Римдік Жинақтың ағылшын тіліне аудармасы және литургиялық мәселелер

Кіріспе

Халықаралық литургиядағы ағылшын тілі комиссиясы (ICEL) – латын тілінде жазылған Рим ритуалының литургиялық кітаптарының ағылшын тіліне аудармаларын дайындау мақсатында ағылшын тілінде сөйлейтін елдердің бірнеше епископтық конференциялары құрған комиссия. Осы аудармаларды қабылдау туралы шешімді тиісті елдің епископтық конференциясы қабылдайды, және осы шешімдер күшіне ену алдында Ватикан тарапынан қарастырылады.

Римдік Миссаль

ICEL аударған кітаптардың ішінде католиктер үшін ең танымал – Римдік Миссаль. ICEL жасаған алғашқы аударма 1973 жылы, латын тіліндегі түпнұсқасы жарық көргеннен кейін төрт жылдан да аз уақыт өткен соң пайда болды. 1969 жылғы Ватиканның аударма жөніндегі нұсқауы Comme le prévoit-қа сәйкес, бұл латын мәтіндерінің сөзбен сөз аудармасы емес, «динамикалық теңдестік» деп аталатын нәрсені іздеді, дұғаның мағынасын сақтап, техникалық терминдерден аулақ болды: «халықтан ерекше әдеби дайындық талап етілмеуі керек; литургиялық мәтіндер әдетте барлығына, тіпті білімі аз адамдарға да түсінікті болуы керек». Римдік Миссалдың ағылшын тіліндегі аудармасы (АҚШ-та Сакраментарий деп аталады) кеңінен қабылданды, бірақ латын түпнұсқасынан тым алыстағаны және тілдің кейде қарапайымдылығы үшін де сынға ілікті. 1998 жылы ICEL Римдік Миссалдың ағылшын тіліндегі жаңа нұсқасын аяқтады. Бұл аударма латын мәтіндерінің байытылған аудармаларын қамтыды, сонымен қатар ICEL дайындаған түпнұсқалық шығармаларды, әсіресе жексенбілік Оқулыққа негізделген баламалы дұғаларды, Пасхалық жариялаудың (Exsultet) баламалы заманауи түрін, Мисса тәртібіндегі нұсқаулардың өзгеше түрлерін және апта күндері Миссаларды тойлаудағы рубрикалардағы кейбір мүмкіндіктерді де қамтыды. Бұл жаңа аударма ICEL мүшесі болған барлық епископтар конференцияларымен мақұлданды және канондық құқық талап еткендей, Құдайға табыну жөніндегі Конгрегацияға бекіту үшін жіберілді. Конгрегация, латын тіліндегі Римдік Миссалдың жаңа басылымы бойынша жұмысы қазірдің өзінде жоғары деңгейде болған – оның бір бөлігі 2000 жылы, ал толық көлемі 2002 жылы жарық көрді – бұрынғы латын басылымына негізделген ұсынылған жаңа ағылшын нұсқасын қабылдауға келіспеді. 2001 жылдың 28 наурызында Құдайға табыну жөніндегі Конгрегация Liturgiam authenticam нұсқаулығын шығарды, онда ресми латын түпнұсқаларынан литургиялық мәтіндерді аудауда «түпнұсқа мәтін, мүмкіндігінше, толық және ең дәл түрде, мазмұнына қатысты ешқандай жоюлар немесе қосымшаларсыз, сондай-ақ парафраз немесе түсіндірмелерсіз аударылуы керек. Әр түрлі ұлттық тілдердің ерекшеліктеріне немесе табиғатына бейімделу үшін сақтық пен қарапайымдық қажет» делінген. Келесі жылы латын тіліндегі қайта қарастырылған Римдік Миссалдың үшінші стандартты басылымы жарық көрді. Бұл екі мәтін Римдік Миссалдың жаңа ресми ағылшын тіліндегі аудармасының қажеттілігін анық көрсетті, өйткені тіпті 1973 жылғы ICEL нұсқасы да кейбір жағдайларда аударма емес, бейімделу болды. Мысалы, «Et cum spiritu tuo» («Және рухыңмен») деген жауап «Және де сендермен» деп аударылды. Құдайға табыну жөніндегі Конгрегациятың талаптарына сәйкес келу үшін 2002 жылы ICEL басшылығы өзгертілді. Осыдан кейін ICEL Римдік Миссалдың жаңа ағылшын тіліндегі аудармасын дайындады, ол Liturgiam Authenticam-мен талап етілген «формалды теңдестік» принципіне сәйкес келді. Аяқталған аударма 2010 жылдың сәуір айында Қасиетті Тақтан мақұлданды және 2011 жылдың қараша айының соңында көптеген елдерде қолданысқа енгізілді. Бұл аударманың тілі мен синтаксисі, сондай-ақ оны дайындау процесіне байланысты іске асырылғанға дейін де, одан кейін де көптеген пікір-дау тудырды.

