Кіріспе

Сұйықтардың қысым немесе температура градиенті бойынша қозғалысы – биологиялық жүйелердегі сұйықтардың ағыны. Өмір ғылымдарында массалық ағын, сондай-ақ масса алмасу және көлемдік ағын деп аталатын бұл құбылыс, сұйықтардың қысым немесе температура градиенті бойынша қозғалысын қамтиды. Осылайша, массалық ағын гидродинамика және биология салаларында зерттелу тақырыбы болып табылады. Массалық ағынға мысалдар – қан айналымы және тамырлы өсімдік тіндерінде судың тасымалдануы. Массалық ағынды, ортаның өзіндегі қысым градиенттеріне емес, ортадағы концентрация градиенттеріне тәуелді болатын диффузиямен шатастыруға болмайды.

Өсімдіктер білімі

Жалпы алғанда, өсімдік биологиясындағы жапсары ағын көбінесе судың топырақтан өсімдік арқылы ксилемамен жапырақ тіндеріне қозғалысын білдіреді, бірақ оны флоэма арқылы ірі еритінділерді (мысалы, сахарозаны) тасымалдауға да қолдануға болады.

Ксилем

Когезиялық-кернеу теориясына сәйкес, ксилемадағы су тасымалы су молекулаларының бір-біріне когезиясымен және сутекті байланыс арқылы ыдыс қабырғасына адгезиясымен, сондай-ақ өсімдік субстратының жоғары су қысымы мен шеткі тіндердің (әдетте жапырақтардың) төмен қысымымен байланысты. Жануарлардың қан айналымындағыдай, (газ) эмболиялар өсімдіктің бір немесе бірнеше ксилема тамырларында пайда болуы мүмкін. Егер ауа көпіршігі пайда болса, ксилема суының жоғары қарай ағысы тоқтатылады, себебі ыдыстағы қысымның айырмашылығы берілмейді. Бұл эмболиялар пайда болғаннан кейін капиллярлардағы қалған су су буына айналады. Бұл көпіршіктер кавитация арқылы жылдам пайда болғанда, "жарылу" дыбысын өсімдіктегі кавитация жылдамдығын өлшеу үшін пайдалануға болады. Дегенмен, өсімдіктерде капиллярлық әрекетті жаңару үшін физиологиялық механизмдер бар.

Флоэма

Ерітінділер ағыны шұңқыр тіндерінде еріген заттардың түсірілуінен туындайтын гидравликалық қысымның айырмашылығымен қозғалады. Яғни, еріген заттар шұңқыр жасушаларына (белсенді немесе пассивті тасымалдау арқылы) түскен кезде флоэма сұйықтығының тығыздығы жергілікті түрде төмендеп, қысым градиенті пайда болады.