Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қоссаймандылардың түрі
Species of amphibian
Дөңгелек терілі тритон немесе қалың терілі тритон (Taricha granulosa) – Солтүстік Америкада терісінен күшті уланушы зат шығаратынымен танымал тритон.
The rough skinned newt or roughskin newt (Taricha granulosa) is a North American newt known for the strong toxin exuded from its skin.
Уыттылық
Көптеген тритондар жыртқыштардан қорғану үшін тері бездерінен у шығарады, бірақ *Тариха* туысына жататын тритондардың уы әсіресе күшті. Тритоннан жағымсыз иіс шығады, ол жануарларға қашықтап жүру ескертуі ретінде қызмет етеді. Улану көбінесе тритонды жұтқанда ғана сезіледі, бірақ кейбір адамдарда терімен тікелей жанасқаннан кейін теріде тітіркеніс пайда болуы мүмкін, әсіресе жануарды қол жумайынша ұстағаннан кейін көзге тиген жағдайда. 1979 жылы Орегон штатынан 29 жастағы ер адам қалың терілі тритонды жұтып қайтыс болды.
Many newts produce toxins from skin glands as a defense against predation, but the toxins of the genus Taricha are particularly potent. An acrid smell radiates from the newt, which acts as a warning for animals to stay away. Toxicity is generally experienced only if the newt is ingested, although some individuals have been reported to experience skin irritation after dermal contact, particularly if the eyes are touched after handling the animal without washing hands. In 1979, a 29 year old man from Oregon died after ingesting a rough skinned newt.
Тетродотоксинмен байланысу
Жаңадан туылған тритон тетродотоксин (ТТХ) деп аталатын нейротоксин өндіреді, бұл түрде бұрын "тарихатоксин" деп аталған. Бұл токсин шаян балықтары мен басқа да көптеген теңіз жануарларында кездеседі. Токсинге төзімді таспа жыландары – бүгінгі күні терісі қалың тритонды жеп, тірі қала алатын жалғыз жануарлар.
The newt produces a neurotoxin called tetrodotoxin (TTX), which in this species was formerly called "tarichatoxin". It is the same toxin found in pufferfish and a number of other marine animals. Toxin resistant garter snakes are the only known animals today that can eat a rough skinned newt and survive.
Қарулы қаруға жарыс
Эволюциялық теорияда, қалың терілі тритон мен қарапайым байлам жылан арасындағы қарым-қатынас коэволюцияның мысалы ретінде қарастырылады. Жыланның гендеріндегі токсинге төзімділікті қамтамасыз ететін мутациялар, тритонның күшті токсин деңгейін өндіруге ұсыныс жасайтын табиғи іріктеу қысымын тудырды. Тритон мөлшерінің артуы, тіпті одан да жоғары төзімділікке ие мутацияланған жыландарға табиғи іріктеудің қосымша қысымын түсіреді. Бұл жыртқыш пен олжаның бір-біріне бейімделіп даму циклі кейде эволюциялық қару жарысы деп аталады, себебі екі түр бір-біріне қарсы бейімделулер мен қарсы бейімделулерді дамытуда бәсекелеседі. Бұл олардың басқа кез келген жыртқышты өлтіру үшін қажетті деңгейден әлдеқайда жоғары токсин деңгейін өндіруіне әкелді. Кейбір тритон өндіретін удың мөлшері бірнеше ересек адамды өлтіруге жеткілікті. Кейбір аймақтарда қарапайым байлам жылан, токсинге қарсы өте күшті төзімділікті дамыту арқылы эволюциялық қару жарысында тритоннан басып өтеді, сондықтан тритон өз токсинін өндіру арқылы осы жыланмен бәсекелесе алмайды.
In evolutionary theory, the relationship between the rough skinned newt and the common garter snake is considered an example of co evolution. The mutations in the snake's genes that conferred resistance to the toxin have resulted in a selective pressure that favors newts which produce more potent levels of toxin. Increases in the amount of newt then apply a selective pressure favoring snakes with mutations conferring even greater resistance. This cycle of a predator and prey evolving to one another is sometimes termed an evolutionary arms race because the two species compete in developing adaptations and counter adaptations against each other. This has resulted in the newts producing levels of toxin far in excess of what is needed to kill any other conceivable predator. Some newts secrete enough toxins to kill several adult humans. It appears that in some areas, the common garter snake has surpassed the newt in the evolutionary arms race by developing such a strong resistance to the toxin that the newt is unable to compete with its production of the toxin.
