Кіріспе
2004 жылы Джонатан Строудтың "Големнің көзі" романы – балаларға арналған, тарихтың балама жолымен дамыған, фантастикалық және сиқырға толы туынды. Бұл британдық автор Джонатан Строудтың "Бартимей" трилогиясының екінші кітабы. 36 елде 6 миллион данасы сатылды. 2004 жылы бұл кітап "Нью-Йорк Таймс" газетінің бестселлер тізіміне енді. Кітапта және серияда Лондон қаласындағы сиқырлы дистопиядағы билік үшін күрес, заманауи және ежелгі, діни және мифологиялық тақырыптардың үйлесімі көрсетілген. Серия "Гарри Поттерден" қараңғырақ, саяси және моральдық тұрғыдан күрделі нұсқа ретінде сипатталады. Кітаптың аты големнің циклопқа ұқсас көзінен алынған, бұл сиқырлы артефакт, жандырақ пергаментпен бірге големді іске қосады.
The Golem's Eye is a children's novel of alternate history, fantasy and magic. It is the second book in the Bartimaeus trilogy written by British author Jonathan Stroud. 6 million copies have been sold in 36 countries. It was a New York Times best seller in 2004. The book and series are about the power struggles in a magical dystopia centered in London, England featuring a mixture of modern and ancient, secular and mythological themes. The series has been described as a darker, more political and morally complex version of Harry Potter. The book takes its name from the cyclops like eye of the golem, a magical artifact that, along with an animating parchment, activates the golem.
Қысқаша мазмұны
Бартимей трилогиясының қалған бөліктері сияқты, «Големнің көзі» де қазіргі заманғы Лондон қаласында, сиқырдың кең таралған және сиқыршылардың қоғамда қабылданған бөлігі болып табылатын балама тарихта өтеді; шындығында, көптеген сиқыршылар билікте. Олар үкіметті құрайды, ал қара халық кемсіз деп есептеледі. Басты кейіпкер – Натаниел, ол Ішкі істер министрлігінде үкімет үшін жұмыс істейтін сиқыршы. Оның (ерікті емес) серігі – өткір тілді Бартимей рухы. Екеуі де қара халықтың сиқырға қарсы тұру себебін және Лондон қаласын мазалап жүрген құпия аңды анықтау үшін саяхатқа шығады. Аңның үкіметтің беделін түсіру және оны әлсірету мақсатымен сиқыршылар тобы жасаған, зақым келтіруге келмейтін саз голем екені белгілі болады.
Басты кейіпкерлер
Көптеген кейіпкерлердің аттары Киелі кітаптағы, тарихи әдебиеттегі, ғылыми немесе саяси тұлғалардың аттарымен байланысты, бірақ бұл олардың Киелі кітаптағы немесе тарихи контекстінде екенін білдірмейді. Мұндай тұлғалардың көпшілігі әулетті билеуші магистердің қатарына енген.
Тарихтың басқа нұсқасы
Бұл оқиғалар (бұл төрт кезекті эпизодтың бірі) балама тарихқа, осы әңгімелердің әлеміне негізделген. Оқиғалар Лондон, Англия және Прага, Чехословакияда орын алады. Сиқырлылық әлеуметтік прогрестің құралы ретінде технологияны ішінара ығыстырды. Қазіргі заманғы және көне технологиялардың кереғар үйлесімінде Ұлыбританияда реактивтік ұшақтар бар, бірақ олардың ең заманауи кемелері – азамат соғысы кезіндегі темір кемелер. Рим империясы 19 ғасырдың ортасына дейін, 1500 жылға жуық өмір сүрді, кем дегенде Орталық Еуропаны қамтыды. Сол кезде Британия римдіктерді жеңгеннен кейін, Прага орталығында жаңа империя құрылды. Оқиғалар, прологтан басқа, шамамен қазіргі күнде орын алады. Трилогиядағы жалғыз уақыт көрсеткіші осы екінші кітапта айтылады, онда Гладстонның қайтыс болғанына 110 жыл толғаны жазылған. Тарихи тұлға, британ премьер-министрі Уильям Гладстон 1898 жылы қайтыс болғандықтан, екінші романның уақыт шеңбері 2008 жыл, ал бірінші романның – екі жыл бұрынғы, яғни 2006 жыл. Кітаптар 2003 және 2004 жылдары жарық көрген, демек автор (сәл ғана) болашақ тарихты жазған.
