Кіріспе

Фрэнк Гардинер (1830 – шамамен 1882) – австралиялық қарақшы. Ол 1862 жылғы маусым айында Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Югоурада алтын кортежін тонаудағы басты рөлімен танымал болды. Бұл Австралия тарихындағы ең ірі алтын тонау саналады. Гардинер мен оның тобы, ішінде Бен Холл, Джон О’Мили, Джонни Гилберт, Генри Маннс, Александр Фордайс, Джон Боу және Дэн Чартерс болды, көптеген ақшамен және 77 килограмм алтынмен қашып кетті, бүгінгі шарамен есептегенде бұл шамамен 10 миллион долларға бағаланады. Тонау үшін бірнеше жыл түрмеде отырғаннан кейін, Гардинер елден қуылды және АҚШ-қа көшіп кетті, ол жерде 1882 жылы немесе оған жуық уақытта қайтыс болды.

Ерте өмір

Гарднер, Фрэнсис Кристи деген атпен туған, 1830 жылы Шотландияның Рошир округінде дүниеге келген. Ол 1834 жылы бала кезінде Австралияға көшіп келді. Сол кемеде Генри Монро да болды, ол Шотландияның бай кәсіпкері болатын және жақын арада анасы Джейнмен қарым-қатынас құрды. 1835 жылы Монро әкесі Чарльз Кристиді Гоулберннің оңтүстігіндегі Боро-Криктегі өзінің меншігінің бақылаушысы етіп тағайындады. 1837 жылы Монро Мельбурннан солтүстік-батысқа қарай 80 шақырым жердегі Кампаспе жазығындағы жерді жалға алды, ал Чарльз тағы да бақылаушы болып тағайындалды. 1840 жылы Монро Виктория штатының батысындағы Портлендтен солтүстікке қарай 50 шақырым жердегі Хотспур маңындағы тағы бір жерді жалға алды. Чарльз қайтадан бақылаушы болып тағайындалды және жас отбасымен бірге сол жерге көшіп барды.

Сыртқы келбеті

Гарднердің бойы 5 фут 9 дюйм болатын. Оның дене бітімі атлеттік, қоңыр, толқынды шашы және жасыл-қоңыр көздері болды. Оны "капитан сияқты тартымды жүзі мен жағымды дауысы бар" деп сипаттаған.

Ерте мансап

1850 жылы Гардинер Викторияның орталық бөлігінде малшы болып жұмыс істеді. Мүмкін, бұл мамандық ауыр еңбек пен аз ақы төлеуді білдіретінін түсінгендіктен, ол екі серігімен бірге қазіргі Бендигодан солтүстік-батысқа қарай 40 шақырым жердегі Лодондағы Серпентинге жақын Уильям Мортонның шаруашылығынан көптеген жылқыларды ұрлады. Олар жылқыларды Портлендте сатуды жоспарлаған. Бірақ Мортон олардың ізін Хейвуд маңындағы Билстон қонақ үйіне дейін соқты, онда үш күдікті де тұтқындалды. Гардинер 1850 жылдың 22 қазанында Гиллонгта өз шын аты – Кристи есімімен сотталды және бес жылға қатаң еңбекке кесілді. 1851 жылдың 20 наурызында Гардинер Пентридж түрмесінің сыртында жұмыс істеген топтың құрамында болды, сол кезде олар күзетшілерге шабуыл жасап қашып кетті. Көптеген сотталғандар бірнеше күн ішінде ұсталды, бірақ Гардинер қашып, Жаңа Оңтүстік Уэльске бет бұрды, мүмкін ол Викторияның орталық бөлігінде әкесі мен кіші қарындастары тұратын шаруашылықта тоқтады. Кейбір хабарларға сәйкес, ол бұрынғы аптада алтын қоймасын тонау күдігімен МакИвор кеніштерінде тұтқындалған. Алайда, оның бұл мәселе бойынша сотқа қатысқаны туралы ешбір жазба жоқ. Ол NSW-ге көшіп, жылқы ұрлаумен айналысуын жалғастыру үшін Приор есімді жас жігітпен бірікті. 1854 жылдың ақпан айында Гардинер (қазір өзін Кларк деп атайды) және Приор ұрланған жылқыларды Ясста сатуға тырысқанда ұсталды. Бұл жолы ол он төрт жылға (әр айып үшін жеті жылдан) сотталды. Кокату аралында түрмеде отырғанда ол қарақшы Джон Пейслимен танысты. Франк Кларкқа 1859 жылдың желтоқсан айында Каркоар ауданында тұру шартымен босатылу қағазы берілді. Өзін Фрэнк Джонс деп атап, ол Лэмбинг Флэттегі Спринг Крикте ет дүкенін ашты, бірақ 1861 жылдың мамырында мал ұрлығынан тұтқындалды және сотқа жіберілді, бірақ кепілдікпен босатылды. Содан кейін ол қашып кетті, кейін ол өз ауданынан қашқан түрмелік екені анықталды. Гардинер қысқа мерзімге Пейслиге қосылды және Рейдс Флэт маңындағы Фоггтың үйі жанында екі сақшымен атысқаннан кейін қысқа уақытқа ұсталды. Гардинер мен Фогг полицияның біреуін Гардинердің қашуына көмектесу үшін пара берді.