Токсин әсері
Токсинді жануарларға енгізген кезде, резистентті жануарлар өле бермейді, бірақ олардың әдетте қозғалысы уытты әсерінен баяулайды. Жыландарда TTX инъекциясынан кейін қандай да бір резистенттілік көрсеткендер баяу қозғалды, ал резистенттілігі аз болғандары паралич болады. Тритон өз уытына иммунитетсіз, олардың резистенттілігі ғана жоғары. Тритон уыты – бұл айырбас. Олар уды әр шығарған сайын бірнеше миллиграммды өздеріне енгізеді. TTX жасушалық мембранадан өткеннен кейін тіндердің белгілі бір бөліктерінде жинақталады. Тіндердің уға ұшырауының нәтижесінде тритон TTX әсер ететін вольтажға тәуелді натрий каналына бір аминқышқылының орнын алмастыру арқылы қорғаныс механизмін дамытты. Пуфер балықтарында да олардың өз уытынан аман қалуға мүмкіндік беретін ұқсас аминқышқыл тізбегі бар. T. sirtalis-тің тритонға шабуы тетродотоксиннің аналықтың жұмыртқаларын қорғауға арналғанын көрсетеді. TTX негізінен тері бездерінде орналасқан болса да, қалың терілі тритон және басқа да кейбір қосмекенділерде жұмыртқаларында да TTX кездеседі. Аналықтың терісіндегі у деңгейі неғұрлым жоғары болса, жұмыртқадағы у деңгейі де соғұрлым жоғары болады. Бұл терідегі удың жоғары деңгейі жанама таңдаудың нәтижесі болуы мүмкін екендігіне дәлел. Жұмыртқадағы у деңгейі ұрпақтың, мысалы, жартилярлық жылан сияқты жыртқыштардан аман қалу мүмкіндігін арттыратындықтан, жұмыртқадағы у деңгейі жұптасу кезінде тікелей таңдалуға ұшырауы мүмкін, бұл терідегі у деңгейі арқылы анықталады.
The toxin, when injected into animals, may not kill resistant animals; however, they are normally slowed down by its toxic effects. In snakes, individuals who showed some resistance tended to move slower after TTX injection, while those with less resistance become paralyzed. Newts are not immune to their own toxin; they only have a heightened resistance. The toxin in newts consists of a tradeoff. Each time they release the toxin, they inject themselves with a few milligrams. The TTX becomes concentrated in certain parts of the tissue after passing through cell membranes. As a result of tissue exposure to the toxin, newts have evolved a protection mechanism via a single amino acid substitution to the voltage gated sodium channel normally affected by TTX. Puffer fishes show a similar amino acid sequence that allows them to survive from their own toxin exposure. Predation on newts by T. sirtalis also shows evidence that tetrodotoxin may serve as protection of eggs by the mother. While TTX is mainly located in the glands of the skin, the rough skinned newt, as well as some other amphibians also possesses TTX in the ovaries and eggs. The higher the skin toxin levels were in the female, the higher the toxin level found in the egg. This is evidence that high toxin levels of the skin may, in fact, be under indirect selection. Since egg toxin levels would ultimately increase the survivability from predators, such as the garter snake, of the offspring, egg toxin levels may be under direct selection by mates, which is detectable via skin toxin levels.
Жыртқыш аңдардан аулақ болу
Қатты терілі тритон жыртқыштардан, әсіресе қарапайым жарғанат жыландарынан желіну үшін химиялық негіздегі қашу мінез-құлқы қолданады. Жыландар қаты терілі тритонды жұтып, қорытып, метаболизмдегеннен кейін химиялық сигнал шығарады. Бұл сигналды жақын жердегі тритон сезіне алады және қашу реакциясын тудырады, бұл оларға жыртқыштардан қорғану қаупін азайтуға көмектеседі. Осылайша тритондар жыланның уға төзімді ме, әлде сезімтал ме екенін анықтай алады, соның арқасында жем болудан сақталады. Дегенмен, тритондар жақында ғана қорытылған және шіруге тасталған тритонның денесінен қашпайды. Бұл мінез-құлық басқа жарақат алған саламандралардан қашатын саламандралардың мінез-құлқынан өзгеше.
The rough skinned newt uses a form of chemical based avoidance behavior to avoid being eaten by predators, mainly the common garter snake. The snakes, after swallowing, digesting, and metabolizing a rough skinned newt, release a chemical signature. This stimulus can be detected by a nearby newt and trigger an avoidant response, which allows them to minimize predation risks. In this way, newts are able to differentiate whether a snake is resistant or sensitive to the toxin in order to avoid being preyed upon. However, newts do not avoid the corpses of a recently digested newt that has been left to decompose. This behavior is unlike salamanders that have been documented in avoiding other injured salamanders.
Паразиттер
Паразиттерге Halipegus occidualis трематодасы жатады, оның ересек нысаны тритонның өңешін және асқазанының алдыңғы бөлігін қоныстандыруы мүмкін.
Parasites include the trematode Halipegus occidualis, the adult form of which may infest the newt's esophagus and the anterior of its stomach.