Кіріспе

Sant'Ivo alla Sapienza (әдеттегідей, "Сан Иво Сапиенцада (Рим университеті)") – Римдегі Рим католик шіркеуі. 1642–1660 жылдары архитектор Франческо Борромини салған бұл шіркеу рим барокко архитектурасының шедеврі саналады. Шіркеу 40-шы Корсо дель Ринасасименто көшесіндегі ауланың арт жағында орналасқан; қазіргі таңда кешен Рим мемлекеттік архивінің қарамағында.

Тарих

14 ғасырда мұнда Рим университетінің сарайына арналған шапел болған. Университет Ла Сапиенца деп аталады, ал шіркеу Иво әулиесіне (немесе Ив, заңгерлердің қамқоршысы) арналған. 17 ғасырда Бороминиге жоба тапсырылғанда, ол бұрыннан бар сарайға бейімделді. Ол Дәуіт жұлдызына ұқсайтын жоспарды таңдады – сол кезде Сүлеймен жұлдызы ретінде танылған, ол даналықты символдайды, – және шіркеудің иісті қасбетін сарай ауласымен біріктірді. Күмбездегі бұралатын фонарь жаңашылдық болды. Ішкі кеңістіктің күрделі ырғақтары таң қалдыратын геометрияға ие.

Сыртқы

Ғибадатхана Giacomo della Porta ауласы деп аталатын ауланың соңында орналасқан. Фасад қуыс келгендіктен, шіркеу ауланы толықтырғандай, бұзбай, оған үйлесім табады. Фасадтың өзі аула аркаларының жалғасы сияқты көрінеді, алайда ашық кеңістіктері кішкентай терезелермен, есікпен және есіктің үстіндегі үлкен шыны тереземен толтырылған. Фасадтың үстінде үлкен парапет орнатылған, сондықтан фасадтан кейін шіркеудің жоғары бөлігі ғана көрінеді. Шіркеудің ерекше сыртқы белгісі – жоғарғы бөлігі: Сант-Ивоның шамшырағы спираль тәрізді пішінмен аяқталып, үстіне Хрест орнатылған.

Интерьер

Сант-Ивоның ішкі кеңістігі ротондаға енгізілген формалардың ерекшелігімен көзге түседі. Боромини геометриялық пішіндерді үйлесімді біріктіруімен, сондай-ақ қисықтарды жасау үшін бағаналарды жұптастыруымен белгілі болды, осы тәсілді Сан-Карлинодағы жобасында да қолданды. Алайда, Сант-Иво үшін Боромини түрлі пішіндерді араластырмады. Сант-Ивоның ротондасы ерекше формалардан тұрады: үш бұрышы кесілгендей тістелген үшбұрыш пен үшбұрыштың үш қабырғасы арасында орналасқан жартылай шеңберлер. Сан-Карлиноның тегіс геометриялық сәйкестігінен Сант-Ивоның өткір геометриялық бұрылыстарына көшуге қарамастан, екі ғимарат та өткір жиектер мен қисықтардың, сфералардың арасындағы үйлесімділікті сақтайды. Борромини ротонданың пішінін анықтау үшін қисықтарды (жартылай шеңберлер) және жиектерді (үшбұрыш ұштары) тең дәрежеде пайдаланды. Осы жиектер мен қисықтардың үйлесімі Бороминидің ең ерекше белгісі деп айтуға болады. Тағы бір ерекшелік – күмбездің дөңгелек бөліктеріне арналған терезелер жиектерге қарағанда ірілеу. Кіреберіс ғимараттың бұрышты бөлігінде орналасқан, ал алтарь қарама-қарсы дөңгелек бөлікте орналасқан. Қалған екі дөңгелек және бұрышты бөліктерінің бүйірлік жағы бір-біріне ұқсас. Фонарьдағы тесіктер арқылы күн сәулесі күмбезді жарықтандырып, люктерге түседі. Франческо Борромини фонарь төбесіне ұшатын ара бейнесі бар талисман орнатқан, себебі бұл Сант-Иво құрылысын демелеген VIII Урбан Барберини отбасының символы. Құстың немесе Сант-Ивоның оң және сол қанаттарын айналаған аркалар шіркеумен бітпейді. Аркалар мен қабырғалар арасындағы кеңістік шіркеудің қабырғаларынан тысқары созылады. Әр арканың шіркеуге бірден кіретін жақты кіреберісі бар. Бұл шектес кіреберістер алтыбұрышты бөлмелерге (әр жағынан бір-бір) апарады, ал бұл бөлмелер ротондамен және кішігірім қасбеттік терезелермен байланысты. Алтарьдың артында, шіркеудің артқы жағында, терезелері тізбектелген тағы екі алтыбұрышты бөлме орналасқан. Алтарьдың артқы қанаттарындағы өткелдер екі жеке алтыбұрышты артқы бөлмеге жетелейді. Ротонданың ішкі қабырғалары мен күмбезі Бороминимен мүсіндер мен ою-өрнектермен әшекейленген. Әр бұрышта жұлдыздардан тұратын тік жолдармен көтерілетін қанатты періштелердің бет-әлпеті бейнеленген. Дөңгелек және бұрышты сегменттердің арасындағы байқалатын айырмашылық – дөңгелек сегменттерде бес бөліктен тұратын стильді тау мотиві және оның үстінде жұлдыз бейнеленген (Чиги гербі), ол қасбеттің екі жағында мүсіндік түрінде де көрсетілген. Ал бұрышты сегменттерде бір гүл шоғырымен байланыстырылған гүлдер буы бейнеленген. Бас алтарь 1684 жылы Джованни Баттиста Контини жобалаған, ал оның үстінде Пьетро да Кортона бастаған (1661), ал Кортонаның қайтысынан кейін Джованни Вентура Боргези аяқтаған «С. Иво, Леоне, Панталеоне, Лука, е Катерина д'Алессандра в gloria di angeli» атты үлкен сурет салынған.

Ықпал

Шіркеудің бұршақ тәрізді шамданы Данияның Копенгаген қаласындағы Vor Frelsers Kirke шіркеуінің де бұршақ тәрізді мұнарасына тікелей шабыт берді.