Кіріспе

Амфибиялардың түрі. Калифорниялық тритон немесе қызғылт сары ішті тритон (Taricha torosa) – Батыс АҚШ-тағы Калифорнияға ғана тән тритон түрі. Оның ересектерінің ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін. Оның терісі күшті тетродотоксин токсинін өндіреді.

Кіші түрлер

Тариха тороса 2007 жылға дейін екі түршеге бөлінген болатын, бірақ Сьерра және жағалаудағы популяциялар ерекше эволюциялық желілерді құрайтыны анықталды. Бұрынғы түрше Taricha torosa sierrae толық түр деңгейіне көтеріліп, қазір Taricha sierrae, Сьерра тритоны деп аталады. Тариха тороса тороса түрі тоқтатылды, ал енді барлық жағалау популяциялары жай ғана Тариха тороса, Калифорния тритоны ретінде танылады.

Аумағы мен тіршілік ету ортасы

Калифорниялық тритон Калифорния штатының жағалау округтерінде және Оңтүстік Сьерра-Невада тауларында мекендейді. Олар көбейетін шағын көлдер мен өзендерге жақын орманды және шапарал аймақтары сияқты әртүрлі орталарда кездеседі.

Сипаттама

Калифорниялық тритонның жоны сұр, кедір-бұдыр терілі, ал ішкі жағы ашық қызғылт сары түсті. Сыртқы түрі қалың терілі тритонға өте ұқсас, және оларды дисекциясыз ажырату қиын, бірақ әдетте, Калифорниялық тритонның көзінің астында қызғылт сары терісі болады, ал қалың терілі тритонның көзінің астында сұр терісі болады. Калифорниялық тритонның көздері жоғарыдан қарағанда жақ сызығының шетінен шығып тұрады (ал қалың терілі тритонның көздері шығып тұрмайды), бұл оның басын оқ тәрізді етеді. Қызыл ішті тритон да ұқсас, бірақ Калифорниялық тритонға қарағанда қараңғырақ ирисі, ішкі жағында қызыл түс күштірек және Калифорниялық тритонға тән емес, анальды тесіктегі қара жолағы болады. Тритон – қосмекенділерге жатады. Олар саламандралармен туыс (Плеуроделиналар деген кіші туыста). Олар Солтүстік Америка, Еуропа және Азияда мекендейді. Олардың терісі саламандра терісінен көбінесе қатаң болады.

Көбею

Көбеюі әдетте желтоқсан мен мамыр айының басында жүзеге асады. Ересек тритондар әдетте өздері шайқаған тоғанға қайта оралады. Жұптасу биінен кейін аталық аналыққа мініп, иегін оның мұрнына сүртеді. Содан кейін ол сперматофорды су төңірегіне бекітеді, оны аналық өзінің клоакасына жинап алады. Аналықтың шығаратын жұмыртқа тобында 7-ден 30-ға дейін жұмыртқа болады және оның консистенциясы қою желатин тәрізді десерт сияқты. Әдетте, жұмыртқа топтары ағын өсімдіктерінің тамырларына немесе баяу ағысты шағын тоғандардағы тас жарықтарына бекітіледі, бірақ олар су астындағы тастарға немесе жапырақ қалдықтарына да бекітілуі мүмкін. Бұл тоғандар жалпы алғанда кең болғанымен, Оңтүстік Калифорния өзендерінің орташа тереңдігімен салыстырғанда, олардың тереңдігі шамамен өзгеріп тұрады. Ересек тритондар көбейгеннен кейін көп ұзамай тоғандарды тастап кетеді, бірақ кейбір ересектер тамақтану үшін қосымша бірнеше ай тоғанда қалуы мүмкін. Личинкалар судың температурасына байланысты жаздың басында немесе ортасында шығады. Личинкаларды өзендерде табу қиын, өйткені олар құмды түбімен жақсы үйлеседі және әдетте оған жақын болады. Аналық жұмыртқалардың мөлшері личинкалардың мөлшеріне әсер етеді. Ірі жұмыртқалардан шыққан личинкалар кіші жұмыртқалардан шыққан личинкаларға қарағанда метаморфозға кешірек түседі, сонымен қатар олардың өсуы да тез болады.

Дауыстау

Тритондар дауыссыз жануарлар деп қате пікір қалыптасқан. Олардың дауыстауы 1,4 кГц-тен 8 кГц-ге дейінгі кең жиілік диапазонында болады, ал ұзақтығы 0,1 секундтан 0,4 секундқа дейін өзгереді. Калифорния тритондарының дауыстық белгілері функционалды және көбінесе қорғаныс және көбейту мінез-құлқымен байланысты. Олардың үш негізгі дауыс түрі бар: шертулер, сыңғырлаулар және үскіріктер. Шертулер ең көп кездеседі, әдетте бейтаныс ортаға немесе қақтығыстарға жауап ретінде пайда болады. Сыңғырлаулар қорғаныс мінез-құлқымен байланысты және жыртқыштарды қорқытуға, сондай-ақ түрдің уытты екенін тануға көмектеседі. Үскіріктер жыныстық белгілерді танумен немесе иерархиялық қарым-қатынастармен байланысты болуы мүмкін. Taricha torosa жыртқыштардан қорғану үшін "жұмыртқа рефлексін" де пайдаланады. Бұл позда Калифорниялық тритоны денесінің арқасын иіп, басын және құйрығын жоғары көтеріп, жарқын түсті құрсауын көрсетеді. Бұл рефлекстің нұсқасы түрге тән және Taricha granulosa-дан құйрығы иілмей, түзу болып қалатынымен ерекшеленеді.

Диета

Калифорниялық тритонның қорегі құрттар, ұлулар, шырыштар, тікшелер, қан құрттары, маса дернәсілдері, шегірткелер және басқа да омыртқасыз жануарлар болып табылады. Ересек тритондар өз жұмыртқалары мен дернәсілдерін жеуге бейім. Сиерра-Невада тауларында тритон форель жұмыртқаларын да жейді. Аквариумда құрттар тритонға қажетті барлық қоректік заттарды береді. Басқа да табиғи қоректер тұтқындағы тритон үшін пайдалы болар еді. Құрлықта тіршілік ететін құйрықты амфибияларға піллеттер жарамсыз, ал балықтарға арналған азық-түліктерді мүлдем болдырмау керек.

Қорғау мәртебесі

Тариха тороса, калифорниялық тритон, қазіргі уақытта Калифорнияның ерекше қорғауға алынған түрі (DFG CSC) саналады. Оңтүстік Калифорнияның жағалау ағындарындағы кейбір популяциялар, жергілікті емес, инвазивті түрлердің және адамдардың қоныстануының салдарынан күрт азайды. Москит балығы (Gambusia affinis) және қызыл батпақ шағаласы (Procambarus clarkii) тритон популяциясының ең көп азаюына себепкер болды. Балық аулау үшін және су тобырларында азық ретінде әкелінген қызыл батпақ шағаласы, өте агрессивті, тез көбейетін және жақсы бейімделген түр, ол тритонның дернәсілдерімен және жұмыртқа жиынтықтарымен қоректенеді. Бұл шағалалар жазғы көбею маусымында кеңістік үшін бәсекелестік тудырып және ересек тритонға физикалық зиян келтіру арқылы олардың көбеюіне де кедеріл келтіреді. Шағалалар әдетте ересек тритонды қысқыштарымен жаралайды, ал соңынан туындайтын инфекция өлімге алып келуі мүмкін. Қызыл шағала бар ағындарда кездесетін Тариха торосаның құйрықтарында көбінесе бірнеше тілік жоқ болады.