Кіріспе

АҚШ әскері құрылғаннан бері түрлі қол гранаталарын пайдаланған.

Mk I

Mk 1 гранатасы 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданысқа енгізілді. Оның көп қадамды дайындалу процесі көптеген істен шығуларға себеп болды, сол себепті 1918 жылы ол Mk II гранатасымен алмастырылды.

Mk II және Mk IIA1

Pineapple деп кеңінен танылған Mk II сериясы (Мк 2 деп те жазылады) Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ-тың ең көп қолданылған жарқылдағыш гранатасы болды. Mk II-нің сыртында бастапқыда гранатаның жарқылдануын жеңілдету үшін ойықтар жасалған. Бірақ кейінгі зерттеулер көрсеткендей, бұл конструкция жарқылдануға ешқандай әсер етпейді, бірақ гранатаны ұстауды жеңілдететін сырғалмайтын бет қамтамасыз етеді. Ішінде EC ашық оттық ұнтағы (шамамен түтінсіз ұнтақ) немесе ТНТ қабыршақтары (шамамен ) толтырылған. 1942 жылдан бастап ТНТ негізгі толтырғыш ретінде қолданыла бастады. Mk II сонымен қатар сирек танымал HE жарқылдағыш түрінде (көбінесе контузия деп аталады) және жарқылдағыш-жарқылдану комбинатталған түрінде де болды. Кейінірек қайта шығарылған Mk II түрлерінде заманауи M204 сериялы сақтандырғыш пайдаланылды.

Mk III, Mk IIIA1 және Mk IIIA2

Mk II-ден айырмашылығы, Mk III (немесе Mk 3 деп те жазылады) – цилиндр тәрізді граната, бөлмелерді, траншеяларды және басқа да жабық кеңістіктерді тазалау үшін шабуылдық қару ретінде қолдануға арналған. Mk III сериялы қысым гранатасы жарылыс кезінде туындайтын қысым мен күш арқылы адамды әрекетсіз етуге құрылған. MkIII, Mk II сериясына қарағанда әлдеқайда көп ТНТ толтырғышына ие болды, шамамен ТНТ-нің мөлшеріне тең. Шашырау гранатасы болғанымен, ірі сынықтар (көбінесе фитилді жинау немесе айналасындағы материал) жарылыс ортасынан шамамен метрге дейін ұшып кетуі мүмкін. Mk III, Mk IIIA1 (немесе Mk 3A1 деп те жазылады) және Mk IIIA2 (немесе Mk 3A2 деп те жазылады) арасындағы айырмашылық M6 фитилінің жақсартылған нұсқаларында болды: Mk III-де M6/A1, Mk IIIA1-де M6A2, ал Mk IIIA2-де M6A3 болды. M61 гранатасы – өнімді одан әрі жетілдіру жобасының, яғни PIP-тің нәтижесі болып табылады және M26A1-ге толыққандай ұқсас, тек M61-дегі гранатаның қасығына қосымша қауіпсіздік қысқышы бар. M57 гранатасы M26A1 үшін M61-дің баламасы болып табылады және гранатаның қасығындағы қосымша қауіпсіздік қысқышынан басқа M26A2-ге ұқсас.

M33, M33A1/M59, M67 және M68

Форматы жағынан M26-ға ұқсас, M33 – шар тәрізді сынықтарды шашырату гранатасы, құрамында В жарылғыш заты бар. M26-дан айырмашылығы, оның ішкі қабырғасы алдын ала кесілген, ал сынықтарды шашырату спиралі жоқ. Гранаттың беті тегіс, Mk II сериялы "ананас" корпусынан өзгеше. M67 да сол PIP-қа кірді және M33-ке толық сәйкес келеді, тек M67-де гранатаның қасығы үшін қосымша қауіпсіздік қысқышы бар. Бұл гранаталардың арасында ешқандай айырмашылық болмауы керек, бірақ M33A1 M59-ға қарағанда көбірек жұмыртқа тәрізді болуы мүмкін. M68, қосымша қауіпсіздік қысқышынан басқа, M59-мен бірдей.

