Кіріспе

Эдвард Эльгардың 1905 жылғы музыкалық шығармасы

Сэр Эдвард Эльгардың «Интродукция және Алегро» шығармасы, Op. 47, 1905 жылы жаңадан құрылған Лондон симфониялық оркестрінің Эдвард Эльгарға арналған концерті үшін жазылған. Квартет және скрипкалық оркестр үшін жазылған бұл шығармада Эльгар музыканттардың шеберлігін көрсетуді көздеген. Алғашқы сыншылар пікірі әлсіз болғанымен, көп ұзамай ол шедевр ретінде танылды. Шамамен он екі-он төрт минуттық шығарма бірнеше маңызды тақырыптармен, көп қабатты симфониялық поэма сияқты келеді. Бұл шығарма Самуэль Санфордқа арналған, ол 1905 жылғы 28 маусымда Эльгардың Йель университетінде музыка ғылымының құрметті докторлық дәрежесін алуына көмектескен. Осы салтанатты шарада «Салтанатты марш» №1 алғаш рет орындалды.

Құрылымы

Бұл шығарма төмен түсетін tutti фанфарымен басталады, ол негізгі модерато бөліміне жалғасады, ол екі тактіден тұратын Allegretto e poco stringendo бөлімімен үзбелі келеді. Соло виоланың баяу, лирикалық тақырыбына көшуде, Эльгар эхо қолдану арқылы соло дауысы мен оркестр арасында каскад жасайды. Эльгар бұл тақырыпты Уэльсте демалыс кезінде естіген алыс дауыстың әнінен алынған цитата деп жазады. Экспрессивті, романтикалық бөлім бастапқы фанфара мен Уэльс тақырыбының қайталануына әкеледі, Кіріспе аяқталып, қуанышпен Аллегроға өтеді. Аллегро G мажордағы төрттен бір ноталық сегіздік мотивке негізделген тақырыппен басталады. 21 тактіден тұратын үздіріспес он алтыншы ноталар пианодан күшті фортеге дейін өседі, шығарма Кіріспедегі ашылу фанфарының гемиоламен толыққан G мажорлық қайталануына жетеді. Дәстүрлі соната формасында күтілетін даму бөлімінің орнына жаңа тақырып енгізіледі – күшті фуга, онда шығарма бастапқы G минор тоналығына оралады. Эльгар өзінің жақын досы А. Дж. Ягерге ("Энигма вариацияларының Нимроды") жазған хатында бұл бөлімді "шайтан фугасы" деп атаған. Фуга аяқталғаннан кейін, шығарманың барлық тақырыптары G мажорда қайталанады, бастапқыда бірыңғай оркестр бастап, кейін оркестр мен соло квартет арасында эхо арқылы бөлінеді. Уэльс тақырыбы үш рет қайталанып, оркестр қайтадан бірыңғай дауыста орындайтын маңызды сәтте (Полифонияға қараңыз), бұл жолы соло квартеті қайталайды, бұл шығарманың қалған бөлігінен өзгешелік. Уэльс тақырыбы барлық сұлулығымен жеңіске толы кодада бесінші және соңғы рет пайда болады, содан кейін үштік толық каденциямен аяқталады, одан кейін бүкіл оркестр пиццикато орындайтын G мажор аккорды тартылады, тек контрабастар ғана доғаларымен орындайды.

Композициялық стилі

Кіріспе және Аллегро барокколық концерто гроссоның жаңадан қайта тірілген түрінде жазылған. Дегенмен, мұндай сололар тек соло квартетімен ғана шектелмейді, сонымен қатар сүйемелдеуші оркестрдің арасында да жиі таратылады, мысалы, Аллегроға кіретін бірінші көшу кезінде. Соло квартеті көбінесе оркестрге араласып кетеді, бірақ сүйемелдеуші оркестрмен бірдей ноталарды сирек орындайды. Көп дауыстылық (полифония) шығарманың көп бөлігін анықтайды, көбінесе бірнеше тақырыптар мен мотивтер бір-бірімен өріліп жатады. Полифония – барлық музыкалық тікелейлердің ең күрделісі болғандықтан, Кіріспе және Аллегроның әрбір музыканттың орындау шеберлігін көрсетуге бағытталғаны таңқаларлық емес. Шығарманың көп бөлігі скрипка партияларындағы керемет виртуоздық техникаға назар аударады. Себебі, бұл шығарма "Елгардың өзінің бұрынғы скрипкашы ретіндегі тәжірибесін толыққанды көрсетеді". Алайда, бұл төмен жиілікті аспаптарда, әсіресе бас партиясында қиындықтарды күшейтеді, оны струнный оркестр репертуарының ең қиын бөліктерінің бірі деп санауға болады. Дегенмен, бұл Эльгардың барокколық концерто гроссо формасын еске түсіруі мүмкін, онда виолончель мен бас партиялары кейде бірдей болады.