Кіріспе

Кемедегі ауырлық көтеру құрылғысы

Жел терісі – кемедегі зәкір немесе балық аулау тралы сияқты жабдықтарды түсіріп, көтеруге қолданылатын машина. Кейбір кемелерде ол "жел шанағы бөлмесі" деп аталатын арнайы бөлмеде орналасуы мүмкін. Зәкірлік желқанақ – қайықтағы зәкір тізбегін ұстап, басқаруға арналған машина, ол зәкірді тізбекті кабель арқылы көтеруге және түсіруге мүмкіндік береді. Тірелген дөңгелек тізбектің немесе арқанның буындарын ұстайды. Траулерлік желқанақ – коммерциялық балық аулау кемесіндегі траулерді ұстап тұруға немесе басқаруға арналған ұқсас машина. Траулер – желге оралған үлкен балық аулау торы. Балықшылар аулау кезінде траулерді түсіреді немесе көтереді. Қосымша бақылау үшін тежегіш қарастырылған. Жел терісі көбінесе электрлік немесе гидравликалық мотормен, беріліс механизмі арқылы жұмыс істейді.

Көлденең немесе тік

Техникалық тұрғыдан алғанда, "жел тесігі" термині тек көлденең жеңілдеткіштерге қатысты. Тік конструкциялар дұрыс капстан деп аталады. Көлденең жел тесіктері біртұтас редуктор және мотор жинағын пайдаланады, олардың барлығы әдетте палуба үстінде орналасқан, бір горизонталь білікпен және екі жағында тізбек және/немесе арқанға арналған дөңгелектермен. Тік капстандар тік білікті пайдаланады, ал мотор мен редуктор жеңілдеткіш блогының астында орналасқан (әдетте палуба астында). Көлденең жел тесіктері бірнеше артықшылықтар ұсынады. Бұл құрылғы көбірек дербес болып табылады, машинаны қайықтардағы коррозиялық ортадан қорғайды. Екі дөңгелек сонымен қатар екі зәкірді қос роликтерде пайдалануға мүмкіндік береді. Тік капстандар өз кезегінде машиналарды палуба астына орналастыруға мүмкіндік береді, осылайша ауырлық орталығын төмендетеді (қайықтар үшін маңызды), сондай-ақ икемді тарту бұрышын қамтамасыз етеді (яғни арқан немесе тізбекті әртүрлі бағыттарға шығаруға болады). Көбінесе кішкентай қайықтарда капстан, ал үлкен қайықтарда жел тесігі қолданылады, бірақ бұл қатаң ереже емес.

Биттерден зәкірге дейінгі сілтемелер

Анкер кабельге (АҚШ-тың зәкір тізбегі) байланады, кабель шұңқыр түтігі арқылы, қап арқылы, желдің циганшасы арқылы (АҚШ-тың жабайы мысығы) "сперлингтік құбыр" арқылы алдыңғы қақпаның астындағы тізбек / кабель шкафына дейін (немесе кормада (АҚШ-тың фантайл)) жеткізіледі. Зәкір біттері кабель шкафындағы қалқаға орнатылады, ал кабельдің соңғы бөлігі зәкірге қайғылы шына арқылы бекітіледі, оны шкафтың сыртынан босатып, зәкірді "босатуға" болады. Бұл желдің тежегіші сырғанаса (мысалы, дауыл кезінде) және кабель "соңғы шегіне" жеткен жағдайда болады. Осыдан "соңғы шегіне дейін" деген сөз тіркесінің шығу тегі. Бұл тіркес бастапқыда желкенді кемелерде қолданылған, онда кабель арқан болған, ал желке немесе капитан палуба астындағы көптеген теңізшілермен жұмыс істеген.

