Кіріспе

Каталон жазушысы

Сальвадор Эспиру и Кастелло (; 10 шілде 1913 – 22 ақпан 1985) – Испаниядан шыққан каталон ақыны.

Өмірбаян

Эспиу Испанияның Каталония аймағындағы Санта-Колома-де-Фарнерс қаласында дүниеге келген. Ол заңгердің ұлы еді. Балалық шағын туған қаласы Барселона мен Маресме жағалауындағы Аренис-де-Мар ауылында өткізді. Он алты жасында испан тілінде жазылған «Исраил» атты алғашқы кітабын жариялады. 1930 жылы Барселона университетіне түсіп, құқық және ежелгі тарихты оқыды. 1933 жылы Мысыр, Грекия және Палестинаға саяхат жасағанда, ол ұлы классикалық мифтердің отаны болған және оның туындыларына зор әсер еткен елдермен танысты. Испания Азамат соғысы кезінде әскери есепке алынып, қызмет етті. Бірнеше тілге аударылған Эспиудің шығармалары халықаралық деңгейде танылды, ең бастысы – Монтень сыйлығын (1971) жеңіп алды. Оған Каталон әдебиетінің Құрмет сыйлығы (1972), Игнаси Иглесиас сыйлығы (1980), Барселона қаласының сыйлығы (1982) және Каталония Генералитетінің Алтын медалі (1982) табысталды. Ол Тулуза және Барселона университеттерінен құрметті доктор ғылымының дәрежесін алды. 1985 жылы Барселонада қайтыс болды және «Cementiri de Sinera» деп аталатын өлеңіне ат берген Аренис-де-Мар зиратында жерленді.

Алғашқы еңбектері

1931 жылы ол «El doctor Rip» ал келесі жылы «Laia» романдарын жариялады, олар сол кездегі Каталонияның «Noucentisme» қозғалысының сәнге айналған теориялық формулаларынан алшақтады. «Aspectes» (1934), «Ariadna al laberint grotesc» (1935) және «Miratge a Citera» (1935) кітаптарының жарық көргені оны өзінің буынындағы ең өзгеше әңгімеші ретінде бекітті. Осы кітаптарда Эспиудің прозасы гротескті бұрмалау мен эстетикалық лиризм арасында кезектеседі, бұл, мүмкін, испан тіліндегі модернистер Валле-Инклан мен Габриэль Мироның ықпалынан туындаған. Ол Виктор Катала және Хоаким Рюйра сияқты каталон жазушыларының тілдік жетекшілігімен синтетикалық реализмді қалыптастырды.

Азамат соғысы

1937 жылы Азамат соғысы кезінде ол "Letizia i altres proses" атты туындысын жариялады. 1939 жылы, оккупацияланған Барселонада және әскери қақтығыс аяқталмас бұрын, ол бауырластық соғыс пен жеңілгендерге деген қайырлылық тақырыбында "Антигона" пьесасын жазды (1955 жылы жарық көрді және 1958 жылы сахнаға қойылды).

Поэзия

Соғыстан бұрын өлең жаза бастаған Эспиу өзінің алғашқы өлеңдер жинағын 1946 жылға дейін жарияламады: «Cementiri de Sinera» – формальды жағынан ерекше шешімділікке ие елегия. Осы кітаппен және «Primera història d'Esther» (1948 жылы жарық көрген, 1957 жылы қойылған) пьесасымен – тілдік жағынан шығармашыл және өзгеше – оның соғыстан кейінгі танымалдылығы басталды, ол оның негізінен поэзиялық туындылары жарық көрген сайын арта түсті. «Les cançons d'Ariadna» (1949) жинағында ол сатира мен қиянатты элегия мен лирикамен салыстыратын, әртүрлі кезеңдерде жазылған өлеңдерін топтады, сондай-ақ осы жинақта кейінгі туындыларында көрінетін мифологиялық сюжеттер кездеседі. Одан кейін жарық көрген төрт өлеңдер жинағы – «Les hores and Mrs. Death» (1952), «El caminant i el mur» (1954) және «Final del laberint» (1955) – «Cementiri de Sinera» жинағымен бірге, бір жағынан, әр томға енген өлеңдердің симметриялық саны, екінші жағынан, циклдің соңғы кітабындағы мистикалық тәжірибеге апаратын өте күрделі рухани процестің қатаң дамуын ескере отырып, белгілі бір формалық бірлік құрайды. Андреас Доршель Эспиу поэзиясының музыкалық ерекшеліктерін атап көрсетті.

