Б.з.д. 240 ж. Утика шайқасы: Карфаген армиясы мен сарбаздар арасындағы шайқас. Бірінші Пун соғысынан кейін туған көтеріліс. Стратегиялық тұрғыдан шешілмеген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жалшы соғысының шайқасы
Battle of the Mercenary War
Утика шайқасы б.з.д. 240 жылдың басында Карфаген армиясының қолбасшысы Ханно мен Спендиус басқарған көтерілісшілердің арасында өтті. Бұл Карфаген мен бұрынғы Карфаген әскерлерінің және Бірінші Пуникалық соғыстың салдарынан туындаған Африка қалаларының бүлікші күштері арасындағы Жалшы соғысының алғашқы маңызды шайқасы болды. Шайқас барысында екі тарап та жеңіліске ұшырады, бірақ стратегиялық тұрғыдан ешқандай шешім қабылданбады. Көтерілісшілердің шамамен 10 мыңдық әскері Утика қаласын қоршап алғанда, Карфагеннің 8 000–10 000 сарбазы мен 100 пілі олардың лагеріне шабуыл жасап, оларды талқандады. Жеңіске жеткен Карфагендіктер қудалауды тоқтатып, тонау, азық-түлік іздеу және мерекелеуге тарады. Көтерілісшілер қайтадан жиналып, қайта оралды, Карфагендіктерге шабуыл жасады, олар бұрынғы лагерін басып алған еді, және оларды өз кезегінде жеңді. Карфагендіктер де тиімді түрде қудаланбады және науқанды жалғастыру үшін қайтадан топтасты. Содан кейін болған қатал соғыс б.з.д. 238 жылы Карфагеннің жеңісімен аяқталды.
The Battle of Utica took place early in 240 BC between a Carthaginian army commanded by Hanno and a force of rebellious mutineers possibly led by Spendius. It was the first major engagement of the Mercenary War between Carthage and the combined forces of mutinous ex Carthaginian troops and rebellious African cities which broke out in the wake of the First Punic War. Both sides were routed during the course of the battle, which ended with the rebels occupying the field but was strategically inconclusive. The rebel army, some 10,000 strong, was blockading the city of Utica when the Carthaginian army of 8,000–10,000 men and 100 elephants stormed their camp and routed them. Satisfied with their victory, the Carthaginians failed to pursue and dispersed to loot, forage and celebrate. The rebels regrouped, returned, attacked the Carthaginians who were occupying their old camp and routed them in turn. The Carthaginians were also not effectively pursued and regrouped to continue the campaign. The bitter war which followed ended in 238 BC with a Carthaginian victory.
Өмірбаян
Бірінші Пуникалық соғыс Карфаген мен Рим арасында, батыс Жерорта теңізінің екі негізгі күші ретінде, б.з.д. 3 ғасырында 23 жылға созылды – б.з.д. 264 жылдан б.з.д. 241 жылға дейін. Екі күш негізінен Сицилия аралы мен оның төңірегіндегі суларда, сондай-ақ Солтүстік Африкада үстемдік үшін күресті. Риммен соғыс Сицилияда жүріп жатқанда, карфагендік генерал Ханно Карфагеннің Африкадағы бақылауындағы аумақты едәуір кеңейткен бірқатар науқандарды басқарды. Ол өзінің бақылауын олардың астанасының оңтүстік-батысына қарай Тевестеге (қазіргі Тебса, Алжир) дейін созды. Ханно Риммен соғысқа және өзінің жорықтарына қаржы жинау үшін жаңадан бағындырылған аумақтан салықтарды қатаң түрде жинады. Егін өнімдерінің жартысы соғыс салығы ретінде алынды, ал барлық қалалар мен елді мекендерден бұрын төленетін салық екі есеге артты. Бұл талаптар қатаң түрде орындалды, көптеген аймақтарда ауыр қиындықтарға әкелді. Бірінші Пуникалық соғыста екі тараптан да зор материалдық және адамдық шығындар болғаннан кейін, карфагендіктер жеңіліске ұшырады. Карфагендік Сенат Сицилиядағы әскерлерінің қолбасшысы Хамилкар Баркаға бейбіт келісімді кез келген шарттарда келіссөздер жүргізуді бұйырды; ол берілудің қажет еместігіне көз жеткізіп, ашуланып Сицилиядан кетіп, келіссөздерді өзінің орынбасары Жискоға тапсырды. Лутаций келісіміне қол қойылды, ол Бірінші Пуникалық соғысты б.з.д. 241 жылы аяқтады.
