар екені анықталды.

Сюжет

Жапондық өнеркәсіпші Райзо Ямата өзінің еліне қайтадан ұлылық дәрежесін беруді жылдар бойы жоспарлап келеді, бұл оның отбасының Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сайпан аралына шабуыл жасаған американдықтардың қолынан қаза табуының кек алуы еді. Оның мүмкіндігі шығыс Теннессиде Жапонияда жасалған сапасыз жанармай бактерілерінен туған көлік апатында алты американдық қаза тапқанда туындайды. Бұл оқиға АҚШ-қа тауар импорттайтын елдердің сауда тәжірибесін қайталауға рұқсат беретін заңның жылдам қабылдануына әкеледі, бұл жапон экономикасының тәуелділігін қамтамасыз ететін американдық экспорттық нарықтарды тоқтатып тастайды. Экономикалық дағдарысқа тап болған Жапонияның Ямата басқаратын заибацуы АҚШ-қа қарсы экономикалық және әскери әрекеттер жасауға шешім қабылдайды. Қытай мен Үндістанның құпия қолдауымен олар Тынық мұхитындағы АҚШ-тың ықпалын азайтуды және Ұлы Шығыс Азияның өркендеу аймағын қайта құруды жоспарлайды. Жапон премьер-министрі Могатару Кога экономикалық жағдайға байланысты ұятқа қалдырып, отставкаға кеткеннен кейін, заибацу оның орнына АҚШ-ты сынаған, ұлтшыл Хироси Готоны тағайындайды. Осы уақытта Жапония құпия түрде ядролық қару жасап, бұрынғы Кеңес Одағынан сатып алынған SS-19 жобаларын пайдаланып, бірнеше құрлық аралық баллистикалық зымыран (ҚАБЗ) жасап шығарады. Жапония шабуылдың бірінші кезеңін бастайды, Мариана аралдарын, әсіресе Сайпан мен Гуамды, құрбансыз басып алу үшін өздігінен қорғану күштерінің бөлімшелерін жібереді. Сонымен қатар, бірлескен әскери оқу кезінде жапондық кемелер "көзі жоқ" АҚШ Тынық мұхиты флотына торпеда шабуылдап, екі су асты кемесін жойып, екі әуе кемесін жарақаттайды. Жапондық шабуылдың екінші кезеңі – экономикалық шабуыл: Жапония АҚШ қор нарығының құлдырауын қамтамасыз етеді, АҚШ биржасының кеңесшісі болып табылатын бағдарламашыны жалдап, жүйеге логикалық бомбаны енгізеді, ол жұма күні түстен кейін жасалған барлық сауда жазбаларын сақтауды тоқтатады. Олар сондай-ақ Федералдық резерв банкінің президентіне де шабуыл жасайды. Жапон үкіметі АҚШ-тың жауап беруін кешіктіру үшін халықаралық келіссөздерді және Мариана аралдарында еркін сайлауларды ұсынады. Осы арада Джек Райанды АҚШ президенті Роджер Дёрлинг мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шыққаннан кейін Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі етіп тағайындайды. Әскери мәселелерге ерекше назар бөлгеніне қарамастан, ол президентке экономикалық дағдарысты бірінші кезекте шешуді кеңес береді, өйткені Жапонияның сауда жазбаларын жоюы экономикалық қауіпке жауап беруде үлкен артықшылық болуы мүмкін екенін түсінеді. Ол "қайта жасау" әдісін қолданады, онда жаппай жойылған күні жойылған барлық транзакциялар ескерілмейді және барлық сауда ақпараты сол күні түскі уақыттағы жағдайына қайта қалпына келтіріледі. АҚШ қор нарығы аз бұзылыстармен сәтті қалпына келтіріледі, ал АҚШ инвестициялық банктері тобы жапондық инвестициялық өнімдерді жаппай экономикалық түрде сата бастайды, бұл заибацу жасаған кез келген пайданы жояды. АҚШ әскері қолда бар ресурстарын пайдаланып, жапондық қарсыластарына қарсы шабуылды бастайды. Ұйымдастырылған апатта ЦРУ агенттері Джон Кларк пен Доминго Чавес екі жапондық E-767 ұшқышын соқыр қылып, оларды қону кезінде апатқа ұшыратады. АҚШ Әскери-әуе күштері кейін Жапонияның қалған AWACS жүйесін жоюға кіріседі, АҚШ-тың кеңінен таралған активтерін пайдаланып, жасырын әскери шабуылдар жасау керек, бұл B-2 бомбалаушыларына жасырын ҚАБЗ силосдарын жоюға мүмкіндік береді. Кейін олар Жапонияның әуе қорғанысына одан әрі зақым келтіру үшін F-22 истребительдерінің шабуылын қолданады. Армияның арнайы операциялар тобы Жапонияға құпия түрде енгізілген Команч тікұшақтарын қолдау үшін жіберіледі. Бір тікұшақ басқа AWACS ұшағына әуеден ауаға зымыранмен шабуыл жасаса, басқалары Яматаның тобының мүшелерін өлтіру үшін Hellfire зымырандарын қолданады. Осы уақытта адмирал Робби Джексон Мариана аралдарын аз шығындармен азат етеді, зымырандық шабуылдар мен әуе кемелерінен жасалған шабуылдар арқылы аралдарда орналасқан жапондық ұшақтарға қатты зақым келтіреді, бұл жапон командирін өз әскерлерін беруге мәжбүр етеді. АҚШ-тың әскери және экономикалық жауабынан жеңіліп, бұғатталған Гото билікті бұрынғы президенті Когаға тапсырып, отставкаға кетеді, оны Кларк пен Чавес Яматадан құтқарып алған болатын. Ямата мен оның аман қалған қастандықшылары опасыздық үшін тұтқындалады, ал Жапонияның жаңа үкіметі АҚШ-тың кеңпейілді ұсынысын қабылдайды. Кітап бойына президент Дёрлинг тағы бір саяси дағдарысқа тап болады: Вице-президент Эд Килти зорлау айыптарынан кейін отставкаға кетеді. Дағдарыс аяқталғаннан кейін президент Дёрлинг Райанды дағдарысты сәтті шешкені үшін вице-президенттік лауазымына ұсынады. Алайда, қақтығыс кезінде ұлы мен бауыры қаза болғандықтан ашуға толы Жапон әуе жолдарының пилоты Боинг 747 ұшағымен Конгрестің бірлескен сессиясы кезінде АҚШ Капитолийіне тікелей ұшып кіреді. Президент, сондай-ақ Конгрестің дерлік барлық мүшелері, Жоғарғы сот және федералдық үкіметтің көптеген басқа да өкілдері шабуылда қаза табады. Райан, вице-президенттікке бекітілгеннен кейін ант қабылдауға бара жатқанда, жарылыстан мүжілмей қалады. Ол АҚШ президенті болады және Вашингтондағы CNN студиясында округтік судьяның алдында қызметке кіріседі.

