Кіріспе

Сан-Карло алле-Кватро-Фонтан (Төрт бұлақ жанындағы Әулие Карл) шіркеуі, сондай-ақ Сан-Карлино деп те аталады, Италияның Рим қаласындағы католик шіркеуі. Шіркеуді архитектор Франческо Борромини жобалаған, бұл оның алғашқы жекелеген тапсырысы болды. Ол барокко архитектурасының көрнекті шедеврі, испандық Троицалықтар үшін – христиан құлдарын азат етуге арналған монахтар үйі кешенінің бір бөлігі ретінде Киринал төбесінде салынған. Ол 1634 жылы кардинал Франческо Барберинидің қолдауымен тапсырыс алды, оның сарайы көшенің ар жағында орналасқан еді. Дегенмен, бұл қаржылық қолдау ұзаққа созылмады, нәтижесінде құрылыс жобасы түрлі қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл Сан-Карлоға арналған Римдегі кем дегенде үш шіркеудің бірі, оның ішінде Сан-Карло ай Катинари және Сан-Карло ал Корсо да бар.

Тарих

1630 жылдары Троицалық орденнің монахтары монастырларын жалғастыратын шіркеу салу үшін сәулетші іздеді. Франческо Борромини жеке сәулетші ретінде мансабын бастау үшін бұл тапсырысты тегін орындауға келісті. Алдымен монастырь ғимараттары мен клуатр аяқталды, содан кейін 1638-1641 жылдары шіркеу құрылысы жүргізілді; 1646 жылы ол Әулие Карл Борромеоға арналды. Иілген қасбет туралы идея, болжам бойынша, 1630 жылдардың ортасында туған болса да, ол Борромини өмірінің соңына қарай ғана салынды, ал жоғарғы бөлігі сәулетшінің қайтысынан кейін аяқталды. Жаңа шіркеу мен монастырь "Quattro Fontane" төрт бұрыштық фонтанының оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан, бұл Strada Pia және Strada Felice көшелерінің қиылысында еңіспен орналасқан төрт фонтанды білдіреді. Бернинидің Сант-Андреа-аль-Квиринале овалды шіркеуі кейін Strada Pia бойында салынды. Сан-Карло шіркеуінің тарихын көрсететін құнды дереккөз – ондағы жазулар, Винченцо Форцелла жинап, жариялаған.