Цигандар мен жабайы мысықтар

Тік немесе көлденең жел желінің дөңгелектері тізбек немесе сызықтың қосылуын қамтамасыз етеді. Сызыққа арналған дөңгелек бұрмалау басы деп аталады, ал тізбекті басқару дөңгелегін әртүрлі жағдайда сиған (Ұлыбританияда) немесе жабайы мысық (Солтүстік Америкада) деп атайды. Анық коммуникация үшін, жалпы термин – тізбекті дөңгелек жиі қолданылады. Шағын кемелерде тізбек пен арқанды басқару үшін кейде бұрмалау барабаны қолданылады, бірақ бұл мүмкіндік тиімді жұмыс істеуі үшін сызықтың, тізбектің және жел желінің үйлесімділігіне ерекше назар аудару қажет. Тізбекті дөңгелек тізбектің мөлшеріне (яғни, буын қадамына) жақын болуы маңызды. Буын мөлшерінің немесе тұрақтылығының тіпті кішкене айырмашылығы тізбекті дөңгелектің артық тозуына және/немесе тізбектің жел желіден секіруіне әкелуі мүмкін, әсіресе төлем кезінде. Егер жоғары жылдамдықпен орын алса, бұл "су шашу" деп аталатын қашып кету жағдайына алып келуі мүмкін. Бүгінгі таңда, әсіресе ірі танкерлер мен круиздік кемелерде, жел желі тәуелсіз сол және оң жақ бөлімдерге бөлінуі мүмкін. Бұл жағдайларда олар көбінесе бұрмалау барабандарымен (бұрмалау бас емес) жұптастырылады. Кейбір барабандар өздігінен керілетін немесе тұрақты кернеулі болады.

Механикалық артықшылық

Желдің механикалық артықшылығы арқанды барабанға орау арқылы тартылу күшін арттырудан туындайды. Мұндай күштердің математикалық сипаттамасы Капстан теңдеуімен беріледі. Формуласы:

мұндағы – желідегі қолданылатын тартылыс күші, – капстанның екінші жағында туындайтын күш, – арқан мен капстан материалдары арасындағы үйкеліс коэффициенті, ал – арқанның барлық айналымдарымен қамтылған бұрыш, радиандармен өлшенген (яғни, толық айналымда бұрыш ). Көптеген қазіргі заманғы желдік бұрандаларға сыртқы қуат көзі қажет болса да, олардың көпшілігі желкенді қайықтардың жаймалары сияқты қолмен басқарылады. Қуаттандыру жүйелеріне бу (ескірген), гидравлика және электр қуаты жатады. Электр қуаты ыңғайлы және салыстырмалы түрде арзан, бірақ гидравликалық жүйелер қол жетімді болған жағдайда тиімдірек және қуаттырақ болуы мүмкін. Жалпы, желдік бұрандалар мен олардың қуат жүйесі, зәкірді және оның барлық арқанын (тізбек пен арқанды) көтеріп, зәкір мен арқанның терең суға толығымен ілініп тұруын қамтамасыз етуге қабілетті болуы керек. Бұл міндет желдік бұранданың максималды емес, номиналды жұмыс күші шегінде орындалуы тиіс.

Ібілістің тырнағы

Аңқаның тырнағы – тізбекті тоқтатуға арналған құрылғы, яғни тізбекті ұстап тұру үшін қолданылады. Ол әдетте зәкірдің желдің тұғырына бекітілген бұрылыс бұғазынан және тізбектің бір буынын қысып ұстайтын екі иілген саусағы бар металл ілмектен тұрады. Аңқаның тырнағы көбінесе сауда кемелерінде қолданылады, себебі ол пеликан ілмегі сияқты тізбекті тоқтату құрылғыларының басқа түрлеріне қарағанда жеңіл және басқаруға ыңғайлы. Аңқерді көтеріп, желдің тежегішін орнатудан кейін, тырнақ тізбектің буынына орналастырылады және тізбектегі кернеуді қабылдау үшін бұрылыс бұғазы тартылады. Егер бірнеше тоқтату құрылғысы қолданылса, жүктемені тең бөлу үшін бұрылыс бұғаздарын реттеуге болады. Аңқаның тырнағы кернеу болғанда босатылмайды. Оны босату үшін, кернеуді алдымен желдің тежегішімен алу қажет. Содан кейін бұрылыс бұғазы босатылып, алынып тасталады.