Japanese industrialist Raizo Yamata has been plotting to bring back his country to a position of greatness for years, partly as revenge for the death of his family at the hands of American forces invading the island of Saipan during World War II. His opportunity comes when a car accident in East Tennessee, caused by faulty gas tanks made in Japan, results in the deaths of six Americans. The incident leads to the swift passage of a law allowing the U. S. to mirror trade practices of the countries from which it imports goods, cutting off the American export markets upon which the Japanese economy depends. Facing an economic crisis, Japan’s ruling zaibatsu, led by Yamata, decides to take economic and military action against the United States. Along with covert support from China and India, they plot to curtail the U. S. presence in the Pacific and re establish the Greater East Asia Co Prosperity Sphere. After the Japanese Prime Minister Mogataru Koga resigns in disgrace due to the economic situation, the zaibatsu installs Hiroshi Goto, an aggressive nationalist and critic of the U. S., to succeed him. Meanwhile, Japan has covertly developed nuclear weapons, and with SS 19 designs bought from the former Soviet Union, has fabricated and deployed several ICBMs. Japan launches the first phase of its assault, sending Self Defense Force units to occupy the Mariana Islands, specifically Saipan and Guam, without casualties. Also, during a joint military exercise, Japanese ships "accidentally" launch torpedoes at the U. S. Pacific Fleet, destroying two submarines and crippling two aircraft carriers. An immediate retaliation is forestalled by the second phase of the Japanese offensive: an economic attack, where Japan engineers the collapse of the U. S. stock market by hiring a programmer who is a consultant for an exchange firm to insert a logic bomb into the system, which when triggered blocks the storage of all trade records made after noon on Friday. They also assassinate the President of the Federal Reserve Bank. The Japanese government then immediately sue for peace, offering international talks and seemingly free elections in the Marianas to delay a U. S. response. Meanwhile, Jack Ryan is pulled out of retirement from government service by U. S. President Roger Durling, who appoints him as National Security Advisor. Despite his typical focus on military issues, he advises the president to deal with the economic crisis first, realizing that Japan's deletion of trade records could be an advantage in responding to the economic threat. He engineers a "do over", where all of the transactions that were deleted on the day of the mass deletion are ignored and all trade information is restored to its condition at noon of that day. The U. S. stock market is successfully restored with only minor disruption, and a group of U. S. investment banks start a massive economic unloading of Japanese investment products, effectively eliminating any gains made by the zaibatsu. The United States military then proceeds to launch a counterattack on their Japanese counterparts using whatever resources they have. In a staged accident, CIA operatives John Clark and Domingo Chavez blind two incoming Japanese E 767 pilots with a Dazzler that causes them to crash upon landing. The U. S. Air Force then proceeds to eliminate the rest of Japan's AWACS system through low profile military attacks using widely dispersed U. S. assets, allowing B 2 bombers to destroy the hidden ICBM silos. They later use an attack by stealthy F 22 fighters to further damage Japan's air defenses. An Army special operations team is airdropped into Japan to support covertly inserted Comanche helicopters. One helicopter is used to attack another AWACS plane with air to air missiles while several others use Hellfire missiles to kill members of Yamata's cabal. Meanwhile, Admiral Robby Jackson liberates the Marianas with few casualties by using a combination of cruise missiles and carrier air attacks to severely damage the Japanese aircraft stationed on the islands, which forces the Japanese commander to surrender his troops. Outmaneuvered and cornered by the United States' military and economic response, Goto resigns, ceding power to his predecessor Koga, who was rescued earlier by Clark and Chavez from Yamata. Yamata and his surviving conspirators are arrested for treason, and the new Japanese government accepts the generous U. S. offer of status quo ante. Throughout the book, President Durling faces another political crisis: Vice President Ed Kealty is forced to resign after being accused of rape. With the crisis over, President Durling nominates Ryan as vice president for successfully handling the crisis. However, an embittered Japan Air Lines pilot, driven mad by the deaths of his son and brother during the conflict, flies his Boeing 747 directly into the U. S. Capitol during a special joint session of Congress. The president, as well as nearly the entire Congress, the Supreme Court, and many other members of the federal government, are all killed in the attack. Ryan, who was on his way to be sworn as vice president after being confirmed, narrowly escapes the explosion. He becomes the President of the United States and takes his oath of office before a district judge in the CNN studios in Washington.