Сюжет
Екі жыл бұрынғы оқиғалардан кейін Натаниел (лақабы Джон Мандрайк) Лондонның Ішкі істер министрлігінде қызмет етеді, сиқыршыларға қарсы тұратын оппозицияны жоюға тырысады. Жоғарғы жақтағылардың қысымымен ол бұрынғы қызметшісі, джинн Бартимейді шақырады. Натаниел келісімін бұзғаны үшін ашуланған Бартимей, оған ешқашан шақырылмауға ант берген еді, джинн Натаниелдің туған есімін ешқашан жарияламаса, алты апта қызмет етуге келіседі, егер оны Солтүстік Америкадағы соғысқа жібермесе. Сонымен қатар, қарапайым азаматтар Китти Джонс пен Якоб Хирнек сиқыршының шабуылына ұшырайды; Якоб ауыр күйіктерге шалдығады, ал Китти зардап шекпейді, бұл оның сиқырға табиғи төзімділігін көрсетеді. Әділетсіздікке ұшыраған Киттиге мырза Пеннифезер жақындасады, оның әйелі сиқыршының ұсынысын қабылдамағандықтан өлтірілген. Сиқыршыларды және олардың әділетсіз үкімдерін әлсіретуге көмектесуге көндірілген Китти оппозицияға қосылады, ұсақ шабуылдар мен ұрлықтар жасайды. Түндегі қарақшылық кезінде ол сиқыршыларға тиесілі бизнес орталықтары арқылы алып жаратылыстың өтіп бара жатқанын көреді, оның салдарынан үлкен зиян және бірнеше түнгі полиция қызметкерлері қаза табады. Полиция оппозицияны кінәлі деп санайды және қалаға шабуыл жасайды. Шабуылды тергеп, Бартимей рухтарды жоюға қабілетті екенін білген рух Квизлмен қайта қосылады. Жаратылыс қайта пайда болады және Квизл өлтіріледі; Бартимей Британ мұражайында жаратылыспен шайқасады, бірақ есінен танып, қашып кетеді. Жоғары дәрежелі сиқыршылардың кеңесінде Бартимей бұл жаратылыстың Голем екенін айтады. Полиция бастығы Генри Дювалл оппозицияны кінәлі деп мәлімдейді және Премьер-министрден өкілеттігін кеңейтуді сұрайды. Мырза Пеннифезер Уильям Гладстонның қабіріне соңғы шабуылды ұйымдастырады, бірақ Хонориусты, қуатты афритті қасақана босатады. Гладстонның сүйектеріне тығылып, ақылынан айырылған Хонориус қабір тонаушыларды өлтіреді; Китти Гладстонның таяғымен қашып кетеді, ал Хонориус оны іздеуге ант етеді. Натаниел мен Бартимей Прагаға жіберіледі, онда соңғы белгілі голем бір ғасыр бұрын пайда болған. Олар британ үкіметіндегі жоғары дәрежелі тыңшының көмегімен Големді жасаған сиқыршы Кавканы табады. Натаниел Кавкаға, оның балалары британ түрмесінде ұсталып отыр, егер ол сатқынды әшкерелеуге көмектессе, оның отбасы босатылатындығын уәде етеді. Натаниел мен Бартимейдің алдына сақалды жалдамалы әскер келеді, ол големді тірілту үшін сиқырланған пергаментті талап етеді. Келесі күрес кезінде пергамент жойылып, големнің ешқандай дәлелі қалмайды. Натаниел Лондонға оралғанда, Хонориус шабуылдарынан қала халқы үрейленгенін көреді. Натаниел Киттинің қатысы бар екенін біледі, бірақ ол одан қашып құтылады. Бартимей Хонориусты Темзаға итеріп, оны жеңгендей болады. Сиқыршы Квентин Макеписс Натаниелмен оппозиция туралы ақпаратпен жасырын кездеседі. Бартимей Киттиді тұзаққа түсіру үшін Якобты ұстайды, бірақ оған түнгі полицияның қасқырлары шабуыл жасайды. Натаниел Бартимейді Киттиді құтқаруға жібереді және өзі тұтқындалады. Жоғарғы жақтағылардың қолдауынан айырылып, ол Премьер-министрге жалбарынады. Бартимей мен Китти жасырын тұрып, сиқыршылардың ортақ қысымшылығы туралы пікір алысады. Бартимей өзінің сүйікті шебері Птолемей түрінде, тарих қайталануға бейімделген сиқырлы империялардың өрлеуі мен құлдырауын, рухтарды сиқыршыларға мәңгілік құлдыққа түсіретінін егжей-тегжейлі баяндайды; Китти сиқыршылардың қарапайым адамдарға деген қарым-қатынасының ұқсастығына таңғалады. Премьер-министр босатып жіберген Натаниел Якобты Киттиге әкеледі және Гладстонның таяғына алмасу үшін бостандық ұсынады. Хонориус қайта пайда болады, бірақ големнің келуі оны алаңдатып жібереді. Хонориус жойылады, ал Натаниел таяқтың күшін ашуға тырысады, бірақ есінен танып қалады. Китти өмірін қатерге тіге отырып, жандыратын пергаментті алып тастап, големді қозғалмайтын етеді. Бартимей Китти мен Якобқа қашып кетуіне рұқсат береді және Натаниелге Киттиді голем өртеп жібергенін, оны құтқару үшін өзін құрбан еткенін айтады. Оның сиқыры тараған кезде, құлазыған голем қожайынына, Дюваллға қайта оралады, ол тұтқындалады. Дювальдың жалғыз әрекет еткені күмәнді болса да, Натаниел оның тергеуін аяқталғанын табады. Бартимейді босатудан бұрын джинн оны ақырында "Джон Мандрайк" деп атайды, оны Натаниел құрмет белгісі ретінде қабылдайды; Бартимей кінәсіз, құрметті Натаниелдің қатал сиқыршыға толыққанды түрленуін білдіргісі келген. Якоб елден кетеді, бірақ Китти сиқыр тарихын зерттеу үшін қалады, тирандықтың аяқталуын іздеп.