ET-MP

Пикатинный Арсеналы бір қаруда сынықтарды тарату және қысымды күшейту әсерін біріктіретін, Күшейтілген Тактикалық Көпмақсатты (ET MP) қол гранатасын жасап жатыр. Бұл граната 1975 жылы қызметтен алынған MK3A2 қысым гранатасынан кейін қалып қойған олқылықты жояды. MK3A2 жарылыс қысымы қабырғалардан секіріп, жабық кеңістіктерде жарылып, бункерлерді тазалау үшін қолданылды. Дегенмен, MK3A2-нің сыртқы қаптамасында 50%-ға дейін асбест болған, ол әскерлерге тыныс алғанда зиян келтіруі мүмкін, әсіресе жарылыс болған бөлмеде. 1968 жылы енгізілген M67, қару-жарақ тізіміндегі жалғыз жеке құрамға қарсы граната болып қалды. ET MP гранатасы солдаттарға сынықтар тарату және қысымды күшейту әсерлері арасында ауысуға мүмкіндік береді, осы үшін тек қосқышты бұру керек. Сондай-ақ, ол қауіпсіздігін арттырды, Армияның қару-жарақ тізіміндегі алғашқы сезімтал оқ-дәрілерге жататын, электрондық фитилі бар немесе механикалық фитильдің орнына миллисекундқа дейін баптауға болатын кешіктіру механизміне ие граната. Граната оң және сол қолмен пайдалануға ыңғайлы, сондықтан екі қолмен де бірдей қаруландыру процедурасы қолданылады, ал M67 сол қолмен пайдаланғанда басқа процедураны талап ететін. ET MP гранатасын зерттеу 2010 жылы басталды, ал 2020 жылы пайдалануға берілуі күтілуде.

М111

2021 жылы АҚШ армиясы M111 шабуылдық қол гранатасын жабық кеңістіктерде жарылыс қысымы мен соққы толқынының әсерін тудыру үшін қабылдады. M111, Mk3A2 гранатасын алмастырады.

M1 Қиырғышты граната (FS)

1942 жылдың қыркүйегінде АҚШ Молотов коктейлі сияқты құрылғыны стандарттады, ол ресми түрде "граната" деп аталды. Ол бір пинталық мөлшердегі таза шыны бөтелкеден және қысылған металл қақпақтан тұрды. Ол шыныдан жасалғандықтан, шыны тез сынып қалатын материал болғандықтан "көміртекті" (немесе "сынышқы") деп аталды. Көптеген толтырғыштар ауамен қатысқанда белсенді болатын сұйық қоспалар болды, сондықтан детонатор қажет болмады. FS – күкірт триоксиді мен хлорсульфон қышқылының қоспасы, ол тығыз, жағымсыз иісті қорғаныш дымын жасады. M1 көміртекті гранатасы (FS) 1944 жылға қарай шектеулі стандарт деп жарияланды.

M8, M83 және 308-1 үлгісі ақ түтін

Mk III HE жарылыс гранатасына сыртқы түрінен ұқсас түтін гранатасы, M8 (немесе AN/M8 деп те жазылады) гексахлорэтанмен (HC) толтырылған, ол жағу кезінде тығыз ақ түтін шығаратын химиялық зат. M8 сигнализация және көру қабілетін жабу мақсатында қолданылады, ал оның әсері HC-ді жағу арқылы тудырылғандықтан, оны импровизацияланған өртеу құрылғысы ретінде де пайдалануға болады. HC түтіні улы және ұзақ уақытқа созылған әсерден денсаулыққа қатысты ауыр проблемалар тудыруы мүмкін. M83 (немесе AN/M83 деп те жазылады) – M8 гранатасының жаңартылған нұсқасы, онда толтыру құрамы ретінде HC орнына TA (терефталь қышқылы) қолданылады. 308 1 White Smoke үлгісі – M8 гранатасының өзгертілген нұсқасы, ол Калифорния штатындағы China Lake әскери-теңіз қару-жарақ орталығының арнайы операциялар бөлімінде өндірілді және көбінесе China Lake деп аталады. 308 1 үлгісі АҚШ Теңіз күштерінің SEAL талаптарына сәйкес жаңартылды, оның жану жылдамдығы жоғарылатылды, яғни түтін шығару мөлшері артты, бірақ жалпы жану уақыты қысқарды.

