Кіріспе

Биологиялық жарамдылықтың төмендеуі
Биологияда, алыс генетикалық топтар немесе популяциялардың араласуынан жарамдылықтың төмендеуіне алып келетін жақын туыссыздық депрессиясы пайда болады. Бұл тұжырымдама ішкі туыссыздық депрессиясына қарама-қарсы, бірақ екі әсер де бір уақытта кездесуі мүмкін. Жақын туыссыздық депрессиясы – генетикалық құтқару немесе жақсарту әлеуетін шектейтін тәуекел. Жақын туыссыздық депрессиясы екі жолмен көрінеді:

Ата-аналық формалардың екеуінен де нашаррақ аралық генотиптердің пайда болуы. Мысалы, бір популяцияда үлкен дене мөлшеріне басымдық берілсе, екіншісінде кішкентай дене мөлшері артықшылықты болуы мүмкін, ал орташа дене мөлшері бар жеке тұлғалар екі популяцияда да салыстырмалы түрде кемтар болады. Тағы бір мысал, Татра тауларында Таяу Шығыстан әкелінген альпілік ешкілердің ұрпақтары жылдың ең суық мезгілінде туатын болып шықты. Биохимиялық немесе физиологиялық үйлесімділіктің бұзылуы. Оқшауланған көбейту популяцияларында аллельдер жергілікті генетикалық фонға сәйкес таңдалады. Бірдей аллельдер әртүрлі генетикалық фонда әртүрлі әсерлерге ие болуы мүмкін болғандықтан, бұл әртүрлі жергілікті бейімделген гендік кешендерге алып келуі мүмкін. Әр түрлі бейімделген гендік кешендері бар жеке тұлғалардың араласуы осы таңдау артықшылығының жойылмауына және жарамдылықтың төмендеуіне әкелуі мүмкін.

Мысалдар

Бірінші механизм полиплоидтардың жарамдылығына ең үлкен әсер етеді, транслокацияларға орташа әсер етеді, ал центрикалық бірігулер мен инверсияларға шамалы әсер етеді. Жалпы, бұл механизм алғашқы будандасудан кейін бірінші буында (F1) көбірек кездеседі, себебі осы кезде көптеген жекелемелер аралық фенотиптен тұрады. Екінші механизмге мысал ретінде, бөлініп кеткен кезде беңтік және лимник пішіндерін дамытқан тікенқұйрықты балықтарды келтіруге болады. Екі пішін арасында будандасу болғанда, шағылысу көрсеткіші төмен болады. Бірақ, егер олар бір-бірімен жұптасып, көлдер арасында будандасу болмаса, шағылысу көрсеткіші қалыпты болады. Бұл үрдіс Drosophila және жапырақ кеміргіштерінде де зерттелді, онда F1 ұрпағы және кейінгі ұрпақ екі ата-ана арасындағы аралық жарамдылықты көрсетті. Мұндай жағдай табиғи іріктеу кезінде генетикалық дрейфке қарағанда жиірек және жылдамрақ пайда болады. Үшінші механизмге мысал ретінде улы оқ жабы, анол кесірткелері және цихлид балықтарын келтіруге болады. Табиғи іріктеу генетикалық дрейфтен басым түсіп, будандасудан туындаған депрессияға себеп болады.

Өсімдіктерде

Өсімдіктер үшін, шұбалау депрессиясы – жартылай кедергі. Гүлді өсімдіктерде шұбалау депрессиясы толыққанды түсініксіз. Ipomopsis aggregata-ны уақыт өте келе 10–100 м қашықтықтағы өсімдіктерді шағылыстыру арқылы бақылау барысында, кеңістікте алыс орналасқан өсімдіктерде шұбалау депрессиясының ықтималдығы жоғары екендігі анықталды. Бұл байқаулардың негізгі қорытындылары – өсімдік генотиптеріне қатысты табиғи іріктеудің кеңістіктік үлгілері масштаб пен сипаттама бойынша әртүрлі болады, ал шұбалау депрессиясы "аралас" ұрпақтың генетикалық құрамын, сондай-ақ ата-аналар мен ұрпақ өсетін ортаны көрсетеді. Яғни, гүлді өсімдіктерде шұбалау депрессиясын болжау мүмкін болмаса да, оған ортаның әсері бар екендігі анықталды.