Лахлан алтын эскорт тонау

1862 жылғы маусымда ол Бен Холл, Дэн Чартерс және Джонни Гилберт сияқты топпен бірге Еугоураның жанындағы Лаклан алтын кортежін тоқтатып, қарақорғады. Бұл оқиға Австралия тарихындағы ең ірі алтын тонаулардың бірі саналады. Алтын мен банкноттардың жалпы құны 14 000 фунт стерлинг (2012 жылғы шамамен 12,5 миллион австралиялық доллары) деп бағаланды. Алтынның көп бөлігі Форбс маңындағы Уиога төбесіндегі топты күтпеген шабуыл жасап ұстаған атты полиция жасағымен табылды. Қалған алтынның тағдыры әлі де көптеген болжамдар мен әңгімелерге орай сақталып келеді. Қазына іздеушілер әлі де сол аймаққа барып, тіпті 1912 жылы Гарднердің туған інілері деп есептелген екі америкалық, Веддинг жанындағы Уиого станциясына кеншілер болып кіргендері туралы әңгімелер бар.

Тұтқынға алу және жер аударылу

Қалған алтын тонаушылар ауданда қалып, ұсталды, ал Гарднер Квинслендке қашуды жөн көрді. 1863–1864 жылдары Гарднер Бен Холлдың қарындасының күйеуі Китти Браунмен бірге Квинсленд штатының Рокхэмптон қаласының жанындағы Апис-Крикте тұрып, жалпы дүкен ашты. Ол Сидней полициясына танылып, хабарланды. Гарднерді NSW полициясы, өз құзыретінен тыс әрекет ете отырып, сондай-ақ жарымәскери жергілікті полиция күштері даулы жағдайда ұстады. NSW полициясының бірі Гарднердің «Дарки» атты жеке атын тұтқындау кезінде пайдаланды. Ол Сиднейге қайтарылып, 1864 жылдың шілдесінде 32 жылға «жолдарда» қатаң еңбекке кесілді. 1872 жылы Гарднердің қарындастары Гарднердің мерзімінен бұрын босатылуы үшін петиция ұйымдастырды, оны Жаңа Оңтүстік Уэльстің жаңа тағайындалған губернаторы сэр Геркулес Робинсонға ұсынуға дайындады. Губернатор, Англия патшасының өкілі ретінде, өлім жазасын көздемейтін қылмыстар бойынша патшалық кешірімді пайдалану құқығына ие болды. 1872 жылдың қыркүйегінде губернаторға жеткен петицияға парламент мүшелері мен бұрынғы отар министрі Уильям Форстер сияқты бірқатар белгілі қоғам қайраткерлері қол қойды. Қарастырғаннан кейін Робинсон Гарднерге кешірім жасау мүмкін екенін шешті, бірақ ол он жыл түрмеде отырғаннан кейін және түрмедегі мінез-құлқы жақсы болған жағдайда ғана, сондай-ақ босатылғаннан кейін елден шығып, Австралия колониялары мен Жаңа Зеландиядан шеттетілгеніне байланысты.

Сан-Франциско қаласы

1874 жылдың соңында Гарднер Гонконг арқылы Калифорнияға келді. Ол – қарақшылық дәуірінде отаннан қуылған көптеген австралиялықтардың бірі ғана. Гарднер Сан-Францисконың Барбарий жағалауындағы Кирни көшесіндегі "Твайлайт Стар" салонына ие болды. Бірнеше айдан кейін ол портқа жақын орналасқан Браннан көшесіне көшті. Сан-Францискоға келген австралиялықтар көбінесе оны сұрап, оның мекемесінде сусын ішетін. 1882 жылға қарай ол көшеде қалды, Гарднер клиенттеріне шамадан тыс несие бергендіктен және шоттарды төлей алмағандықтан қиын жағдайға түскені хабарланды. Оның 1882 жылы қайтыс болғаны туралы көптеген хабарлар бар (Evening News, Сидней, 28 тамыз 1882 ж. және басқа да ұқсас мақалалар), сондай-ақ ол Сан-Францискодағы Ардагерлер легионы паркінің жанындағы кедейлерге арналған қабірге жерленген. Оның қайтыс болуының мән-жайлары толыққанды белгісіз, себебі 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісі салдарынан көптеген құжаттар жойылды. Оның сол жердегі өмірі туралы көптеген әңгімелер бар, соның ішінде ол бай американдық толқынға үйленіп, екі ұлы болды деген де бар. Тағы бір әңгіме бойынша, ол 1903 жылы Колорадода қайтыс болған. Бірақ ешқайсысы расталмады.