The First Punic War was fought between Carthage and Rome, the two main powers of the western Mediterranean in the 3rd century BC, and lasted for 23 years, from 264 to 241 BC. The two powers struggled for supremacy primarily on the Mediterranean island of Sicily and its surrounding waters, and also in North Africa. While the war with Rome was being fought on Sicily, the Carthaginian general Hanno was leading a series of campaigns which greatly increased the area of Africa controlled by Carthage. He extended its control to Theveste (modern Tébessa, Algeria) south west of their capital. Hanno was rigorous in squeezing taxes out of the newly conquered territory in order to pay for both the war with Rome and his own campaigns. Half of all agricultural output was taken as war tax, and the tribute previously due from all towns and cities was doubled. These exactions were harshly enforced, causing extreme hardship in many areas. After immense materiel and human losses on both sides during the First Punic War, the Carthaginians were defeated. The Carthaginian Senate ordered the commander of its forces on Sicily, Hamilcar Barca, to negotiate a peace treaty on whatever terms he could; convinced that the surrender was unnecessary, he left Sicily in a rage, delegating negotiations to his deputy Gisco. The Treaty of Lutatius was agreed and brought the First Punic War to an end in 241 BC.
Көтеріліс
Карфагеннің Сицилиядан 20 мың сарбаздан тұратын армиясын соғыстан кейін эвакуациялау міндеті Гискоға жүктелді. Ол армияны шыққан жерлеріне сәйкес кішігірім топтарға бөліп, оларды бірінен соң бірін Карфагенге қайтарып жіберді. Оларға бірнеше жылдық қарыздары дереу төленіп, үйлеріне оралатынын күтті. Бірақ Карфаген билігі барлық әскерлер келгенге дейін күтіп, содан кейін төмен бағамен келісімге келуді көздеді. Олар қайтып келген әскерлерді Сикка Венерияға (қазіргі Эль-Кеф) жіберді. Ұзақ әскери тәртіптен босаған, ішінде жұмыс жоқ сарбаздар арасында наразылық күшейді, олар Карфагендіктердің толық сома төлемей, азайтуға тырысуына қарсы шықты. Карфагендік келіссөзшілердің баға төмендету әрекеттеріне ашуланған 20 мың сарбаз Карфагеннен Туниске қарай жорыққа шықты. Сенат қорқып, толық төлемге келісті. Бірақ сарбаздар одан да көп талап етті. Армияда жақсы беделге ие болған Гиско 241 жылдың соңында Сицилиядан шақырылып, лагерьге қарыздың көп бөлігін төлеуге жеткілікті ақшамен жіберілді. Ол төлемдерді бастады, қалған соманы мүмкіндігінше тез жинап төлейміз деп уәде берді. Бірақ осы кезде тәртіп бұзылды. Бірнеше сарбаз Карфагенмен келісімге келмейтінін қатысты түрде талап етті, бүлік шықты, Карфагенге адал болғандар таспен ұрылып өлтірілді, Гиско мен оның штабы тұтқынға алынды, ал қазынасы тартылып алынды. Көтерілісшілер қашқан рим құлы Спендийді, егер қайта ұсталса, қиналып өлтірілетінін білген, және Карфагеннің Африкадағы иеліктерінен салық жинау саясатына наразы болған бербер Матосты генералдары деп жариялады. Карфагеннің ішінде антикарфагендік армия құрылғаны туралы жаңалық жылдам тарады, көптеген қалалар мен елді мекендер көтеріліске шықты. Көмек, ақша және қосымша күштер түсе бастады; ежелгі грек тарихшысы Полибийдің мәліметінше, қосымша 70 мың сарбаз келді, бірақ олардың көп бөлігі Карфагендіктердің жазалау шараларынан қорғану үшін өздерінің қалаларын күзетіп бағдарлады. Жалақы дауы толыққанды көтеріліске ұласты. Содан кейінгі үш жылдық соғыс «Жалдамалылар соғысы» деп танылды және Карфагеннің мемлекеттік құрылымына қауіп төндірді.