Сәулетші

Франческо Борромини (1599–1667) қарапайым отбасыдан шыққан, бірақ Еуропаның әртүрлі шіркеулері үшін шағын тапсырыстарды қабылдап, өзін тез арада таныстырды. Борромини өзінің алғашқы жеке жобасын – San Carlo alle Quattro Fontane аяқтағаннан кейін барокко архитектурасының әкесі ретінде белгілі болды. Борромини архитектураға деген қызығушылығын Миланға саяхаты кезінде тапты, онда әкесі оны тас кесуді бақылауға жіберді. Оның қызығушылығы архитектуралық және мүсіншілік білімін жылдар бойы дамытуға алып келді, бұл оның әкесіне қарыздың өсуіне себеп болды. Борромини қарыздан қашу үшін Римге қашып, атақты итальяндық сәулетші Карло Мадерноның шәкірті болды. Мадерно мен Борромини бірге көптеген сәулеттік ескерткіштерде, мысалы, Санкт-Петербург базиликасы, Палаццо Барберини, Сант-Андреа делла Валледе жұмыс істеді, Мадерно қайтыс болғанға дейін Борромини жеке барокко сәулетшісі ретінде жұмыс істеді. XVII ғасырдың көптеген барокко сәулетшілері өздерінің дизайн негіздерін адам денесінің пропорцияларымен үйлестірді. Борромини классикалық емес болды, өйткені ол өз дизайндарын геометриялық фигураларға негіздеді. Шіркеудің төменгі бөлігінде негізгі алтарь есіктің бойлық осімен бірдей, ал екі алтарь қиылыс осімен орналасқан. Бір алтарь Әулие Михаил де Санктиске, екіншісі – Крестің Иоаннына арналған. Олардың арасында, төрттен тұратын он алты бағана орналасқан. Бұл орналасу қиылыс жоспарына сілтеме жасайтын сияқты, бірақ барлық алтарлар көрінеді, себебі әрбір төрттік орналасудағы екі орталық бағана кеңістіктің осьтік ретіне қатысты көлбеу орналасқан. Бұл толқынды қозғалыс әсерін тудырады, ал бағаналар арасындағы нишалар, қалыптар және есіктермен жасалған өңдеулер оны күшейтеді. Архитектура тарихшылары осы төменгі қабаттың шығанақ құрылымының әртүрлі ырғақты оқуларға ие екенін және осы күрделі жоспардың геометриялық негіздемесін, сондай-ақ шіркеудің символикасы мен Борроминидің ерекше сәулеттік суреттерін талқылады. Ілгектер төменгі қабаттың қиылысқан, крест тәрізді формасының күмбезбен үйлесетін ауысу аймағының бөлігі болып табылады. Төменгі қабырғаның диагональды орналасқан бағаналарынан көтерілетін аркалар алтарлар мен кіреберістің шеңберін құрастырады, содан кейін овал тәрізді антаблементке жетеді және осылайша дөңгелек ілгектердің кеңістігін анықтайды. Күмбездің овалды антаблементінде жапырақтардан жасалған "тақымы" бар және сегізбұрыштар, үшбұрыштар және алтыбұрыштардан құралған терең орналасқан, бір-бірімен байланысқан кафферлерді ұстайды, олар жоғары көтерілген сайын көлемі кішірейеді. Жарық төменгі күмбездегі терезелерден, яғни овалды ойықтан және фонарьдың бүйіріндегі терезелерден кіреді. Жарық иерархиялық түрде құрылымдалған, киелі Үштік символымен жарықтандырылған фонарь ең жарқын, күмбездің қораптары өткір және терең рельефке ие, ал жарық біртіндеп төмен қарай шіркеудің қараңғы төменгі бөлігіне сүзіледі. Негізгі алтарьдың екі жағында бір-біріне ұқсас екі есік орналасқан. Оң жақ есік монастырға жетелейді, онда төмендегі криптерге кіруге болады. Сол жақ есік Капелла Барберини деп аталатын сыртқы шіркеуге апарады, онда Әулие Елизавета Канори Мораның ғибадатханасы орналасқан.

Сырғанақ

Төмендегі крипта шіркеудің мөлшері мен пішініне сәйкес келеді және төменгі тесілген күмбезі бар. Бұл кеңістіктен, оның ішінде оңтүстік-шығыс жағында Борроминині жерлеуді жоспарлаған сегізбұрышты капелла ашылады. Онда ірі және кіші нишалардың орналасуы және толқынды карниз бар.

Монастыр

Шіркеудің қасында екі қабатты монастырь орналасқан. Оның кіреберіс бағытындағы ұзындығы енінен артық, бірақ тікбұрышты құрылымы бұрыштарын қию арқылы бұзылады, сондықтан оны созылған сегізбұрыш деп қарастыруға болады. Әрі күрделілікті он екі бағананың арасындағы, дөңгелек және жалпақ бас ашылмаларының кезектесуі, бұрыштардың иілуі және еңбек етілген балюстрадасы күшейтеді. Геометриялық мотивтер овалды негіздегі орталық сегізбұрышты ұңғыма басымен және жоғарғы бағаналардың сегізбұрышты капителдерімен нығайтылады. Шіркеудің артындағы асхана, қазір сакристия, дөңгелектелген бұрыштарға, тесіктелген күмбезге, баққа қараған жағындағы терезелерге және кейінірек жасалған өзгерістерге ие.