Стамбул неміс мектебінің тарихы мен дамуы

Кіріспе

Deutsche Schule Istanbul (қысқаша DSI), түрікше атауы Özel Alman Lisesi немесе İstanbul Alman Lisesi немесе жай ғана Alman Lisesi – Түркияның Стамбул қаласындағы жеке халықаралық жоғары мектеп. Ол Германия Федерациясының Білім және ғылым министрлігіне және Түркияның Ұлттық білім министрлігіне бағынышты. 1868 жылы қаладағы неміс тілді қауымға қызмет ету үшін, теңдік принципіне негізделген неміс және швейцариялық азаматтар мектебі ретінде құрылған. 1871 жылы мектеп үшін Галата мұнарасының жанында ғимарат салынды. 1894 жылғы Стамбул жер сілкінісі кезінде ғимарат қатты зақымданғандықтан, 1897 жылы мектеп әлі күнге дейін пайдаланылып келе жатқан басқа ғимаратқа көшірілді. Бірнеше жылдан кейін мектеп түрік тілді оқушыларды да қабылдай бастады. 1918 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін мектеп жабылып, ғимарат оккупациялық күштерге берілді. 1923 жылы Түркияда Республика жарияланғаннан кейін, мектеп 1924 жылы қайта ашылды. 1925 жылы ол өзінің қазіргі ғимаратына көшірілді. 1945 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Түркияның Германияға қарсы саяси позициясынан кейін, мектеп тағы да жабылып, ғимарат Бейоғлу қыздар жоғары мектебіне берілді. 1953 жылы ғимарат Deutsche Schule Istanbul-ға қайтарылды және мектеп содан бері сол ғимаратты пайдаланып келеді. Мектептің әрбір түлегі Abitur дипломын алу үшін емтихан тапсыру мүмкіндігіне ие. Abitur дипломы бар түлектер Австрия, Германия немесе Швейцарияның кез келген университетіне оқуға түсуге құқылы. Deutsche Schule Istanbul – Түркиядағы осы дипломды беру құқығы бар екі білім беру мекемесінің бірі, сонымен қатар Стамбул жоғары мектебі.