M15, M16 және M34

M15 – ақ фосфордан түтін шығаратын граната, «Вилли Питер» немесе «Вилли Пит» (ақ фосфорға байланысты) деген атпен белгілі, оны көру қабілетін жақсарту және сигнал беру үшін қолданады. Ол цилиндр тәрізді, бірақ M8 гранатасына қарағанда жиектері дөңгеленген. WP гранатасы HC гранатасымен көптеген қасиеттері ортақ, және оның да өртеу әсері бар, сондықтан M15-тің де өртке қарсы мүмкіндіктері ұқсас. M16 – бұл гранатаның түрлі түсті нұсқасы, бастапқыда қызыл, қызғылт сары, сары, жасыл, көк, күлгін және қара түтін шығаратын түрлері болған. Кейіннен бұл түрлері қызыл, сары, жасыл және күлгін түстерімен шектелді. M34 гранатасы M15 гранатасының түрі, ол M2 сериялы граната тастағыш адаптерлерді пайдаланып, мылтық гранатасы ретінде қолдануға арналған, ал корпусы қабырғалы жасалған, бұл қанатшалардың гранатаны жақсырақ ұстауына мүмкіндік береді.

XM48/E1/E2/E3

XM47 сериясының келесі бөлімінде сипатталған XM48 – шашырап түтін тарататын граната. Оның ішіндегі зат жанғанда, граната корпусындағы тесіктер арқылы газ шығып, гранатаны кездейсоқ айналдырады. XM48 сериясы қызыл түсті түтін үшін құрамы белгісіз затты пайдаланады, бұл WP немесе HC негізінде болуы мүмкін, және оның қалыпты үлгіде бекітілмегені белгілі.

Mk 1 Mod 0/1/2/3

Mk 1 Mod 0 жарық гранатасы, магний толтырғышы бар және фитильдік фюзельмен тұтандырылатын, алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өндірілді. Mod 1 нұсқасында, ықтималда, жетілдірілген типтегі фюзель қолданылған, қарапайым фитильді тұтандыру жүйесінен бас тартылған. Mod 2 нұсқасы қарапайымдалған конструкцияға ие болды, ал Mod 3 нұсқасы бір бөліктен жасалған болат корпусты екі бөліктен тұратын пластикалық қабықпен алмастырды.

EX 1 Mod 0 және EX 2 Mod 0

АҚШ Әскери-теңіз күштері мен DuPont Chemical компаниясының бірлескен жобасы ретінде әзірленген EX 1 және EX 2, Target Illumination and Recovery Aid (TIARA) бағдарламасының бір бөлігі болды. DuPont бірнеше жарық шығаратын толтырғыштарды жасады, соңында уытсыз PB 155 қосылысын таңдады. PB 155 (TIARA 5 деп те аталады) тотыққанда жарқырайды, сондықтан оны түнгі уақытта заттарды белгілеу үшін минимал көмекпен пайдалануға болады. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің SEAL жасағы үшін арнайы әзірленген алғашқы өндіріс үлгілері 1963 жылы жасалды. EX 1 Mod 0 – келесі бөлімде сипатталған M25A2 химиялық гранатасының негізінде жасалған қол гранатасы. 1963 жылы жүргізілген сынақтар TIARA 5 қоспасының M25A2 конструкциясына енгізілген C12 фузесінің жұмысына кері әсер ететінін көрсетті. Бұл фузельдің құрамындағы M39A1 праймерін толтырғыш қоспаға төзімді M5 үлгісімен ауыстыруға әкелді. EX 2 Mod 0, басқа цилиндрлі түтін және химиялық гранаталарға (мысалы, осы бөлімде талқыланған AN/M8 және M18) көріне ұқсас, граната тастағыш адаптерлерінің M2 сериясын қолдана отырып, мылтық гранатасы ретінде қолдануға арналған. АҚШ Армиясы 1966 жылы PB 155 толтырғышы мен M217 соққылық фузесін пайдаланып, пластик химиялық люминесцентті гранатаны сынақтан өткізді, нәтижесінде қоспаның жарықтығы мен жұмыс істеу ұзақтығы "жеткіліксіз" болды, бұл оның арналған мақсатына сәйкес пайдалы еместігін көрсетті.