Жапония

Раизо Ямата: Жапониядағы ірі конгломераттың төрағасы және заибацудың жетекшісі. Ол АҚШ пен Жапония арасындағы соғыстың жалғыз бастамашысы, себебі оның отбасының Сайпандағы Банзай жартасындағы өзін-өзі өлтіруіне кек қайтару ниеті болған, олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық күштерге түсіп қалмас үшін мұндай қадамға барған. Ол АҚШ-тың және өз елінің де қарсылық танытуға дайындығын дұрыс бағаламайды және Қытай Халық Республикасына қашуға тырысқаннан кейін тұтқындалады. Хироси Гото: АҚШ-қа қарсы агрессивті саясаткер, Яматаның бақылауында болады. Ол өз елі мен АҚШ арасындағы соғыстың көп бөлігінде Жапонияның премьер-министрі қызметін атқарады. Могатару Кога: Жапонияның премьер-министрі, елдің экономикалық жағдайына байланысты қызметтен ұялып, отставкаға кетеді, бұл Готоның билікке жол ашуына мүмкіндік береді. Ол дипломатиялық келіссөздерде сауда заттарына айналады, себебі ол Готоға қарсы оппозициялық көшбасшы бола алады, бірақ Ямата оны үнсіздендіру үшін ұрлап алады. Кларк пен Чавес оны Яматаның адамдарынан құтқарады, содан кейін ол жаулық аяқталғаннан кейін Жапонияның басшысы лауазымын қайта иеленеді. Контр-адмирал Юсуо Сато: Яматамен байланысты JMDSF флотының қолбасшысы. Кейіннен Теннесси оның "Муцу" эсминін торпедамен батырғаннан кейін қайтыс болады. Сейжи Нагумо: Елшілік қызметкері ретінде жасырылған жапондық барлау офицері, Куктың іс жүзіндегі жетекшісі. Торайро Сато: Жапон әуе компаниясының 747 ұшақтарын басқаратын капитан. Оның ағасы Юсуо және ұлы, майор Широ, F 15 Eagle ұшқышы, әскери қақтығыста қаза табады. Басынан өткен оқиғадан ашуланған ол, АҚШ Конгресінің бірлескен отырысына ұшағымен шабуыл жасап, кек қайтарады.

