Кіріспе

Ағылшын тілінде flat adverb, bare adverb немесе simple adverb – бұл сәйкес сын есіммен бірдей формадағы етістік, сондықтан ол әдетте -ly жұрнағымен аяқталмайды, мысалы, "жылдам жүр", "баяу жүр", "әдемі киін", т.б. Бұл терминге екі түрінде де -ly жұрнағымен аяқталатын сөздер де кіреді, мысалы, "drive friendly". Бір кезде flat adverb-тер кеңінен таралған, бірақ олардың орнына көбінесе -ly жұрнақты етістіктер қолданылатын болды. 18 ғасырда грамматиктер flat adverb-терді сын есімдер деп есептеген және етістіктердің міндетті түрде -ly жұрнағымен аяқталуын талап еткен. "Мерриам-Вебстер сөздігінде" айтылғандай, "Осы грамматиктерге бүгінгі күні flat adverb-тердің азаюы үшін алғыс айтуымыз керек". Қазір тек бірнеше flat adverb бар, ал кейбіреулері дұрыс емес деп саналады. Грамматикалық тұрғыдан дұрыс және беделді авторлар кеңінен қолданғанмен, bare adverb-тер көбінесе жағымсыз қабылданады. Тіпті "баяу жүр" және "құшақтап аман қал" деген дәстүрлі жазулары бар көше белгілеріне қарсы қоғамдық науқандар да ұйымдастырылды. "Seldom" сөзі – ерекше мысал. Ол аңглосаксон дәуірінен бастау алады, бірақ 1960 жылдардан бастап ағылшын кітаптарында "seldomly" түрі қолданыла бастады. Ағылшын тілінде "seldom" сөзінің қолданылуының төмендеуі, 18 ғасырдағы -ly жұрнағымен аяқталу талабымен бірігіп, оның кейде қолданылатын "seldomly" түріне әкелді деген гипотеза бар. Сол сияқты, "thus" сөзінің қолданылуы 1800 жылдан бері төмендеді, ал "thusly" түрінің қолданылуы соңғы кезде күрт өсті. Сандық сын есімдер (бірінші, екінші, соңғы) дұрыс баламасы болғанымен, -ly жұрнағымен сирек қолданылады. "Firstly" және "lastly" сияқты сөздер бар болғанымен, олардың flat түрі көбірек қолданылады. Мұнда, "жақсы" ("олар жақсы пісіреді") сияқты басқа flat adverb-терден айырмашылығы, flat түрі ағылшын тілінде дұрыс сөйлеу ретінде жалпыға бірдей қабылданады.

Ашық етістіктердің талдауы

Жақын мағыналы сөздер белгілі бір сөздерді күшейтіп өзгертеді. "Нақты" және "шын мәнінде" (*грамматикалық қателік) сөздерін қамтитын мысалдарды қарастырайық: Мен піртті қатты ұнатамын. Мен піртті нақты ұнатамын. *Бұл жерде "нақты" сөзі "ұнатамын" етістігіне қатысты жақын мағыналы сөз болып табылады, ал "нақты" сөзі осылай істей алмайды және өзгермей қалады. Contemporary American English деректеріне сәйкес, "real" сөзінен кейін тек 657 рет етістік келген. Салыстыру үшін, "real" сөзінен кейін 12 813 рет сын есім келген, ең көп қолданылатыны – "жақсы" (1 584 рет). Бұл жағдайда "real" тек сын есімдерді өзгерте алады. Бұл пирог өте дәмді. Бұл пирог нақты дәмді. (бейресми) Бұл пирог өте дәмді. (мағынасы өзгерді) Бұл пирог нақты дәмді. * "Sure" жақын мағыналы сөзі тек етістіктерді өзгерте алады. Contemporary American English деректеріне сәйкес, "sure" сөзінен кейін 7 396 рет етістік, ал 470 рет сын есім келген. Салыстырыңыз: Біз өте қызықты уақыт өткіздік. Біз шынымен қызықты уақыт өткіздік. Біз нақты қызықты уақыт өткіздік. * Біз шынымен қызықты уақыт өткіздік. (мағынасы өзгерді) Мұны "-ly" жұрнағының және басқа бір жақын мағыналы сөздерді білдіретін "-e" жұрнағының әртүрлі қолданылуымен түсіндіруге болады. Oxford English Dictionary бойынша, "-ly" жұрнағының екі түрі бар: сөзді сын есімге айналдырғанда (мысалы, "бауырлас") және жақын мағыналы сөз құрғанда. Бұл жұрнақтың тамыры көне ағылшын тілінен шыққан, ол неміс тіліндегі "-lich" жұрнағымен байланысты. Тарихи қолданысынан кейін көптеген етістіктер мен жақын мағыналы сөздер бүгінде тану қиын жатқан түбірлерден жасалған (салыстырыңыз: "verily" – "very+ly", "only" – "one+ly", "especially" – "especial+ly"). "-ly" жұрнағынан бұрын көне ағылшын тілінде "-e" жұрнағы ең көп қолданылған. Бұл жұрнақтар бәсекелеспеді және тіпті бір-бірін алмастыра алатын (мысалы, "rhyte" – "rhytlice" екеуі де "дұрыс" мағынасын береді). Осы кезеңдегі мәтіндерді зерттеу көрсеткендей, "-e" формасы поэзияда жиі кездессе, "-lice" формасы прозада жиі қолданылған. Ағылшын тілі дамыған сайын, дауыстылар әлсіреп, "-e" жұрнағы біртіндеп жоғалып, жақын мағыналы сөздер өзгерген түрінде қалды. Кейбір сөздер "-e" жұрнағынсыз жақын мағыналы сөздер ретінде сақталды, мысалы, "ұзақ", "тез" немесе "қатты". Жақын мағыналы сөздердің саны азайды, бірақ толығымен жойылған жоқ. Мысалы, "табиғи түрде" сияқты күрделі жақын мағыналы сөздерді қарастыруға болады, мысалы, "табиғи түрде біз жақсы тіл табыстық".

Уақыт өте келе қабылдануы

"Жалпақ етістік" термині 1871 жылы Джон Эрлмен қолданылған, тіпті сол кезде олар "архаикалық" болғандықтан "кермеу және поэтикалық" деп есептелген. 18 ғасырға дейін ағылшын тілінде жалпақ етістіктер кеңінен таралған, әсіресе Америка Құрама Штаттарында. Эрл олардың "білімі жоқ адамдардың арасында дерлік барлығында кездесетінін" жазды. Грамматиктер оларды сынға түсіргенімен, жалпақ етістіктер ағылшын тілінде сөйлейтіндер тарапынан қабылданып, соңғы ғасырда олардың қолданылуы артты. 1960 жылдары жүргізілген сауалнама ағылшын тіліндегі қолдану мәселелеріне қатысты адамдардың пікірін зерттеді. "Жай барып қалу керек" (баяу емес) және "Ол бұрынғыдан да жылдам істеді" (көбірек жылдам емес) мысалдарында жалпақ етістіктер кездеседі, соңғысы респонденттердің 42% ғана қабылдады. Дегенмен, 2010 жылдары Лейден университетінің лингвистика орталығы осы 1960 жылдардағы сауалнамадағы және басқа да жалпақ етістіктерді қамтитын мысалдарды пайдаланып зерттеу жүргізіп, жалпақ етістіктерге қатысты көзқарас соңғы жылдары айтарлықтай кеңейгенін анықтады. "Жылдам" деген сөз 75% қабылдау деңгейіне ие болды, ал "баяу" деген сөз толығымен қабылданды.