Кіріспе

Еліктердің кіші түрлері

Поркупиндік карибу (Rangifer tarandus groenlandicus) – Аляска, АҚШ, Юкон және Канаданың Солтүстік-Батыс территорияларында кездесетін арланның немесе карибудың кіші түрі, құрлықтағы карибудың үйірлігі немесе экотипі. Көшіп-қонушы карибу үйірлері төлдеу жерлерінің атымен аталады, осы жағдайда Поркупин өзені – Поркупин үйірінің таралу аймағының көп бөлігінен өтеді. Саны өзгергенімен, үйір шамамен 218 000 жануардан тұрады (2017 жылдың шілдесіндегі фотосуретке сүйене отырып). Олар қыстау және Бофорт теңізіндегі төлдеу жерлері арасында жылына 1500 мильден астам (2414 км) қашықтықты көшіп өтеді, бұл Жердегі кез келген құрлық сүтқоректісінің ең ұзақ жер көшіру жолы. Олардың таралу аймағы Аляска мен Юкон шекарасына дейін созылады және Алясканың Балық және аң шаруашылығы департаменті, Канаданың жабайы табиғат агенттіктері және жергілікті аборигендер бірлесіп басқаратын құнды ресурс болып табылады. Карибу – Гвичиннің (алғашқы халықтар / Алясканың жергілікті халқы) негізгі күнкөрісі, олар дәстүрлі түрде өздерінің қауымдастықтарын карибулардың көшіп-қону жолдарымен сәйкес етіп салған. Оларды инупиаттар, инувиалуиттер, хендер және солтүстік тутчондар сияқты басқа да жергілікті халықтар да үнемі аңдайды. 2017 жылдың шілдесіне қарай Поркупин үйірі рекордтық деңгейге жетті – шамамен 202 000-ден 235 000-ға дейін жануар. 16 жыл бұрын, 2001 жылы бұл үйірдің саны екі есе аз болған. Басқа құрлықтағы карибу үйірлерінің саны 90%-ға төмендегенімен, Поркупин үйірі салыстырмалы түрде тұрақты қалды.

Таксономия

Поркупиндік карибу – Аляска (АҚШ) және Юкон мен Солтүстік-Батыс территорияларда (Канада) кездесетін құрлықтағы карибулардың тобы. Ол құрлықтағы карибу (R. tarandus groenlandicus) деп аталатын түрге жатады. Поркупиндік карибу алғаш рет 1915 жылы Огильви тауларының атымен аталып, ол Юконның қысқы мекендеу аймағының бір бөлігі болып табылады. Ол сондай-ақ Грант карибуы (R. a. granti; кейіннен R. t. granti) деп те белгілі. Грант карибуы Аляска түбегінің батыс жағындағы және жақын аралдардағы шектеулі ареалда қоныстанған шағын, ақшыл түсті нысан ретінде сипатталды. Алғаш рет 1902 жылы Аллен (Allen) оны Rangifer granti деп сипаттаған, бірақ өлшемдері мен сыртқы пішіні Аляскадағы ірі, қараңғы таулық нысандарға қарағанда құрлықтағы нысанға жақын болғандықтан, ол R. arcticus granti ретінде құрлықтағы карибулардың құрамына енгізілді. Банфилд (Banfield) Rangifer туысын қайта қарағанда, барлық көбелектер мен карибуларды Rangifer tarandus тұқымына біріктіріп, Аляскадағы барлық карибуларға және Юконның бір бөлігіне granti атауын берді, осылайша оның ареалын кеңейтті. Кейіннен Аляска мен Юконның көшіп-қонып жүретін құрлықтағы карибуларын Канада материгіндегілерімен салыстырған таксономистер Аляска/Юкон үлгілерін R. t. granti деп атады. Янгман (Youngman, 1975) Банфилдтің (1961) атауын өзгерткеннен кейін оны Канада/Аляска құрлықтағы карибуына, R. tarandus groenlandicus деп қайта жіктеді. Гейст (Geist, 1998) және басқалар Аляска мен Канада құрлықтағы карибуларын ажыратуға қабілетті морфологиялық ерекшеліктерді таба алмағандықтан, granti атауы сүтқоректілердің әлемі (Grubb, Artiodactyla in Wilson and Reeder 2005) атты авторитетті анықтамалық еңбекте қабылданбады. Карибу генетиктері Аляска/Юконның көшіп-қонып жүретін құрлықтағы карибуы мен Канада құрлықтағы карибуының арасындағы айырмашылықты анықтау өте қиын екенін мойындайды (мысалы, Cronin et al. 2005; Yannic et al. 2013). Гранти атауының тағы бір тарихы «Айғыр» кітабында келтірілген. Күтпеген жағдай, карибу генетиктері Аляска түбегінің батыс жағында және жақын аралдарда әлі де тіршілік ететін карибулар – олардың ішінде Rangifer granti Allen 1902 түрінің типтік локалитеті орналасқан – генетикалық жағынан ерекшеленетінін және жақын маңдағы карибулармен будандаспайтынын анықтады. Оның ареалы Алленнің (1902) белгілеген типтік локалитетін қамтиды. Осылайша, R. a. granti өзінің бастапқы, шектеулі ареалында қайта ашылды және оның типтік нысаны Америка табиғи тарих мұражайында сақталған күйінде жарамды болып қала береді. Жақында жасалған қайта қарауда Поркупиндік және басқа да құрлықтағы карибу топтары R. arcticus arcticus Richardson 1829 түріне қайта жіктелді.