M1 Қиырғышты граната (AC, CNS және M1)

1942 жылдың қыркүйегінде АҚШ Молотов коктейлі сияқты құрылғыны стандарттады, ол шартты түрде "граната" деп аталды. Ол бір пинталық мөлшердегі таза шыны бөтелкеден және қысылған металл қақпақтан тұрды. Ол шыныдан жасалғандықтан, оңай сынып кететін, "қажағыш" деп аталды. M1 гранатасын қажетті әсерге байланысты, өлімге әкелетін немесе әкелмейтін түрде, түрлі химиялық қосылыстармен толтыруға болады. Көптеген толтырғыштар сұйық қосылыстар болды, себебі олар ауамен жанасқанда белсендірілетін, демек детонатор қажет емес еді. AC толтырғышы (гидроциан қышқылы) – қанға зиян келтіретін зат. CNS (хлорацетофенон ерітіндісі) – хлорпикрин мен хлороформда ерітілген CN газынан (хлорацетофенон) жасалған көзді жасырататын газ. M1 (B хлорвинилдихлорарсин, немесе "Льюисит") – әсер еткен кезде күшті ыдырағыш газға айналатын сұйықтық, ол ашық тері мен өкпе бетін химиялық күйдіретін.

M6/A1, M7/A1/A2/A3 және M54

M6/M7 сериясы – CN, CS және DM сияқты әртүрлі заттармен толтырылған цилиндр пішіндес тәртіпсіздікке қарсы гранаталар. DM – мұрын мен тамақта күйдіретін сезімді, кеудеде ауырлық пен қысымды, сондай-ақ жүрек ауруын тудыратын зат. Бұл қарулардың бәрі жанғыш гранаталар болып табылады, олар затты жағып, пайда болған түтінді корпустағы тесіктер арқылы шығарады. M6/A1 CN DM, M7/A1 CN, M7A2 (сондай-ақ ABC M7A2) CS, ал M7A3 (сондай-ақ ABC M7A3) CS-пен, желатин капсуласы емес, гранула түрінде толтырылады. M54 – M7 сериясының әуеден тастауға арналған құралдарға орнатуға бейімделген түрі. M25A2 корпусының конструкциясы жақсартылды, ал кейінгі үлгілер CN орнына CS (немесе мүмкін DM) заттарымен толтырылды.

XM47/E1/E2/E3

Резеңке шарлы тәртіпсіздікке қарсы гранаталар, XM47 сериясы, газ іштен жанып, граната корпусындағы тесіктер арқылы шығарылатындықтан, "секіретін гранаталар" деп белгілі. Бұл гранатаның бағытсыз айналуын қамтамасыз етеді. Осылайша, нысананың немесе нысаналардың гранатаны алып, кері лақтыруы қиындатылады. XM47E3 үлгісі CS газымен толтырылған, ал басқа түрлері туралы мәліметтер шектеулі. Дегенмен, кем дегенде біреуі CN газымен толтырылған болуы мүмкін, ал қалғандары әртүрлі қатты заттармен толтырылуы ықтимал. XM47E3 үлгісі M47 деп бекітілді.

XM58

Кішкентай цилиндрлі "қалташа" гранатасы, XM58 – CS газымен толтырылған көтеріліспен күресу құралы.

M1 Қиырғышты граната (AW, алкоголь бензині, GA, IM және NP)