The post war evacuation of the Carthaginian army of 20,000 men from Sicily was left in the hands of Gisco. He split the army into small detachments based on their regions of origin and sent these back to Carthage one at a time. He anticipated they would be promptly paid the several years' back pay they were owed and hurried on their way home. The Carthaginian authorities decided instead to wait until all of the troops had arrived and then attempt to negotiate a settlement at a lower rate. They despatched the returning troops to Sicca Veneria (modern El Kef), away. Freed of their long period of military discipline and with nothing to do, the men grumbled among themselves and refused all attempts by the Carthaginians to pay them less than the full amount due. Frustrated by the Carthaginian negotiators' attempts to haggle, all 20,000 troops marched to Tunis, from Carthage. Panicking, the Senate agreed to payment in full. The mutinous troops responded by demanding even more. Gisco, who had a good reputation with the army, was brought over from Sicily in late 241 BC and despatched to the camp with enough money to pay most of what was owed. He started to disburse this, with promises that the balance would be paid as soon as it could be raised, when discipline broke down. Several soldiers insisted that no deal with Carthage was acceptable, a riot broke out, men who stayed loyal to Carthage were stoned to death, Gisco and his staff were taken prisoner, and his treasury was seized. The rebels declared Spendius, an escaped Roman slave who faced death by torture if he were recaptured, and Mathos, a Berber dissatisfied with Hanno's attitude towards tax raising from Carthage's African possessions, their generals. The news of a formed, experienced, anti Carthaginian army in the heart of its territory spread rapidly, and many cities and towns rose in rebellion. Provisions, money and reinforcements poured in; eventually an additional 70,000 men according to the ancient Greek historian Polybius, although many would have been tied down in garrisoning their home towns against Carthaginian retribution. The pay dispute had become a full scale revolt. The three years of war that followed are known as the Mercenary War and threatened Carthage's existence as a state.
Кіріспе
Карфагеннің африкалық әскерінің қолбасшысы Хано майданға шықты. Оның әскеріндегі африкалықтардың көпшілігі адал болды; олар өздерінің африкалық тайлыларына қарсы қимыл жасауға үйренген еді. Оның африка емес жасағы Сицилия әскері қуылғанда Карфагенде орналасып, адал қалды. Сицилияда қалған аздаған әскерге жалақысы төленіп, Ханномен бірге қайта орналастырылды, сондай-ақ жаңа әскерлерді жалдау үшін қаржы жиналды. Карфагендік азаматтардың белгілі бір саны Ханноның әскеріне қосылды. Ханно осы күшті жинаған кезде көтерілісшілер Утика мен Гиппоны (қазіргі Бизерта) қоршауға алған еді. Көтерілісшілердің Гиппо маңындағы операцияларын Матос, ал Утика маңындағыларын Спендиус басқарды деп есептеледі, бірақ бұл дереккөздерде нақты айтылмаған. 240 жылдың қаңтар немесе ақпан айында Ханно өзінің әскерімен Карфагеннің солтүстігіндегі Утикаға жорық жасады. Қазіргі заманғы тарихшы Серж Лансель оның теңіз арқылы қалаға жеткенін болжайды.
Hanno, as the commander of Carthage's African army, took the field. Most of the Africans in his force remained loyal; they were accustomed to acting against their fellow Africans. His non African contingent had remained quartered in Carthage when the army of Sicily was expelled, and also remained loyal. The few troops still in Sicily were paid up to date and redeployed with Hanno, and money was raised to hire fresh troops. An unknown number of Carthaginian citizens were incorporated into Hanno's army. By the time Hanno assembled this force, the rebels had already blockaded Utica and Hippo (modern Bizerte). It is generally supposed that Mathos was in charge of rebel operations around Hippo and Spendius of those around Utica, but this is not certain in the sources. In January or February 240 BC Hanno marched on Utica, north of Carthage, with his army. The modern historian Serge Lancel suggests that he sailed to the city.
