Кіріспе

Футболдағы "tackle eligible" ойыны – бұл алғапассалау ойыны, онда жаттықтырушылар қорғанысқа қарсы теңсіздіктер жасауға тырысады. Бұл үшін шабуылдау желісінің құрамына әдетте бес метрден артық алаңға ілгерілеуге рұқсат етілмейтін шабуылдаушы қорғаушыны (tackle), қатаң ұшы (tight end) немесе шабуылдаушы (fullback) ретінде қосып, жарамды қабылдаушы ретінде пайдаланады. Бұл шабуылдау желісінің құрамын өзгерту арқылы жүзеге асырылады: орталықтың бір жағына екі желіші (соның ішінде "қабылдайтын" tackle) және екінші жағына үш желіші орналастырылады. Футболдың көптеген нұсқаларында шабуылдаушы желішілер алғапассалауды қабылдай немесе ұстай алмайды, сондай-ақ пасс ойыны кезінде алаң бойымен ілгерілей алмайды. Футбол ережелері жарамды және жарамсыз қабылдаушыларды анықтау үшін жарамсыз қабылдаушылардың 50-ден 79-ға дейінгі нөмірлерді тағуын талап етеді. Дегенмен, кейбір лигаларда, әдетте жарамсыз қабылдаушылар төрешіге осы өзгеріс туралы хабарлаған жағдайда, жарамды қабылдаушы ретінде тұра алады. Әдетте, ойыншы бастапқы позициясына оралу үшін бір ойынға алаңнан шығуы керек.

NFL

NFL ресми ережелеріне сәйкес, 50-ден 79-ға дейінгі нөмірлерді (осы лигада шабуылдаушы сызықтың ойыншылары киетін нөмірлер) киген шабуылдаушы ойыншы жарамды қабылдаушы ретінде тұра алмайды, бұл бұзушылық заңсыз алмасу ретінде жазаланады. Дегенмен, ережеде мұндай ойыншы ойын басталмас бұрын төрешіге өз ниетін білдірсе, жарамды болуы мүмкін. Содан кейін төреші «x» нөмірінің жарамсыз екенін жариялайды. Бұл хабарлама төрешінің микрофоны арқылы жарияланады, осылайша көрермендер мен қарсы команда ести алады. Жарамдылық тек бір ойынға қолданылады; шабуылдаушы ойыншыны жарамды етуді жоспарлаған әр ойын алдында төрешіге хабарлау қайталанады. Сол сияқты, әдетте «жарамды» нөмірі бар ойыншы төрешіге өзін жарамсыз деп хабарлауы керек, әйтпесе оның командасы заңсыз құралым үшін жазаланады. Мысалы, 2014-15 жылғы NFL плей-оффында Балтимор Рейвенс командасына қарсы өткен ойында Нью-Ингленд Патриотс командасының қақпашысы Шейн Вереен осылай істеген. Тақалдауға жарамды ойын көбінесе назарсыз қалады, бірақ бір ерекше жағдай бар: ойыншы жарамды қабылдаушы ретінде тіркелгеннен кейін алға жасалған пасқа қол жеткізгенде (әдетте қысқа тачдаун үшін). «Тэкльге жарамды ойынмен» ең көп байланыстырылатын есім – Майк Врабель, 50 нөмірлі жейде киген қорғаушы, мансабында 10 қабылдама мен 10 тачдаунды соқты, оның ішінде Нью-Ингленд Патриотс және Канзас-Сити Чифс командаларында Super Bowl XXXVIII және Super Bowl XXXIX турнирлерінде бір-бірден тачдаун соқты. Цинциннати Бенгалс командасының Профутбол Даңқы залына енген шабуылдаушысы Энтони Муньос 13 жылдық мансабында 7 пасқа қол жеткізіп, 18 ярдты жүріп өтіп, 4 тачдаун соқты. Буффало Биллс командасының шабуылдаушысы Митч Фреротт 1992 жылы бір маусымда үш рет ұтып (екі рет «тэкльге жарамды ойын» арқылы), шабуылдаушы сызықтың ойыншысы үшін ең жақсы нәтиже көрсетті. «Тэкльге жарамды ойынды» атақты пайдалану Дүйсенбі күнгі керемет ойында болды, онда Нью-Йорк Джетс командасының ойыншысы Жумбо Эллиотт Майами Дельфинс командасына қарсы 23 ұпайлық қайта оралғанда үш ярдтық тачдаунға қол жеткізді. 2018 және 2019 жылғы NFL маусымдарында Сиэтл Сихокс командасының шабуылдаушысы Джордж Фант «тэкльге жарамды ойындарда» гибридтік тығыз аяқ және қосымша блокер ретінде жиі пайдаланылғаны үшін назар аударды. 2019 жылы Дүйсенбі күнгі футбол матчында Миннесота Викингс командасына қарсы Фант 42 рет жарамды қабылдаушы ретінде тіркелді және Сихокс командасына маусымдық рекордтық 218 ярдқа асығып, ойынды 37-30 есебімен жеңуге көмектесті. 2021 жылғы маусымда «тэкльге жарамды ойынды» пайдалану көбейді, сонымен қатар жаңа термин пайда болды – «thicc six» («алты таңдау» ойынына ойнап, қорғаушы тачдаун үшін ұстап алуды қайтарады), тачдаун үшін допты ұстап алатын «тэкльге жарамды ойынды» сипаттау үшін. Бұл ережеге қатысты даулы жағдай 2023 жылы Детройт Лайонс және Даллас Каубойс командалары арасындағы ойында болды. «Арыстандар» командасының шабуылдаушысы Тейлор Декер Брэд Аллен төрешісіне жарамды екенін хабарлап, екі ұпайлық тачдаун соғып, «Арыстандарға» 23 секунд қалғанда жеңіске жетуге мүмкіндік берді. Дегенмен, Декерге жарамсыз деп айып тағылды, өйткені Аллен басқа «Арыстандар» командасының шабуылдаушысы Дэн Скиппердің жарамды екенін хабарлаған. «Арыстандар» келесі екі әрекетте екі ұпайлық тачдаун соға алмады және «Каубойлар» 20-19 есебімен жеңіске жетті. Декер, Скиппер және «Арыстандар» командасының бас жаттықтырушысы Дэн Кэмпбелл Алленнің Скиппердің нөмірін қателікпен хабарлағанын мәлімдеді, бұл видео дәлелдерімен расталғандай болды, өйткені Декер төрешімен сөйлесіп тұрғанда, Скиппер бірнеше метр қашықтықтағы сызыққа жүгіріп бара жатқан еді. Алленнің командасы кейін төмендетілді және сол жылғы плей-оффқа қатыспады.