Халықтық табыстар

"La pell de brau" (1960) шығармасының зор табысы Эспиудің халыққа танылуын білдірді: автор тарихи драмалық Сефарадты (еврейлердің Испанияны атауы) жоғары рухани, моральдық және саяси мән-жайға ие өлеңдерде бейнеледі. Оның ең жұмбақ кітаптарының бірі – "Llibre de Sinera" (1963) алдыңғы екі шығармасының тақырыптарымен байланысты және оның поэзиясының азаматтық шеңберін Синерада мифтендірілген "отан" деп белгілейді, бұл сөз Аренис сөзін кері жазу арқылы құрастырылған. "Setmana Santa" (1971) шығармасында автор ритуалдық процессияның суреттері арқылы католиктік құмарлық мифін метафизикалық тұрғыдан көрсетеді. Эспиудің кітаптар тізімінде оның толық шығармаларының бірінші томына (1968) енген тағы екі өлең бар ("Per al llibre de salms d'aquests vells cecs" және "Fragments. Versots. Intencions. Matisos") және сындық еңбектердің таңдауы – "Evocació de Rosselló Pòrcel i altres notes" (1957). 1968 жылдан бастап, "Толық шығармалар" I. Поэзиясын жариялағаннан кейін, ол өзінің барлық туындысын мұқият қайта қарауға кірісті. Прозада "El doctor Rip" (1931) және "Laia" (1932) романдары қайтадан жарық көргенде (1979 және 1968 жылдары тиісінше) жаңадан жазылды. Осыған ұқсас, оның "Aspectes" (1934) және "Ariadna al laberint grotesc" (1935) повестьтер жинағы 1981 және 1975 жылдары қайта басылды. Оның театрға қатысты соңғы туындылары – "Una altra Fedra si us plau" (1978), прозалық том "Les roques i el mar, el blau" (1981) және поэзияда "D'una vella i encerclada terra" (1979) поэмасы мен "Per a la bona gent" (1984) жинағы болды. Рикард Сальват осы шығарманың бірнеше театрлық қойылымдарын жасады, сондай-ақ Эспиудің әртүрлі мәтіндеріне негізделген "Ronda de mort a Sinera" (1966) туындысын құрастырды, бұл туынды кең көрерменге арналған. Валенсиялық әнші-күйші Раимон Эспиудің өлеңдерін музыкаға қойды, оның ішінде "Les cançons de la roda del temps" (Уақыттың айналымы туралы әндер), "Inici de càntic en el temple" (Ғибадатханадағы әннің басталуы) және "Indesinenter" бар.

Өлім туралы ой жүгірту

Автор өзінің еңбегін «өлім туралы толғаныс» деп атады, бірақ бұл термин оның күрделігі мен мәдени тұрғысынан түсіну үшін тым тар. Шын мәнінде, Эспиру адамзаттың әдеби дәстүрін жеке қайта жаңарту арқылы, нақты географиялық және тарихи жағдайда – Испания азамат соғысындағы Испания Республикасының жеңілісінен кейінгі Каталонияда бейнелеуді ұсынады, ол оның кемшіліктері мен үмітін жырлайды. Эспирудың ең маңызды ерекшелігі мен жаңалығы – оның бір тұтас туындысында адамның рухани мәселелерін, метафизикалық эхомен, әлеуметтік және саяси кернеулерге тап болған топтың бір мүшесі ретіндегі тағдырымен үйлестіре білуі, сонымен қатар әділеттік пен бостандық туралы маңызды сұрақтарды көтеруі болып табылады.

Халықаралық танымалдық

Халықаралық Каталония сыйлығын қабылдаған кезде белгілі әдеби сыншы Гарольд Блум Эспиуді «кәдімгі халықаралық өлшеммен ерекше ақын» деп атады, содан кейін «Нобель комитеті көп қателіктер жасады, және солардың бірі – Сальвадор Эспиуге сыйлық тартпауы. Менің ойымша, ол оған лайық еді» деді.