Қарсы әскерлер
Карфагендік әскерлер көбінесе шетелдіктерден құралған; азаматтар тек Карфаген қаласына тікелей қауіп төнген жағдайда ғана әскерде қызмет ететін. Римдік дереккөздер осы шетелдік жауынгерлерді "жалдамалылар" деп кемсітетін, бірақ заманауи классик Адриан Голдсворти мұны "үлкен қателік" деп сипаттайды. Олар түрлі тәртіптерде қызмет етті; мысалы, кейбіреулері ресми келісімдер бойынша Карфагенге жіберілген одақтас қалалардың немесе мемлекеттердің тұрақты әскерлері болды. Бұл шетелдіктердің көп бөлігі Солтүстік Африкадан келген. Ливиялықтар үлкен қалқандармен, дулығалармен, қысқа қылыштармен және ұзын сұңғылармен жабдықталған тығыз қатарлы жаяу әскерін, сондай-ақ сұңғылы соққылы атты әскерін ("ауыр атты әскер" деп те аталады) ұсынды. Екеуі де тәртіптілігімен және төзімділігімен көзге түсті. Нумидиялықтар алыстан сүңгіні лақтыратын және жақын шайқастан қашқақтайтын жеңіл атты әскерін, сондай-ақ сүңгімен қаруланған жеңіл жаяу әскерін берді. Испания мен Галлия тәжірибелі жаяу әскерін ұсынды; қарусыз әскерлер атойлы шабуылдайтын, бірақ ұрыс созылса, шегініп қалуға бейім болды. Балеар аралдарынан шебер шүмерек тастаушылар тартылды. Ливиялық жаяу әскері мен азаматтық жасақ фаланг деп аталатын тығыз формацияда шайқасты. Сицилиялықтар мен итальяндықтар да соғысқа қосылып, қатарға тұрды. Карфагендіктер соғыс пілдерін жиі қолданды; сол кезде Солтүстік Африкада жергілікті африкалық орман пілдері болған. Дереккөздерде олардың үстінде сауытты жауынгерлерді тасымалдайтын мұнаралар болған-жоқпыны нақты айтылмаған. Екі әскердің де құрамында ұқсас түрдегі және пропорциядағы әскерлер болғанға ұқсайды, бірақ көтерілісшілерде пілдер болмады. Екі әскердің мөлшері нақты белгісіз, бірақ Утикадағы көтерілісшілердің саны шамамен 10 000 адамнан тұратындығы есептеледі. Карфагендік әскердің құрамында 8 000–10 000 сарбаз және 100 піл болған деп саналады.
Carthaginian armies were nearly always composed of foreigners; citizens only served in the army if there was a direct threat to the city of Carthage. Roman sources refer to these foreign fighters derogatively as "mercenaries", but the modern classicist Adrian Goldsworthy describes this as "a gross oversimplification". They served under a variety of arrangements; for example, some were the regular troops of allied cities or kingdoms seconded to Carthage as part of formal arrangements. The majority of these foreigners were from North Africa. Libyans provided close order infantry equipped with large shields, helmets, short swords and long thrusting spears, as well as close order shock cavalry carrying spears (also known as "heavy cavalry")both were noted for their discipline and staying power. Numidians provided light cavalry who threw javelins from a distance and avoided close combat, and javelin armed light infantry skirmishers. Both Spain and Gaul provided experienced infantry; unarmoured troops who would charge ferociously, but had a reputation for breaking off if a combat was protracted. Specialist slingers were recruited from the Balearic Islands. The close order Libyan infantry and the citizen militia would fight in a tightly packed formation known as a phalanx. Sicilians and Italians had also joined up during the war to fill the ranks. The Carthaginians frequently employed war elephants; North Africa had indigenous African forest elephants at the time. The sources are not clear as to whether they carried towers containing fighting men. Both armies are likely to have been composed of similar types and proportions of troops, except that the rebels lacked elephants. The size of the two armies is not known with certainty, but the rebel force at Utica has been estimated to have consisted of approximately 10,000 men. The Carthaginian army is thought to have been 8,000–10,000 strong and to have included 100 elephants.