Колледж футболы

NCAA ережелері NFL ережелеріне қарағанда кемерірек және 50-ден 79-ға дейінгі нөмірленген бес ішкі сызықтың ойыншылары ешқашан қабылдауға лайықты ойыншылар ретінде тізілмейді. Егер шабуылдаушы сызықтың ойыншысы қабылдауға лайықты сызықтың ойыншысы ретінде тізілуді қаласа, ол өзінің жейде нөмірін қабылдауға лайықты ойыншының нөміріне ауыстыруы керек (мысалы, 2015 жылғы Cotton Bowl ойынында Бейлор командасының шабуылдаушы сызықтың ойыншысы әдеттегі 60 нөмірінен 80 нөміріне ауысып, осы мүмкіндікті іске асырды). Қорғаныс сызықтың ойыншысы егер оның нөмірі 50 мен 79 аралығында болмаса, қатаң ұшпақ ретінде тізілуге құқылы, себебі NCAA-да қорғаныс ойыншыларының позициялық нөмірлеуіне шектеулер қойылмаған. Дәл осындай ойынды соққы беру құралынан да жасауға болады, онда барлық бес сызықтың ойыншысы 50-ден 79-ға дейінгі нөмірлерді киюі міндетті емес. Жалған далалық гол немесе соққы беру кезінде команда қосымша қатаң ұшпақтар мен қабылдаушыларды тізіп, қорғанысты қай ойыншылар қабылдауға лайықты, ал қайсысы лайық емес екендігіне шатастыруы мүмкін. Бұл ерекшелік тек соққы жасауға тырысу мүмкіндігі анық болған жағдайларда ғана қолданылуы мүмкін, мысалы, төртінші қадамда, таймның соңғы секундтарында немесе ұқсас жағдайларда; оны колледж деңгейінде кез келген қадамда қолдануға болмайды.

Орта мектеп футболы

Такталған ойыншылар жоғары мектеп деңгейінде тиімсіз, заңсыз саналады; осы деңгейдің ережелері тіпті жариялауға да рұқсат бермейді. Скриммидж соққы формациясы бір кезде барлық нөмірлеу талаптарынан босатылған еді, бірақ A 11 шабуылдық схемасы осы формацияны негізгі схема ретінде қолданғаннан кейін, ережелер 2009 жылдың ақпанында өзгертілді. 50 мен 79 аралығындағы нөмірді киген ойыншы пас қабылдауға құқылы емес, ал барлық құқықсыз қабылдаушылар (ұзын снапперден басқа) барлық жағдайларда 50 мен 79 аралығындағы нөмірді киюі керек.