Тарих

1867 және 1868 жылдар аралығында, 1863 жылдан бері қаладағы неміс протестант қауымына қызмет етіп келген Неміс протестант қауымы мектебімен (нем. Deutsche Evangelische Gemeindeschule) бірігіп, Стамбулда неміс тілді қауым үшін білім беру мекемесін құруға әрекет жасалды. Алайда, екі тараптың келіспеушілігіне байланысты бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 1868 жылдың 1 мамырында Неміс мектеп әкімшілігі қоғамы Стамбулдағы неміс тілді қауым үшін теңдік принципіне негізделген Неміс және швейцариялық азаматтар мектебін (нем. Paritaetische Deutsche und Schweizer Bürgerschule) құрды. Мектеп Бейоғлудың Құмдиби көшесінде орналасқан және 11 мамырда жұмысын бастады. Сабақтар жалға алынған ғимаратта екі мұғалім тарапынан жүргізілді, онда 24 оқушы білім алды. Мектепте коммерциялық білім беруге арналған жеке бөлім (нем. Bürgerschule) де болды. Ол әлеуметтік теңдік принципін қабылдады және діни нанымдарына қарамастан білім беруді жүзеге асырды. Мектептің алғашқы директоры Адольф Энгелькинд болды. Біраз уақыттан кейін швейцариялықтар да мектеп қауымына қатыса бастады, ал 1871 жылы Галата мұнарасының жанында мектепке арналған ғимарат салынды. Мектеп 1872 жылдың 28 тамызында жаңа ғимаратқа көшірілді, ал 1872 жылдың 1 желтоқсанында протестант қауымының мүшелері де мектепке қосылды, нәтижесінде Неміс протестант қауымы мектебі жабылды. 1882 жылдың 31 мамырында сол ғимаратта балабақша ашылды. 1894 жылдың 10 шілдесінде болған жер сілкінісінен кейін ғимарат қатты зақымданып, мектеп үшін жаңа орын іздеу қажеттігі туды. Бастапқы жылдары мектепке тек неміс тілді оқушылар қабылданатын. 1879 жылы мектеп директоры Феликс Теодор Мюльманның баяндамасында неміс тілін білмейтін оқушыларды тіркеуге рұқсат беретін дайындық мектебі құрылды. Қазіргі мектеп ғимаратының құрылысы 1896 жылдың маусым айында басталды. 1897 жылдың 14 қыркүйегінде мектеп 15 сыныптан және конференц-залдан тұратын жаңа ғимаратқа көшірілді. Мектепке 1897 жылдың 9 қаңтарында ресми түрде лицензия берілді. Германия императоры Вильгельм II 1898 жылы Стамбулға келген сапарында мектепке барып, неміс орта мектебінің дипломын беруге лицензия берді, осылайша Deutsche Schule Istanbul Германиядан тыс неміс орта мектебінің дипломын беруге лицензия алған алғашқы мектеп болды. 1893 және 1903 жылдар аралығында мектепте 600 оқушы білім алды, ал 1916 жылы оқушылар саны 1000-ға жетті. 1903 жылы мектеп ғимаратының екі қабатты бөлігі салынды. Осман үкіметінің бұйрығымен 1911 жылдың 27 желтоқсанында мектепке жаңа лицензия берілді, соның нәтижесінде ол Османдық жоғары мектептерімен (иди) бірдей деңгейде саналды. 1893-1903 жылдар аралығында оқушылардың саны 600-ге дейін жетті, ал 1916 жылға қарай 1000-ға жетті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін мектеп жабылып, ғимарат француз оккупациялық күштерінің казармасы ретінде пайдаланылды. Осы кезеңде мектептің барлық мүлігі жойылды. 1923 жылы Түркия Республикасы жарияланғаннан кейін оккупациялық күштер шығып кетті. 1924 жылдың қараша айында мектеп Польня көшесінде (қазіргі Нерузия көшесінде) жалға алынған ғимаратта қайта ашылды. Бұл ғимаратта балабақша да ашылды, бірақ кейіннен 1924 жылдың 30 қарашасында жабылды. 1925 жылдың 1 қаңтарында балабақша қайтадан неміс тілді қауым үшін ғана жұмыс істей бастады. 1925 жылдың 1 қыркүйегінде мектеп қазіргі ғимаратына көшіп келді. 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мектеп қайтадан жабылды. 1953 жылдың шілдесінде ғимарат тағы да Deutsche Schule Istanbul-ға қайтарылды, оқу 1 қазанда қайта басталды. 1959 жылы бірнеше жөндеу жұмыстары жүргізілді, ғимаратқа спорт залы мен музыка залы қосылды. 1974 жылы қыз студенттерге арналған спорт залы салынды. Келесі жылы ерлер спорт залында жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1976 жылы түрік студенттеріне абитуриент дипломын алу үшін емтихан тапсыруға рұқсат берілді. 1979 жылы мектептің халық биі тобы Германияға сапар шекті, ал келесі жылы түрік студенттері тобы алғаш рет Германияға сапар шекті. 1985-86 оқу жылында Германия мен Түркия арасында студенттер алмасу бағдарламасы басталды. 1989-90 оқу жылы басталғанға дейін информатика зертханасы құрылды. Стамбул Бас прокуратурасы 2015 жылы мектептің жаңа басқармасы 20 бұрынғы басқарма мүшесі мен қызметкерін айыптағаннан кейін сыбайлас жемқорлыққа қатысты тергеу бастады. Айыпталушылар 2013 жылы қызметтік теріс қылық, заңсыз іс-әрекет және талан-таражға түсу бойынша айыпталды. Бұл мәлімдемелер жаңа басқарма билікке келгеннен кейін жарияланды. Сыртқы істер министрлігінің мәлімдеуінше, басқарма мүшелері мектептен 1 922 047 евро мен 2 155 246 түрік лирасын ұрлады.