Of all the books that ICEL translated, the Roman Missal is the one that Catholics in general are most familiar with. The first translation that ICEL produced appeared in 1973, less than four years after the Latin original had appeared. In keeping with the 1969 Vatican instruction on translation Comme le prévoit, it was not a literal translation of the Latin texts but sought what has come to be called "dynamic equivalence," capturing the meaning of the prayer but avoiding technical terms: "no special literary training should be required of the people; liturgical texts should normally be intelligible to all, even to the less educated". The resulting English translation of the Roman Missal (called Sacramentary in the United States) received wide acceptance, but was also criticized for straying too far from the Latin originals and for occasional banality in the language. By 1998, ICEL completed a new version in English of the Roman Missal. This translation included richer translations of the Latin texts, but it also included original compositions prepared by ICEL, particularly alternative collects based on the Sunday Lectionary, an alternative contemporary form of the Easter Proclamation (Exsultet), variant texts in the Order of Mass, and some options in the rubrics, particularly around the celebration of weekday Masses. This new translation was approved by all the bishops' conferences that were members of ICEL and was submitted to the Congregation of Divine Worship for confirmation, as required by canon law. The Congregation, whose work on a new edition of the Roman Missal in Latin was already well advanced – part of it was published in 2000 and the entire volume in 2002 – refused its consent for adoption of the proposed new English version based on the earlier Latin edition. On 28 March 2001, the Congregation for Divine Worship issued the Instruction Liturgiam authenticam, which included the requirement that, in translations of the liturgical texts from the official Latin originals, "the original text, insofar as possible, must be translated integrally and in the most exact manner, without omissions or additions in terms of their content, and without paraphrases or glosses. Any adaptation to the characteristics or the nature of the various vernacular languages is to be sober and discreet." In the following year, the third typical edition of the revised Roman Missal in Latin was released. These two texts made clear the need for a new official English translation of the Roman Missal, particularly because even the 1973 ICEL version was at some points an adaptation rather than a translation. An example was the rendering of the response "Et cum spiritu tuo" ("And with your spirit") as "And also with you". To correspond with the demands of the Congregation for Divine Worship, there was a change in the leadership of the ICEL in 2002. After this ICEL prepared a new English translation of the Roman Missal, which followed the principle of "formal equivalence" mandated by Liturgiam Authenticam. The completed translation received the approval of the Holy See in April 2010 and was put into effect in most countries at the end of November 2011. Before and after its implementation, this translation generated controversy both because of its language and syntax, and because of the process by which it was prepared.

Төрағалар

ICEL төрағаларының тізімі № ТөрағаМерзіміЕскермелер1Фрэнсис Джозеф Гримшоу (1965 ж. қайтыс болды) Бирмингем және Уэльс Архиепискобы, Англия2Пол Джон Холлинан (1968 ж. қайтыс болды) Атланта Архиепискобы, АҚШ3Гордон ГрейСент-Эндрюс және Эдинбург Архиепискобы, Шотландия4Эмметт КартерТоронто Архиепискобы, Канада5Денис Харли 1975–1991Дербан Архиепискобы, Оңтүстік Африка6Дэниел Эдвард Пиларчик 1991–1997Синциннати Архиепискобы, АҚШ7Мэрис Тейлор 1997–2002Галлоуэй Епископы, Шотландия8Артур Рош 2002–2012Лидс Епископы, Англия және Уэльс9Артур Дж. Серрателли 2012–2019Патерсон Епископы, АҚШ10Гилберт Хью 2019 – қазіргі уақытқа дейінАбердин Епископы, Шотландия