1942 жылдың қыркүйегінде АҚШ Молотов коктейлі сияқты құрылғыны стандарттады, ол ресми түрде «граната» деп аталды. Ол бір пинталық мөлшердегі таза шыны бөтелкеден және қысылған металл қақпақтан тұрды. Шыныдан жасалғандықтан, оңай сыналатындықтан, ол «қажағы» деп аталды. M1 үшін ең көп қолданылған толтырғыштар күтпегендей, бірнеше жанғыш заттар болды. Химиялық технология жетілдікке жеткен сайын әртүрлі толтырғыштар өзгеріп, бірқатар стандартталған Молотов коктейльдерін жасады. AW – фосфор мен резинаның бензинге ерітілген жанғыш қоспасы. Фосфор ауаға тап болғанда тұтанатын болды, бензинге от қойып, өздігінен де жануға қабілетті, бірақ сумен сөндіру мүмкін емес еді. Еріген резина бензиннің жанғанда беттерге жабысуына мүмкіндік берді. 1943 жылы ол қолданудан шығарылды. Алкоголь-бензин үлгісі атын шығарғандай, астық спирті мен бензиннің қоспасынан тұрды. Ол M1 фитилін пайдаланды, ол қоспаны тұтандыратын химиялық ұнтақты шығарды. GA толтырғышы сұйық немесе қатаңдалған («желденген») бензин болды. Ол M2 фитилімен тұтандырылды, ол қауіпсіз және сенімді уақытты кешіктіретін фитильді қолданды. IM толтырғышы (жанғыш қоюлағышпен араластырылған бензин) немесе NP толтырғышы (бензин мен Нафта Пальмат қоспасы) бар үлгілер Тиммерман белбеуімен бекітілген M3 тұтандырғыш фитилімен жабдықталды. M3 тұтандырғыш фитилі фитиль корпусы, соққылаушы және .38 калибрлі бос патрондан тұрды. Тиммерман белбеуі – граната бетіне керілген металл лента, ол фитиль корпусындағы соққылаушы қауіпсіздігіне қосылған. (Егер бөтелке ерте сынып кетсе, Тиммерман белбеуінің қауіпсіздігі соққылаушының соққыға түсу кезінде жұмыс істеуіне кедерес жасайды.) Гранатаны іске қосу үшін пайдаланушы фитиль жинағынан қауіпсіздік штифтін тартып алады. Содан кейін ол бөтелкені нысанаға әйнекті сындырарлық күшпен лақтырады. Бөтелке сынып қалғанда, Тиммерман белбеуі түсіп, белбеу қауіпсіздігін деактивациялап, соққылаушының жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Фитиль корпусындағы фитиль серігі соққылаушыны белсендіреді, ол патронға соқтығады. Бос патрон пиротехникалық жарқылды тудырады, ол қою бензин толтырғышын тұтандырады.

M14 TH3

М8 гранатасына визуалды түрде ұқсас цилиндрлі граната, М14 (сондай-ақ AN/M14 деп жазылады) – мақсатты түрде жасалған тұтандырғыш граната. Терматты толтырғыштың қатты және күшті реакциясын пайдалана отырып, М14 гранатасын қолдану нәтижесінде балқытылған темір пайда болады. Бұл М14 гранатасының негізгі қолданылуы шабуылдық немесе қорғаныс қару ретінде емес, көбінесе қауіпсіз жағдайда жойылатын материалдарға арналғанын білдіреді. Граната қозғалтқыш блогын толығымен еріте алады. Сонымен қатар, термиттік реакцияда тотықтырғыш зат ретінде оттегінің орнына темір оксиді қолданылатындықтан, граната су астында да жұмыс істей алады.

308-1 үлгісі, Напалм

308 1 Моделінің тағы бір нұсқасы, Калифорниядағы China Lake Әскери-теңіз қару-жарақ орталығының арнайы операциялар бөлімімен жасалған 308 1 Напалм, M14-ке қарағанда күшті шабуылдық өртке қарсы құрылғыға SEAL-дың қажеттіліктерін тікелей қанағаттандырды. Жинақ түрінде жеткізілген, қолданушы жиынтықтағы ұнтақталған напалмды ("M1 қоюлағыш") алып, гранатаны бензинмен толтырып, толыққанды өртке қарсы құрылғы жасады. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің SEAL-дары M116 сериясынан импровизацияланған шоқ гранатасын жасады, олар осы қозғалтқышты M201 сериялы тұтандырғыш қозғалтқышпен алмастырды. Бұл жаңа қару "Флэш Крэш" деп аталды. Дегенмен, M116 негізіндегі Flash Crash-ты пайдаланудың белгілі бір қауіптері бар, бастысы – металл корпусы, ол кешірілгендерді құтқару кезінде құрылғы қолданылғанда қауіпті сынықтарды бөліп шығаруы мүмкін.

XM84/M84

АҚШ армиясы әзірлеген диверсиялық шатырша гранатасы, M84 – АҚШ әскері қазіргі уақытта тәртіпсіздікті басу, кепілдіктерді босату және осыған ұқсас жағдайларда қолдану үшін әзірлеп жатқан, көбінесе аз зиянды және жалпы алғанда қауіпсіздігі төмен көпшілікке қарсы және дезориентациялық қарулардың бір бөлігі. M84, көптеген шатырша гранаталар сияқты, қатты дауыс пен қорландыратын жарқын жарық шығарады (мұндай гранаталар көбінесе "Жарқыл-жарылыс" деп аталады) және тесіктелген түтіктегі екі алтыбұрышты қақпақтары арқылы оңай анықталады. Түтіктің ішіндегі кішкентай жарғыш заряд қажетті әсерді тудыру үшін жарылады.