Between 1867 and 1868, there was an attempt to establish an educational institute for the German speaking community in Istanbul by unifying with the German Protestant Community School (German: Deutsche Evangelische Gemeindeschule) which started to serve to the German Protestant community in the city after 1863. But due to a disagreement of these two sides, the attempt failed. On May 1, 1868, the German School Administration Society founded a school called German and Swiss Citizens School Based upon Equality Principle (German: Paritaetische Deutsche und Schweizer Bürgerschule) for the German speaking community in Istanbul. It was located in Kumdibi Street of Beyoğlu and started on service on May 11. The classes were given by two teachers in a rental building, with 24 students. The school also had a separate, section in order to tutor the commercial field (German: Bürgerschule). It adopted social equality principle and was educating without any bond to any religion or sect. The first principal of the school was Adolf Engelkind. After a while, Swiss people started to attend to the school community, and in 1871, a building near Galata Tower was built for the school. The school moved to the new building on August 28, 1872, and on December 1, 1872, Protestant community members also joined to the school which caused to the closure of the German Protestant Community School. On May 31, 1882, a kindergarten entered into service in the same building. The building was seriously damaged after the earthquake on July 10, 1894, which caused the requirement to search for a new location for the school. In the first years the school was accepting only German speaking students. In 1879, Bericht von Felix Theodor Mühlmann, the principal, the preparatory school which allowed the registration of non German speaking students. The construction of the new school building which is the current one started in June 1896, with the support of master architect Kapp von Gültstein and the Ottoman Bank Director Wülfing. On September 14, 1897, the school moved to the new building which contained 15 classes and a conference hall. The official license for the school was issued on January 9, 1897. The German Emperor Wilhelm II, during his visit of Istanbul in 1898, also visited the school and gave it the license to issue the German high school diploma, which made Deutsche Schule Istanbul the first school that was granted the license to issue the German high school diploma outside of Germany. The total number of students between 1893 and 1903 was 600, by 1916, the number of students was 1,000. In 1903, the two storied section of the school building was built. By the order of the Ottoman government the school was issued a new license on December 27, 1911, with which it was henceforth considered to be at the same level with Ottoman high schools (idadi). The total number of students was 600 between 1893 and 1903, and by 1916, the number of students reached to 1,000. After World War I, the school was closed and the building was used by the French occupation forces as barracks. During that period, almost all the inventory of the school was destroyed. After the declaration of the Republic of Turkey in 1923, the occupation forces withdrew. In November 1924, the school was re opened on Polonya Street (now Nuruziya Street) in a rental building. A kindergarten was also opened at this building, but was closed later on November 30, 1924. On January 1, 1925, the kindergarten started to operate again only for the German speaking community. On September 1, 1925, the school moved back into the current building. In 1944, after World War II, the school was closed again. The building was returned once again to the Deutsche Schule Istanbul in July 1953, the education resumed on October 1. In 1959, a few renovations and developments were made, a sports hall and a music room were added to the building. In 1974, a sports hall only for the use of female students was built. The next year, some renovations and expansions were made for the sports hall of the male students. By 1976, Turkish students were being allowed to take a matriculation exam in order to get the Abitur diploma. In 1979, folk dance groups of the school made a trip to Germany and the next year, a group of Turkish students made a trip to Germany for the first time. By the 1985 86 education year, a student exchange program was started between Germany and Turkey. Before the start of the 1989 90 education year, an informatics laboratory was established. The Istanbul Chief Public Prosecutor's Office started an investigation about a corruption scandal in 2015, after a claim was made by the new board of the school accusing a group of 20 former board members and staff. Defendants were charged by malfeasance in office, malpractice, and embezzlement in 2013. These claims were announced publicly after the new board gets in charge. According to the allegement made by the Federal Foreign Office, board members stole €1,922,047 and ₺2,155,246 from the school.

Ұйымдастыру құрылымы мен білім беру

Мектеп Германия Федералдық Білім және ғылым министрлігіне де, Түркия Ұлттық білім министрлігіне де жауапты. Ол Deutsche Schule Istanbul Administration Association (түрікше: İstanbul Özel Alman Lisesi İdare Derneği, немісше: Verein zum Betrieb der Deutschen Schule Istanbul) басқармасымен басқарылады, ал мектеп директоры басқармаға бағынышты. Оқушылар бес жылғы жоғары мектеп білімін алады, оның ішінде бір жыл дайындық курсын тамамдайды. Жыл сайын кем дегенде бір түлек Abitur дипломымен Германияның академиялық алмасу қызметінен Германияда оқуға стипендия жеңіп алады. Бұған қоса, 2001 жылдан бері мектеп басқармасы әр жыл сайын Abitur емтиханын сәтті тапсырған бір түлекке стипендия тағайындайды. 2016–2017 оқу жылында мектепте 640 оқушы және 87 педагог (51 неміс, 36 түрік) болды. Мектептің құрамында сондай-ақ 2 физика зертханасы, 2 химия зертханасы, 2 биология зертханасы және информатика зертханасы, музыка залы, музыка студиясы, екі сурет студиясы, құрылысы жүріп жатқан жабық спорт залы, ашық спорт алаңдары мен конференц-зал бар.

Бұрынғы студенттер қауымдастықтары

Мектептің түлектер қауымдастығы, Стамбул неміс орта мектебінің түлектер қауымдастығы (немісше: Verein der Ehemaligen Schüler der Deutschen Schule Istanbul, түрікше: İstanbul Alman Liseliler Derneği) 1976 жылы құрылған. Қауымдастық жылына бір рет «Сосис күні», «Жаңа жылдық кешкі ас» және «Мектепке оралу» іс-шараларын ұйымдастырады. 1996 жылы мектеп түлектері «Неміс орта мектебі мәдениет және білім беру қоры» (түрікше: Alman Liseliler Kültür ve Eğitim Vakfı, қысқартылған ALKEV) деп аталатын қор құрды. 2000 жылы қор Бююкчекмеджеде балабақшадан бастап орта мектепке дейінгі білім беретін ALKEV жеке мектептерін ашты. 2013 жылы мектептің жоғары сынып бөлімі құрылды.