Тақырыптар

Debt of Honor американдықтардың жапондарға деген ашу-ызасы күшті болған кезде жарық көрді, бұл ашу-ыза 1992 жылы Майкл Крайтонның «Көтерілетін күн» (Rising Sun) қылмыстық триллері жарияланғаннан кейін одан әрі күшейді. «Publishers Weekly» журналының кітапқа берген бағасына сәйкес, бұл роман Клэнсидің Солтүстік Америка мен Кеңес Одағы арасындағы суық соғыс аяқталғаннан кейін әскери құрылымды қысқартудың салдарынан «әскери ресурстарымыз соншалықты азайды, ел кез келген жерде, кез келген уақытта агрессияға ұшырауы мүмкін» деген ойын нығайтады.

Қабылдау

Роман әртүрлі пікірлерге ие болды. Publishers Weekly журналы Клэнсиді "бай, бірақ қыбыр-шабыр сюжеттік желілерді шебер өріп, оларды күшпен байланыстырады деп мақтады. Мұнда, тыныс кететін мән-жай күтпеген, бірақ керемет орынды." Алайда, Кристофер Бакли The New York Times газетінде кітапты "денсаулыққа зиян келтіретін тәжірибе" деп атап, жапондық кейіпкерлердің "расистік" бейнелеуін сынады және оны "Екінші дүниежүзілік соғыстағы япондарға қарсы плакаттар сияқты, мұртты Тожоның ақ нәрестелерді штыкпен шабуын көрсеткендей, әдемілік жоқ" деп бағалады.

Мұра

Кейінгі жылдары роман United Airlines 93 рейсіне байланысты жағдайларға ұқсас екендігімен, әсіресе оның шешімінде, онда ашулы жапон ұшқышы Капитолийде Конгресс отырысының бірлескен мәжілісі кезінде өзінің 747 ұшағын құлатып жіберді. Романның соңына зерттеу жүргізген кезде Клэнси әуе күштерінің офицерімен кеңесті және оның реакциясын былай сипаттады: "Мен оған бұл идеяны айттым, сол кезде ол маған тым жақын қарады да мен: "Кел, генерал, сіз бұрын осыған қараған болуыңыз керек, сізде оған жоспар болуы керек" дедім. Ол: "Мырза Клэнси, менің білуімше, егер бізде осыған қатысты жоспар болса, ол құпия болар еді, мен сізбен осы туралы сөйлей алмаймын, бірақ менің білуімше, біз бұрын осындай мүмкіндікті қарастырған емеспіз" деді. 1995 жылдың сәуір айында АҚШ сенаторы Сэм Нанн романдағы соңғы эпизодқа ұқсас сценарийді ұсынды, онда террористер химиялық қарумен толтырылған радиобақыланатын ұшақты құлату арқылы мемлекеттік хабарлама кезінде Капитолийге шабуыл жасайды. Нанн бұл сценарийдің "алыс емес" екенін және қажетті технологияның қолжетімді екенін мәлімдеді. Алайда, 9/11 комиссиясының баяндамасы ұлттық қауіпсіздік қызметкерлері бұл мүмкіндікті қарастырмағанын көрсетті: "[Терроризмге қарсы күрес маманы] Ричард Кларк 1996 жылғы Атланта Олимпиадасын, Ақ үй кешенін және 2001 жылғы Генуядағы G8 саммитін қорғау контекстінде ұшақтардың тудыратын қауіптер туралы алаңдағанын айтты. Бірақ ол өзінің осыған қатысты хабардар болуын барлау қызметінен келген ескертулерге қарағанда Том Клэнсидің романдарына байланыстырды."

Шабуылдан кейін Клэнси CNN телеарнасына шақырылып, романда бейнеленген ұшақ апаты мен United Flight 93 рейсінің апаты арасындағы ұқсастық туралы пікір білдірді. CNN жаңалыс оқушысы Джуди Вудрафф кейін былай деді: "Біздің редакциямыздағы адамдар бүгін болып жатқан оқиғалар Том Клэнсидің романынан тікелей алынғандай екенін айтуда".