Ауқым

Поркупиндердің таралу аймағы 2414 км (1500 миль) қашықтықты қамтиды, төлдеу жерлерінен бастап, олардың атымен аталған Поркупин өзенінен, «Юкон және Аляскадағы Брукс жотасының оңтүстігіндегі Огильви және Ричардсон тауларының өзен аңғарлары мен беткейлеріне» дейін созылады. Көктемде жүкті сиырлар «Алясканың қыстау жерлерінен солтүстік-шығысқа немесе Канаданың қыстау жерлерінен солтүстікке және солтүстік-батысқа қарай жылжиды. Егер қар ерте ерісе, олар Брукс жотасының солтүстік беткейімен Аляскаға қарай батысқа жылжып кетеді». PCMB жыл сайын Поркупин карибуын есепке алу жөніндегі есеп жариялайды. 2018 жылғы ақпан айындағы есептерінде 2017 жылғы фототүсірілім (сан алу) бойынша карибудың орташа саны 218 457 (95% CI = 202 106 – 234 808) екені тіркелді, бұл 2010 жылдан 2017 жылға дейін 169 000-нан шамамен 218 000-ға дейін өсу тенденциясын көрсетеді. Иввавик және Вунтут ұлттық парктері АЭА-мен шектес. Шарт бойынша, егер бір елдегі қызмет «Поркупин карибуының немесе олардың мекендеу ортасының ұзақ мерзімді зиянды әсеріне» ұшырауы мүмкін болса, екінші тарапқа хабар беріліп, соңғы шешім қабылдамас бұрын кеңесуге мүмкіндік берілуі керек.

Топтың көлемі

Біз осы тұқымның санының ең көп екенін [2017 жылдың шілдесінде] 1970 жылдары ғылыми бақылау басталғаннан бері тіркедік. Бүкіл әлемдегі карибулардың қазіргі жағдайын ескере отырып, бұл карибулар әлеміндегі жақсы жағдайды көрсететін үміт беретін жаңалық – кейбір үйірлер жақсы дамып келеді. – Майк Сьютор, Солтүстік Юкон аймағының аймақтық биологы, Юкон аймағының қоршаған ортасы, Даусон қаласы. 2018 жыл. CBC News.

Көптеген басқа Rangifer түрлерінен, түр-тұқымдарынан және олардың экотиптерінен айырмашылығы, Porcupine үйіршігі салыстырмалы түрде көп санда тұрақты. Кейбір далалық карибуларының саны "тарихи орташа көрсеткіштен 90 проценттен астам азайды", бұл Канаданың құрып бара жатқан жабайы жануарлар туралы комитетін (COSEWIC) ескерту жасауға мәжбүр етті. 2017 жылдың шілдесінде әуеден алынған мәліметтерге сәйкес, Porcupine үйіршігінің саны "202 000-нан 235 000-ға дейін" өскен, бұл 2001 жылы тіркелген ең төменгі көрсеткіштен шамамен екі есе көп. "Өнеркәсіптік дамуға ұшыраған карибулар құбырлар мен жолдардан қашықтап кетеді". 2001 жылы кейбір биологтар бұл қорғаныстағы өзгерістер "карибуларды тау етегіне итеріп, бұзауларды жыртқыштардың шабуылына осал етеді" деп қорқып жүрді.

2017 жылдың 22 желтоқсанында президент Дональд Трамп 2017 жылғы Салықты қысқарту және жұмыс орындарын құру туралы заңға қол қойды, бұл заң ANWR-дың 1002 аймағын мұнай және газ бұрғылауға ашты. Заңда Арктикалық Ұлттық Табиғи Қорғаныста мұнай мен газ бұрғылау үшін 1,5 миллион акр жерді ашу туралы ережелер бар. Арктикалық Қорғанды бұрғылауға ашу "табиғатты қорғаушылар мен ғалымдардың күшті қарсылығын тудырды". Демократтар және Wilderness Society сияқты экологиялық ұйымдар республикашылдардың бұл әрекетін сынады. "1002 аймағы" деп аталатын жағалау жазығы Брукс жотасы мен Бофорт теңізі арасында орналасқан. Бұл жазық "Юкон шекарасынан батысқа қарай жүзден астам шақырымға созылып жатыр, бұл тұқымды топырақ пен өрілген өзендермен жабылған тегіс тундра".

Орталық Арктикалық карибулар

2001 жылы Прудхо-Бей және Купарук мұнай кен орындарын игеруді жақтағандар, бұл аймақтар паналау орнынан шамамен 97 шақырым батысқа қарай орналасқанын айта келіп, Орталық Арктика карибуларының саны "бірнеше жүз шақырым қиыр жолдар мен мыңнан астам шақырым биік құбырларға қарамастан" артқандығын мәлімдеді. Алайда, Орталық Арктика үйірі Поркупина үйірінен әлдеқайда кішідірек және оның қоныс аумағы одан да кең. 1002 жағалау жазығы Поркупина үйірі үшін, Орталық Арктика үйірінен бес есе үлкен, бірақ бес есе кіші аумақта төлдеу ортасын қамтамасыз етеді. Кейбір биологтар мұндағы даму карибуларды тауалды аймаққа ығыстырып, нәтижесінде бұзаулардың жыртқыштарға шалдығу қаупі артады деп қорқады.