Кіріспе

Оңтүстік Африканың кен өндіруші компаниясы Anglo American Platinum Limited – әлемдегі платинаның ең ірі бастапқы өндірушісі, және әлемдік жылдық өндірістің шамамен 38% құрайды. Оңтүстік Африкада орналасқан компанияның көптеген операциялары Жоханнесбургтің солтүстік-батысы мен солтүстік-шығысында шоғырланған. Компанияның қызметінің басым бөлігі Бушвельд магмалық кешенінде жүзеге асырылады, бұл хром, ванадий, титанды магнетит және платина тобы металдарын қоса алғанда, әртүрлі минералды ресурстарға ие үлкен аймақ.

Тарих

1995 жылы «Johannesburg Consolidated Investments» компаниясы бөлінді. Оның платина саласындағы мүдделері Amplats болып құрылды, кейіннен Anglo American Platinum деп аталды. Anglo American компаниясы оның басты акционері болып табылады. 2012 жылдың 5 қазанында Anglo American Platinum 12 967 Оңтүстік Африка шахтерін жұмыстан шығарды. 2014 жылдың шілдесінде Amplats компаниясы бес айлық ереуілдің компанияның пайда табу жоспарларына тигізген теріс әсерінен кейін Оңтүстік Африкадағы көптеген кендерін сатуға ниеттенгенін хабарлады.

Жергілікті тұрғындарға қатысты

Anglo American Platinum компаниясы Оңтүстік Африканың қоғамдық мүдделерді қорғайтын заңгері Ричард Спорға қарсы SLAPP (Халық қатысуына қарсы стратегиялық сот процесі) шарасын қолданды. Бұл шараларға Жоғары сотқа корпорацияның абыройына нұқсан келтіруді тоқтату туралы өтініш беру, заңгерлер алқасына кәсіби этиканы бұзу туралы шағымдар жолдау және шамамен 500 000 доллар көлемінде азаматтық талап ашу кіреді. Anglo American Platinum сонымен қатар екі тайпа басшысына кен өндіру жұмысына кедері келтірмеу жөнінде хабарсыз (ex parte) бұйрық алып, оларды қорқыту және заңсыз кіру айыптарымен қамауға алды. Кейін осы басшылардың ізбасарлары тайпалық жерлерге кен орнатуға қарсы наразылық білдіргені үшін атылып, сабалып, тұтқындалды. 2007 жылдың тамызында британдық War on Want қайырымдылық қоры Anglo American Platinum компаниясының бас компаниясы Anglo American компаниясының дамушы елдердегі адамдардың құқығын бұзудан пайда табуына қатысты баяндама жариялады. Баяндамада Anglo American Platinum компаниясы Оңтүстік Африкадағы қауымдарды қоныстандыруда, оның ішінде Магобадинг қауымын олардың жерінен Мекленбург поселкесіне көшіруде айыпталды.

Одақпен байланысты зорлық-зомбылық

2012 жылдың қыркүйегінде Оңтүстік Африка полициясының атысынан 34 жұмысшы қаза тапқан Марикана трагедиясынан кейін, Anglo American Platinum компаниясының жұмысшылары Anglo компаниясына ішінара тиесілі Рустенбург кенішінде жалақыны көтеруді талап етіп ереуілге шықты. Anglo Platinum компаниясы мәлімдемесінде: "Anglo American Platinum өз қызметкерлеріне 20 қыркүйектегі кешкі ауысымға дейін жұмысқа оралу қажеттігін жеткізді, әйтпесе заңдық шаралар қолданылады" деді. Компания 39 000 унция өнім немесе 700 миллион ранд (82,3 миллион доллар; 51 миллион фунт стерлинг) көлеміндегі кірістен айырылғаннан кейін мұндай қадамға баруға мәжбүр болды. ANC Жастар лигасы компанияға наразылығын білдіріп, жұмыстан босатылғандарға қолдау көрсетті:

Бұл әрекет компанияның беймүйістігін және сезімталдықсыздығын көрсетеді, ол дәл осы жұмысшылардың қаны, тері мен еңбегінің есебінен астрономиялық кіріс тапқан, ал бүгін оларды жазасыз жұмыстан босатуға дайын. Amplats – ел үшін ұят пен көңіл көшіру, кедейлердің қиын жағдайына немқұрайлы қараған, ақ монополиялық капиталдың көрінісі. Reuters бұл қадамды "әлемдегі ең ірі платина өндірушінің елдің кен өнеркәсібінде және одан тыс жерлерде тараған заңсыз ереуілдерді тоқтатуға жасаған жоғары тәуекелді әрекеті" деп сипаттады. Бұл жаңалық рандтың 3,5 жылдық ең төменгі деңгейге түсуіне әкеп соқты. 2014 жылдың қаңтар айының соңында Anglo American Platinum және басқа платина кеніштерінің мыңдаған қызметкерлері 2012 жылы кеншілер талап еткендей, 12 500 ранд (880 доллар) көлеміндегі ең төменгі жалақыны талап етіп ереуілге шықты. Бес айға созылған платина ереуілі салдарынан төрт адам қаза тапты, алты адам пышақталды, ал Оңтүстік Африка платина өнеркәсібі 24 миллиард ранд (2,25 миллиард доллар) көлемінде кіріс жоғалтты. 2014 жылдың бірінші тоқсанында Оңтүстік Африканың ЖІӨ-сі төмендеді, себебі кен өндірісіндегі күрт төмендеу (25%, оның 19% тікелей ереуілге байланысты) байқалды. Бұл 2009 жылдан бергі алғашқы құлдырау болды. Бұрыннан кедейлікте өмір сүрген жұмысшылар шамамен 10,6 миллиард ранд (1 миллиард доллар) жалақысынан айырылды.