Қатысу
Карфагендік әскер оңтүстік-шығыстан Утикаға жақындады, олардың келуі көтерілісшілерді күтпеген жерден шақырды. Карфагендік әскер Утиканың сыртында лагерь құрды және қаланы қоршау үшін қару-жарақпен күшейтілді. Көтерілісшілер лагерінің бекіністері әлсіз, уақытша тосқауылдар болған деп саналады, себебі археологиялық зерттеулерде орлар немесе қоршаулардың іздері табылмады. Қоршау машиналарыннан алдын ала бомбалаудан кейін карфагендіктер көтерілісшілер лагеріне шабуыл жасады. 100 карфагендік піл тосқауылдарды бұзып өтті, олардан кейін жаяу әскерлері еріп, қоршаушылар жеңіліске ұшырады. Ханно осы шабуыл кезінде жарақаттанған болуы мүмкін, бірақ бұл әлі нақты белгілі емес. Карфагендіктер қашқан көтерілісшілерді қумай, олардың лагерін басып алды, ал Ханно жеңіспен қалаға кірді. Көптеген карфагендік сарбаздар көтерілісшілердің мүлігін тонады, айналағы ауылдарда азық іздеуге тарады немесе Ханномен бірге Утикаға жол тартты. Карфагендіктер Нумидия қалаларының жасақтарымен соғысуға үйренген, олар жеңілгеннен кейін әр тарапқа шашырап, қайта жиналуға бірнеше күн жұмсайтын. Алайда, Сицилия армиясының тәжірибелі сарбаздары жақын төбелерде қайта жиналып, қуғынға ұшырамағандықтан, Утикаға қайтып келді. Карфагендіктер жеңісін тойлап жатқанда көтерілісшілер қарсы шабуыл жасады, бұл, ең болмаса, карфагендіктер лагеріне шабуыл жасағаннан кейін немесе сол күнінің кешкі уақытында болды. Карфагендіктер қашқанда көптеген қаза тапты, мүліктері мен қоршау машиналарын жоғалтты. Көтерілісшілер де оларды қумай, жеңісінен тиісті пайдаланбады, мүмкін карфагендіктердің пілдерінен сескенгендіктен.
The Carthaginian army approached Utica from the south east and their arrival took the rebels by surprise. The Carthaginian army set up camp outside Utica and was reinforced by the city's siege train. The fortifications of the rebel camp are believed to have been makeshift barricades, as archaeological investigations have not found any signs of trenches or ramparts. After a preliminary bombardment from the siege engines, the Carthaginians stormed the rebel's camp. The 100 Carthaginian elephants broke through the barricades, their infantry followed, and the besiegers were routed. It is possible, but not certain, that Hanno was wounded during this assault. The Carthaginians failed to pursue the fleeing rebels, instead taking over their camp, while Hanno entered the city in triumph. Many Carthaginian soldiers proceeded to loot the rebels' baggage, dispersed to forage in the surrounding countryside or accompanied Hanno into Utica. The Carthaginians were accustomed to fighting the militias of the Numidian cities, who once broken would scatter in all directions and take days to regroup. However, the battle hardened veterans of the Sicilian army reassembled in the nearby hills and, not being pursued, moved back to Utica. The Carthaginians were still celebrating their victory when the rebels counter attacked, most likely the day after the Carthaginians stormed their camp or, possibly, later the same day. The Carthaginians fled, with great loss of life, losing their baggage and siege trains. The rebels in turn failed to pursue or to take advantage of their victory, possibly deterred by the Carthaginians' elephants.
Салдары
Карфагеннің жеңілісі жағдайды айтарлықтай өзгертпеді. Көтерілісшілер Утика, Иппо және Карфагенді қоршауды жалғастырды. Карфагендік әскер Утикадан шегініп, қайтадан толықтырылды. Жыл бойы Хано Спендидің әскерімен ұсақ шайқастар жүргізіп, оларды үлкен шайқасқа шақыруға немесе артықшылыққа ие етуге мүмкіндіктерді жіберіп алды; әскери тарихшы Найджел Багналл Ханоның "дала қолбасшысы ретіндегі тиімсіздігін" көрсеткенін жазады. 240 ж. Хамилкар басшылығымен тағы бір Карфаген әскері құрылды. Екі Карфаген әскері де қатал және қызылшаң науқанда көтерілісшілермен күресіп, оларды әлсіретіп, ақырында 238 ж. Лептис Парва шайқасында жеңіске жетті.
The defeat did not significantly alter the situation for Carthage. The rebels continued to besiege Utica, Hippo and Carthage. The Carthaginian field army marched away from Utica and was brought up to strength. For the rest of the year Hanno skirmished with Spendius's force, repeatedly missing opportunities to bring it to battle or to place it at a disadvantage; the military historian Nigel Bagnall writes that Hanno showed his "incompetence as a field commander". Another Carthaginian army was raised under Hamilcar in 240 BC. The two Carthaginian forces fought the rebels in a fierce and bitter campaign, wearing them down before finally defeating them at the Battle of Leptis Parva in 238 BC.